18.01.2020

Στις 18 Ιανουαρίου του 1689 γεννιέται ο Μοντεσκιέ

Ένας από τους σημαντικότερους φιλελεύθερους διανοητές του Διαφωτισμού που συνέβαλε τα μέγιστα στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής του σύγχρονου κράτους.

Οι φιλελεύθερες ιδέες του Σαρλ Λουί ντε Σεκοντά, βαρόνου της Μπερντ και του Μοντεσκιέ, ευρύτερα γνωστός ως Μοντεσκιέ, επηρέασαν την σύγχρονη πολιτική και κοινωνική οργάνωση. Πολλές ιδέες του χρησιμοποιήθηκαν αργότερα στη σύνταξη του γαλλικού συντάγματος κατά την Γαλλική Επανάσταση, όπως επίσης και στο αμερικανικό σύνταγμα. Πρόκειται κυρίως για τις θέσεις του περί διάκρισης των εξουσιών. 

Γεννιέται στις 18 Ιανουαρίου του 1689, στο Μπερντ (Château de la Brède ), κοντά στο Μπορντό. O Γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας ζει και δρα στην ακμάζουσα περίοδο του Διαφωτισμού. Γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, ο Μοντεσκιέ σπουδάζει νομικά και συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή όταν εκλέγεται το 1714 στο τοπικό κοινοβούλιο του Μπορντό. Στη συνέχεια ασχολείται με τη λογοτεχνία και το 1721 δημοσιεύει τα «Περσικά Γράμματα» (Letters Persanes), μια σάτιρα της γαλλικής κοινωνίας της εποχής.

Το 1728 εκλέγεται στη Γαλλική Ακαδημία και ξεκινά μια σειρά ταξιδιών σε πολλές χώρες, κατά τα οποία μελετά τα έθιμα των λαών τους. Το 1734 δημοσιεύονται οι «Σκέψεις για τα αίτια της ακμής και της παρακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» (που συμπεριλαμβάνει την βυζαντινή περίοδο). Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι ο Μοντεσκιέ ήταν ανάμεσα στους διανοητές του 18ου αιώνα που εισήγαγαν τον όρο «Βυζαντινή Αυτοκρατορία» για το ανατολικό ρωμαϊκό κράτος.

Με τον όρο αυτό ήθελε να διαχωρίσει τον υψηλό (αρχαίο) ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό από τους αιώνες της παρακμής του Μεσαίωνα. Με τον προσδιορισμό «βυζαντινός» επιθυμούσε να δηλώσει τη δολιότητα, υποκρισία, θρησκοληψία και διαφθορά του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους, το οποίο επεβλήθη από ρωμαίους στρατηγούς στους λαούς των Βαλκανίων και της Μικράς Ασίας με ιδεολογική επικάλυψη τη χριστιανική θρησκεία.

Το διασημότερο έργο του εκδίδεται το 1748 μετά από τριάντα χρόνια συγγραφής. Είναι «Το πνεύμα των νόμων», το ογκωδέστερο έργο του, που αποτελείται από 26 βιβλία χωρισμένα σε τρία μέρη. Ο Μοντεσκιέ στο «Πνεύμα των νόμων» αναλύει τους νόμους της εποχής του και των προηγούμενων εποχών και περιγράφει τύπους πολιτευμάτων, τη δημοκρατία, τη μοναρχία και το δεσποτισμό. Μέσα από τη μελέτη των νόμων αναδεικνύει τις θεμελιώδεις αρχές των διαφόρων πολιτικών θεσμών θεωρώντας τους ως απλές αναφορές της κοινωνικής πραγματικότητας.

Στο έργο «Σκέψεις για τα αίτια της ακμής και της παρακμής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» αλλά και στο «Πνεύμα των Νόμων», ο Μοντεσκιέ θα δώσει μια «νεωτεριστική» σκοπιά στη φιλοσοφία της ιστορίας. Ουσιαστικά ελαχιστοποιεί την επιρροή των ατόμων και των συγκεκριμένων γεγονότων στην εξέλιξή της. Εντάσσει, δηλαδή, τα επιμέρους γεγονότα σε ευρύτερες αλλαγές και πλαίσια τα οποία ερμηνεύει ως αναγκαίες σχέσεις που πηγάζουν από τη φύση των ηθών, των συμπεριφορών ή των θεσμών μιας κοινωνίας. Πρόκειται για τομή στην ερμηνεία των κοινωνικών φαινομένων αφού ουσιαστικά προετοιμάζει την χεγκελιανή ανάλυση της Ιστορίας ως πεδίου αλληλοσχετίσεων.

Ο Μοντεσκιέ πίστευε ότι η κατάχρηση της εξουσίας είναι μια φυσική ανθρώπινη ροπή και πως κάθε κράτος τείνει να εκφυλιστεί σε δεσποτικό. Παρόλο που υποστήριζε ως καλύτερη εξουσία αυτή που θα ήταν εκλεγμένη από το λαό, πίστευε ότι για να πετύχει θα έπρεπε να μετριαστεί το μέγεθος της δύναμης του λαού. Υποστήριζε δηλαδή ένα είδος αριστοκρατίας με πολλά όμως φιλελεύθερα χαρακτηριστικά. Τάχθηκε υπέρ του συνταγματισμού, του διάκρισης των εξουσιών, της κατάργησης της δουλείας, της προστασίας των ατομικών ελευθεριών και της ιδέα ότι οι πολιτικοί και νομικοί θεσμοί πρέπει να αντικατοπτρίζουν τον κοινωνικό και γεωγραφικό χαρακτήρα καθεμίας κοινότητας ξεχωριστά.

Ο Μοντεσκιέ πεθαίνει το 1755 από υψηλό πυρετό και έχοντας ήδη χάσει το φως του. Ετάφη στο Παρίσι στην εκκλησία Saint Sulpice, αφήνοντας πίσω του μεγάλο αριθμό έργων λογοτεχνικών, φιλοσοφικών και πολιτικών.

Γνωστά αποφθέγματα του Μοντεσκιέ

«Αν θέλεις να είσαι άγιος, δίδαξε καλά τα τέκνα σου. Διότι, σε διαφορετική περίπτωση, οι κακές πράξεις που αυτά θα κάμουν, σε σένα πρόκειται ν' αποδοθούν μετά».

«Η ζωή των κρατών είναι σαν τη ζωή των ανθρώπων. Αυτοί έχουν το δικαίωμα να σκοτώνουν όταν βρίσκονται σε κατάσταση φυσικής άμυνας, εκείνα δε έχουν το δικαίωμα να κάνουν πόλεμο όταν κινδυνεύουν».

«Όλες οι ενώσεις είναι θεμελιωμένες πάνω στις αμοιβαίες ανάγκες».

«Όσο λιγότερο σκέφτονται, τόσο περισσότερο μιλούν οι άνθρωποι».

«Όταν στη δημοκρατία ο οργανωμένος λαός έχει την υπέρτατη εξουσία, τότε αυτό είναι δημοκρατία. Όταν η υπέρτατη εξουσία βρίσκεται στα χέρια μιας μερίδας του λαού, τότε αυτό λέγεται αριστοκρατία».

«Υπάρχουν τέσσερα είδη εγκλημάτων: τα εγκλήματα του πρώτου είδους προσβάλουν τη θρησκεία, τα εγκλήματα του δεύτερου είδους τα ήθη, τα εγκλήματα του τρίτου είδους την ησυχία και τα εγκλήματα του τέταρτου είδους την ασφάλεια των πολιτών».

MOST SHARED
JUST PUBLISHED