Είναι ένας από τους πλέον σημαντικούς σύγχρονους Αμερικανούς συγγραφείς, με ένα πολύπτυχο έργο που επικεντρώνεται στις επιδράσεις της μαζικής κουλτούρας, των μέσων μαζικής ενημέρωσης, της τεχνολογίας, και της πολιτικής στη ζωή και την ταυτότητα των ανθρώπων. Και, πράγματι, ο ιδιοφυής Ντον ΝτεΛίλο (γεν. 1936) έχει καταφέρει -όσο ελάχιστοι- να εμβαθύνει, ήδη από τη δεκαετία του ’70, στη σύγχρονη αμερικανική κουλτούρα μέσα από μυθιστορήματα που συνδυάζουν μοναδικά τη φιλοσοφική και την κοινωνική ανάλυση, με κύρια χαρακτηριστικά τη συναισθηματική αποστασιοποίηση, μια υποδόρια ειρωνεία, αλλά και μία διάχυτη –ενίοτε πνιγηρή- μελαγχολία που διαπερνάει εξολοκλήρου την αφήγηση. Σίγουρα, δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι έχει επηρεάσει ποικιλοτρόπως πολλούς σύγχρονους συγγραφείς, όπως τον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, αλλά και τον κινηματογράφο και τις τέχνες γενικότερα, με τον τρόπο που συνδέει -συναιρεί, θα έλεγε κανείς- τη φιλοσοφία με την καθημερινότητα της σύγχρονης εποχής.
Στο ύφος του, ο ΝτεΛίλο συνδυάζει την πυκνότητα των νοημάτων με απλές αλλά οξυδερκέστατες περιγραφές, αποφεύγοντας συνήθως την υπερβολή και προβάλλοντας ένα ψυχρό, τεχνολογικά κορεσμένο κόσμο. Παράλληλα, στα περισσότερα από τα έργα του, οι διάλογοι αντανακλούν την επιφανειακότητα της καταναλωτικής μανίας, υπογραμμίζοντας την αδυναμία πλέον των χαρακτήρων να επικοινωνήσουν ουσιαστικά. Τελικά, τι απομένει; Όλα συγκλίνουν επικίνδυνα στο απόλυτο μηδέν – χωρίς κανένας να γνωρίζει αυτό τι ακριβώς σημαίνει, αλλά ούτε και πώς να το αποτρέψει!
Αυτά, εξαρχής, αποτελούν την πρώτη του ύλη: το «Americana» (1971), αποτυπώνει τις νευρώσεις της σύγχρονης ζωής και την αποσύνθεση του αμερικανικού ονείρου, με απόλυτη επιτυχία. Ο νεαρός Ντέιβιντ Μπελ, ευκατάστατος και εμφανίσιμος, εργάζεται ως παραγωγός σε τηλεοπτικό σταθμό. Οι συνεχείς ίντριγκες, οι συκοφαντίες και η μωροφιλοδοξία του επαγγελματικού του περιβάλλοντος, του έχουν δημιουργήσει ένα τεράστιο εσωτερικό κενό και τον έχουν φέρει στα όρια της κατάρρευσης. Αποφασίζει να φύγει για τις Μεσοδυτικές Πολιτείες με μια κάμερα στο χέρι για να κινηματογραφήσει την Αμερική πίσω από τον υπερκαταναλωτισμό και την εξιδανικευμένη εικόνα της.
Αυτήν την κουλτούρα της κατανάλωσης και του φόβου ενός επικείμενου τέλους, αναλύει στον «Λευκό Θόρυβο» (1985) – ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματά του. Μέσα από τον ήρωα, Τζακ Γκλάντνεϊ, και τις εμπειρίες του με την οικογένειά του, ο ΝτεΛίλο καταδεικνύει –συχνά παραθέτοντας εικόνες μιας σύγχρονης Αποκάλυψης- το πώς η τεχνολογία και η μαζική κουλτούρα, δημιουργούν έναν διαρκή «λευκό θόρυβο» που αποπροσανατολίζει τους ανθρώπους από την ουσία της ζωής.
Κυνηγόσκυλο
Μετάφραση: Αποστόλης Πρίτσας
Εκδόσεις: Gutenberg
Σελίδες: 384
Αλλά και στο «Mao II» (1991), εστιάζει στη σύγχρονη εποχή και στον ρόλο του συγγραφέα και της τέχνης σε μια κοινωνία που κυριαρχείται από την εικόνα και την τρομοκρατία. Ένα εξαιρετικό έργο που θέτει βασανιστικά ερωτήματα για τη σχέση ανάμεσα στη λογοτεχνία και τα μέσα ενημέρωσης, καθώς και για το πώς η τέχνη στέκεται απέναντι στον καταναλωτισμό.
Ένας κόσμος υποβόσκουσας βίας και κυριαρχίας του χρήματος είναι και αυτός στον οποίο εκτυλίσσεται το «Κοσμόπολις» (2003), όπου ένας επιτυχημένος χρηματοοικονομικός επενδυτής αντιμετωπίζει τις συνέπειες της αλαζονείας του, με τον ΝτεΛίλο να αποτυπώνει ανεπανάληπτα τις παθογένειες της σύγχρονης οικονομίας, και τους κινδύνους που ενέχει η τεχνολογική πρόοδος και η ψηφιακή εποχή στην οποία είμαστε όλοι εγκλωβισμένοι.
Πάντως, σίγουρα ένα έργο-σταθμός του ΝτεΛίλο και της αμερικανικής λογοτεχνίας είναι ο «Ζυγός» που εκδόθηκε το 1988 – ένα έργο μυθοπλασίας βασισμένο στη δολοφονία του προέδρου των Η.Π.Α., Τζον Κένεντι, το 1963. Στο έργο αυτό, καταπιάνεται με μια από τις πιο τραυματικές και μυστηριώδεις στιγμές της αμερικανικής ιστορίας, εστιάζοντας στη διαμόρφωση του ψυχισμού του Λη Χάρβεϊ Όσβαλντ, του φερόμενου ως δολοφόνου του Κένεντι, καθώς και στις σκοτεινές πτυχές των συνωμοσιών της εποχής.
Παρουσιάζοντας το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα της δεκαετίας του 1960, ο ΝτεΛίλο δημιουργεί ένα περίπλοκο αφηγηματικό δίκτυο, στο οποίο συνδέει διαφορετικούς χαρακτήρες που συνωμοτούν για να σκοτώσουν τον Κένεντι και να διαμορφώσουν την πολιτική ατζέντα της εποχής. Με αυτόν τον τρόπο, παρουσιάζει τη συνωμοσία όχι απλώς ως μια οργανωμένη επιχείρηση, αλλά ως απόρροια της ίδιας της ανθρώπινης φύσης και της επιθυμίας για εξουσία.
Την ίδια στιγμή, η αναπαράσταση του Κένεντι και του Όσβαλντ από τα μέσα ενημέρωσης γίνεται βασικό θέμα του μυθιστορήματος, με τον Αμερικανό συγγραφέα να δείχνει πώς τα μέσα επηρεάζουν την αίσθηση της πραγματικότητας και δημιουργούν μια αλλοιωμένη εικόνα των γεγονότων. Και αυτός ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο τα ΜΜΕ διαμορφώνουν τις αφηγήσεις γύρω από ιστορικά γεγονότα, είναι που καθορίζει τις αντιλήψεις των ανθρώπων.
Και εδώ είναι που ο ΝτεΛίλο βρίσκεται στον φυσικό του χώρο: συνδέοντας αληθινά γεγονότα με φανταστικά στοιχεία, παίζει με το πραγματικό και το φανταστικό, αποσκοπώντας στο να αναδείξει την υποκειμενική φύση της Ιστορίας. Πράγματι, η αφήγηση δημιουργεί εναλλακτικές ερμηνείες για τη ζωή του Όσβαλντ, διερευνώντας το πώς μπορεί η ιστορία να διαμορφώνεται όχι μόνο από γεγονότα, αλλά και από υποθέσεις, εικασίες και παρεξηγήσεις.
Η μυθιστορηματική πλοκή παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια πολλών διαφορετικών χαρακτήρων, μεταξύ των οποίων ο ίδιος ο Όσβαλντ, κυβερνητικοί πράκτορες και θεωρητικοί συνωμοσίας. Αυτός ο πολυπρισματικός τρόπος αφήγησης, δίνει την αίσθηση του χάους και της σύγχυσης, αντανακλώντας το κλίμα της εποχής. Ταυτόχρονα, το έργο προσφέρει στους αναγνώστες μια κριτική του αμερικανικού ονείρου και της Δύσης γενικότερα, παρουσιάζοντας το αδιέξοδο που προκαλούν οι ψεύτικες αξίες, η παραπλανητική ασφάλεια της μαζικής κουλτούρας και η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογική πρόοδο και την επίφαση αντικειμενικής ενημέρωσης που προσφέρει πλουσιοπάροχα.
Όσο για το «Κυνηγόσκυλο», αποτελεί ένα αριστούργημα που συνοψίζει όλες τις αρετές του ΝτεΛίλο: Σε ένα εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο, στη Νέα Υόρκη του 1970, η αστυνομία ανακαλύπτει το πτώμα ενός άνδρα ντυμένου με γυναικεία ρούχα. Το έγκλημα μοιάζει αινιγματικό, όμως η υπόθεση αποκτά γρήγορα εκρηκτικές διαστάσεις, όταν ένας εκκεντρικός έμπορος έργων τέχνης ισχυρίζεται ότι το θύμα μετέφερε μια μυστηριώδη ταινία.
Σύμφωνα με τη φήμη, η ταινία καταγράφει ένα σεξουαλικό όργιο στο οποίο συμμετείχε ο ίδιος ο Χίτλερ - ένα αντικείμενο ανεκτίμητης αξίας, τόσο ιστορικής, όσο και συμβολικής. Η αναζήτηση της ταινίας φέρνει αντιμέτωπους, αλλά και κατά περίπτωση σύμμαχους, μια νεαρή και φιλόδοξη δημοσιογράφο, έναν γερουσιαστή-συλλέκτη ερωτικών αντικειμένων, έναν βασιλιά της πορνογραφίας, έναν πρώην πράκτορα και βετεράνους στρατιωτικούς.
Καθώς τα νήματα μπλέκονται, ο DeLillo υφαίνει ένα πολυφωνικό και ανησυχητικό αφήγημα για την εξουσία, την επιθυμία και τη δύναμη της εικόνας σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν μένει ιερό. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό και σκοτεινό θρίλερ από τον κορυφαίο Αμερικανό συγγραφέα, που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προφητικό πολιτικό μυθιστόρημα.
Επιπλέον, ο DeLillo εξερευνά με οξυδέρκεια τον καταιγισμό εικόνων και ανεξέλεγκτων πληροφοριών, τη γοητεία και τον κίνδυνο των θεωριών συνωμοσίας, το πάθος για εξουσία και την πλήρη εμπορευματοποίηση των πάντων – ακόμα και του «απόλυτου κακού».
Και όλα αυτά, με φόντο μια κοινωνία που αρχίζει να κατακλύζεται από τα μέσα και την εικόνα: το μυθιστόρημα αποτυπώνει με εντυπωσιακή διορατικότητα τους μηχανισμούς που διαμορφώνουν τη πολιτική και πολιτισμική πραγματικότητα. Φυσικά, κάθε ομοιότητα με τη σημερινή εποχή, την τρομακτική εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης και το υπαρξιακό κενό – κάθε άλλο παρά τυχαία είναι…
ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗ ΒΙΤΡΙΝΑ
Σε περίπτωση ατυχήματος
Μετάφραση: Αργυρώ Μακάρωφ
Εκδόσεις: Άγρα
Σελίδες: 246
Ο Λυσιέν Γκομπιγιό είναι ένας διακεκριμένος δικηγόρος, παντρεμένος με τη χήρα του τέως αφεντικού του, και κινείται στους καλύτερους κοινωνικούς κύκλους. Μια μέρα όμως, μια νεαρή εκδιδόμενη, η Υβέτ, του ζητάει να την υπερασπιστεί και ταυτόχρονα του δίνεται. Στην αρχή αντιστέκεται, αλλά σιγά σιγά ενδίδει στις προσκλήσεις της. Της παρέχει ένα δικό της διαμέρισμα και στη συνέχεια μαθαίνει ότι ένας παλιός εραστής της την απειλεί. Και το δράμα συμβαίνει. Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο σε μορφή ημερολογίου, σαν μυστική αναφορά του πρωταγωνιστή ή σαν ένας «φάκελος» δικηγορικής υπόθεσης. Ως αποτέλεσμα, διαβάζοντάς το δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι παρακολουθούμε τα γεγονότα ενώ συμβαίνουν. Ένα από τα ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του βιβλίου είναι ότι παραμένουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τα κίνητρα των ανθρώπων. Ένα δικαίως διάσημο βιβλίο, το οποίο γυρίστηκε επίσης επιτυχημένη ταινία για τον κινηματογράφο. Η ταινία γυρίστηκε το 1958 σε σκηνοθεσία του Κλωντ Ωτάν-Λαρά και κυκλοφόρησε στην Ελλάδα με τον τίτλο «Υβέτ, το κορίτσι της ακολασίας», με την Μπριζίτ Μπαρντό και τον Ζαν Γκαμπέν. Η κινηματογραφική εκδοχή της ιστορίας βασίστηκε πολύ στη σεξουαλική εμφάνιση της Μπαρντό, ενώ ο Γκαμπέν στο ρόλο του μεσήλικα δικηγόρου που υποκύπτει στα θέλγητρα της νεαρής πελάτισσας του είναι, όπως πάντα, εντυπωσιακός. Διάσημη έχει μείνει η σκηνή όπου η Μπαρντό σηκώνει τη φούστα της ψηλά στη μέση, για να προκαλέσει τον Γκαμπέν. Το μυθιστόρημα, ωστόσο, έχει από μόνο του πολλά ισχυρά θέλγητρα. Αναμφίβολα, ένα από τα πιο δυνατά «σκληρά μυθιστορήματα» του σπουδαίου Γάλλου συγγραφέα αστυνομικών (και όχι μόνο) μυθιστορημάτων..
Θα ζήσω καίοντας τον εαυτό μου
Εκδόσεις: Πατάκη
Σελίδες: 620
O εικοσιτριάχρονος διπλωμάτης Ίων Δραγούμης έρχεται τον Νοέμβριο του 1902 στο Μοναστήρι της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας. Εκτός από την υπηρεσιακή του ενασχόληση στο προξενείο, σύντομα συλλαμβάνει την ιδέα της εκπλήρωσης κάποιας αποστολής και αποφασίζει να δράσει. Ιδρύει την «Άμυνα», ενδυναμώνει και «φωτίζει» τις ελληνικές κοινότητες απέναντι στη βουλγαρική τρομοκρατία. Πίσω του έχει αφήσει την αγαπημένη του Αττική και δύο έρωτες που έχουν τελειώσει, ενώ στο Μοναστήρι θα συνδεθεί με τη διδασκάλισσα Σαπφώ Θείου. Στις ημερολογιακές εγγραφές των Τετραδίων του, αναφορές σε γεγονότα και συναντήσεις, απαράμιλλης γραφής ταξιδιωτικές εντυπώσεις, εθνολογικές - εθνογραφικές σημειώσεις με τον τρόπο των μεγάλων περιηγητών, περιγραφή συγκρούσεων υπηρεσιακών, προσδοκίες και χίμαιρες, απογοητεύσεις, λύπες και κλονισμοί, φιλοσοφικές και ιδεολογικές περιδινήσεις αφήνουν το αποτύπωμά τους. Η διαδρομή: Αθήνα-Μοναστήρι-Σέρρες-Πύργος-Φιλιππούπολη και τα μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια στη Θήβα, όπου λαμβάνει μέρος. Κομβικό σημείο: Ο θάνατος του Παύλου Μελά στη Μακεδονία... Ο Δραγούμης, στιλίστας μοναδικός, με βαριά πνευματική σκευή, με κατακτημένο στιβαρό και αβίαστο λόγο, θερμός δημοτικιστής, με στρωτά και ισορροπημένα ελληνικά, χωρίς ακρότητες ή πομπώδη λεκτικά κατασκευάσματα, ποιητικός, λυρικός, ρομαντικός, πεισιθάνατος, νατουραλιστής και συχνότατα είρων, φιλοσοφεί, διανοείται, αυτοαναλύεται, βασανίζεται, ματώνει, εξεγείρεται και δυναμώνει, εξομολογείται, ναρκισσεύεται, αυτοαναιρείται και αυτοϋπονομεύεται, ερωτεύεται, υμνεί και θρηνεί, απελπίζεται με την ανθρώπινη μοίρα και –εν τέλει- συμβιβάζεται με αυτήν.
Αναχωρήσεις
Μετάφραση: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Σελίδες: 240
Οι «Αναχωρήσεις» είναι ένα έργο μυθοπλασίας - αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι αληθινό. Είναι η ιστορία του Στίβεν και της Τζιν, που ερωτεύονται όταν είναι νέοι και ξαναβρίσκονται όταν είναι γέροι. Είναι η ιστορία ενός γέρικου Τζακ Ράσελ ονόματι Τζίμι, που αγνοεί την ίδια του τη θνητότητα. Είναι επίσης η ιστορία του πώς το σώμα μάς απογοητεύει λόγω ηλικίας, ασθένειας, ατυχήματος ή πρόθεσης και του πώς οι εμπειρίες ξεθωριάζουν, γίνονται ανέκδοτα και στη συνέχεια αναμνήσεις. Έχει τελικά σημασία αν αυτό που θυμόμαστε συνέβη πραγματικά; Ή παίζει ρόλο μόνο το ότι ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να το θυμόμαστε;
Οι «Αναχωρήσεις» είναι επίσης ένα έργο που ξεκινά στο τέλος της ζωής, αλλά δεν τελειώνει εκεί. Πραγματεύεται τα μόνα πράγματα που έχουν στ’ αλήθεια σημασία: πώς βρίσκουμε την ευτυχία σ’ αυτή τη ζωή και πότε είναι η ώρα να πούμε αντίο. Από τον κορυφαίο Τζούλιαν Μπαρνς.
Η ανεξαρτησία
Μετάφραση: Γεωργία Ζακοπούλου
Εκδόσεις: Πατάκη
Σελίδες: 448
Μια πολύ λεπτή εγκληματική υπόθεση εξελίσσεται στη Βαρκελόνη, καθώς κάποιοι εκβιάζουν τη δήμαρχο της πόλης με ένα βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου. Την έρευνα καλείται να αναλάβει ο αστυνομικός Μελτσόρ, που επιστρέφει από την περιοχή της καταλανικής Τέρρα Άλτα. Άνθρωπος με υψηλό αίσθημα δικαιοσύνης και αταλάντευτη ηθική, βασανισμένος από τύψεις που δεν μπόρεσε να βρει τους δολοφόνους της μητέρας του, ο Μελτσόρ καλείται να εξιχνιάσει έναν εκβιασμό που δεν είναι σαφές εάν στοχεύει αποκλειστικά στο οικονομικό όφελος ή στην πολιτική αποσταθεροποίηση. Αναγκάζεται έτσι να εισχωρήσει σε κύκλους της εξουσίας όπου βασιλεύουν ο κυνισμός, οι φιλοδοξίες χωρίς αναστολές και το σκληρό πρόσωπο της διαφθοράς.
Στην «Ανεξαρτησία», πολυπρόσωπο μυθιστόρημα έντονης δράσης και αγωνίας, ο μεγάλος Ισπανός συγγραφέας συνθέτει ένα σοκαριστικό πορτρέτο της πολιτικο-οικονομικής ελίτ της Βαρκελόνης, του τυραννικού κόσμου των κατόχων του χρήματος.
