Η αρχιτεκτονική των απροσμέτρητων λαβυρίνθων, τα σκοτεινά κανάλια, οι μυστικές στοές, οι μισοσκότεινες αυλές, οι μικρές γέφυρες, οι έντονες φωτοσκιάσεις, οι αντιθέσεις, ο μύθος, η ιστορία - όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της Βενετίας, αποτελούν το αξεπέραστο σκηνικό μιας επιπλέουσας σκηνής θεάτρου που φιλοξενεί τις πιο απρόσμενες καταστάσεις χαρακτήρων.
Αυτοί -με τη σειρά τους- βιώνουν τα προσωπικά τους πάθη μέσα σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο χώρο μνήμης και πλάνης, παρατεταμένης φθοράς και αριστοκρατικής κομψότητας. Πρόκειται για μία πόλη-μουσείο, μια πόλη την οποία ο χρόνος φαίνεται πως την εγκατέλειψε κάπου εκεί στα χρόνια της Αναγέννησης. Αυτή η ιδιαίτερη πόλη που βρίσκεται πάνω σε πολυάριθμα μικρά νησιά δημιουργήθηκε από την απελπισία των κατοίκων της Βόρειας Ιταλίας οι οποίοι από τις αλλεπάλληλες επιδρομές, των Γότθων αρχικά και των Ούνων στη συνέχεια, έψαχναν κάποιο καταφύγιο σε δυσπρόσιτα μέρη.
Αρκετοί, λοιπόν, από αυτούς κατέφυγαν στις νησίδες με τα αβαθή νερά. Κάπως έτσι αναπτύχθηκε η θαλασσοκράτειρα Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, μια μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, αλλά και μία πραγματικά ασυνήθιστη πόλη που -στο πέρασμα των χρόνων- θα ενέπνεε ποικιλοτρόπως.
Υπάρχει ένα εξαιρετικό έργο του Ούγκο Πραττ με τίτλο «Βενετσιάνικο Παραμύθι» το οποίο αποθεώνει την τέχνη των κόμικς. Εδώ, ο Κόρτο Μαλτέζε, ο τυχοδιώκτης ναυτικός και alter ego του δημιουργού του, ταξιδεύει στη Βενετία των αρχών του εικοστού αιώνα αναζητώντας το «κλειδοκόκκαλο του Σολομώντα», ένα σπάνιο και πανέμορφο σμαράγδι.
Σύντομα, ωστόσο, μπλέκεται σε μια αλλόκοτη και επικίνδυνη ιστορία, ένα συναρπαστικό ταξίδι όπου η πραγματικότητα αναμιγνύεται με το όνειρο, την περιπέτεια, τη φαντασία, τις ιστορικές και μυθολογικές αναφορές με τον Πραττ να αναδεικνύει μία μυστηριώδη και υποβλητική -σχεδόν μυστικιστική- Βενετία μέσα από εξιδανικευμένες αναμνήσεις και περιστατικά που αποπνέουν μία αίσθηση νοσταλγίας. Αλλά και μια μελαγχολία, μία λεπτή διαπεραστική θλίψη για έναν κόσμο που έχει χάσει την παλιά του αίγλη.
Ο θάνατος στη Βενετία
Μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης
Εκδόσεις: Πατάκη
Σελίδες: 172
Απ’ την άλλη, ο «Έμπορος της Βενετίας», ένα από τα πιο γνωστά έργα του Σαίξπηρ (που γράφτηκε μεταξύ 1594 και 1597) έγινε κυρίως γνωστό για τις δραματικές του σκηνές -όπως εκείνη στο βενετσιάνικο δικαστήριο- αλλά και για τη σκιαγράφηση του Εβραίου τοκογλύφου Σάυλοκ που θέτει ερωτήματα για τον αντισημιτισμό και τα ήθη της εποχής με φόντο πάντα την Βενετία της Αναγέννησης.
Και, βέβαια, ο Ιτάλο Καλβίνο με τις «Αόρατες πόλεις» (1972), μετατρέπει τη Βενετία σε αρχέτυπο. Παρότι δεν κατονομάζεται πάντα άμεσα, αποτελεί το κρυφό πρότυπο όλων των φανταστικών πόλεων του έργου: μια πόλη-ιδέα, φτιαγμένη από μνήμες, ιστορία, λογοτεχνία και συλλογικές επιθυμίες, η οποία υπάρχει περισσότερο στο μυαλό παρά στον χάρτη.
Η δε νουβέλα του Ιαν Μακ Γιούαν «Ξένοι στη Βενετία» (1981) αξιοποιεί υποδειγματικά την κλειστοφοβία της πόλης για να αναδείξει μία από τις πιο δαιδαλώδεις και μελαγχολικές ιστορίες μέσα -πάντα- από μια ατμόσφαιρα υπαινικτική και μια αναζήτηση έντονα εσωτερική: Η πόλη με τη μυστηριακή της όψη, τις σκιές και τους όγκους των παλιών της κτιρίων, πνίγει τις αθώες υπάρξεις σε μία υδάτινη σιωπή, μοιάζει να τις καταδικάζει σε μια φαινομενική ακινησία.
Εδώ ένα ζευγάρι Βρετανών, στη διάρκεια των διακοπών, παρασύρεται από κάποιους σε ανεξέλεγκτες και αλλοπρόσαλλες καταστάσεις, ενώ το φως και οι σκιές θα επιτείνουν τη δραματική κορύφωση. Μία τέτοια ονειρική πόλη -με τόσες αδιευκρίνιστες πτυχές - χρειάζεται μια προσεκτική διερεύνηση για να γίνει κατανοητή μέσα από τις ιδιαιτερότητές της.
Όσο για τον Τόμας Μαν, επέλεξε την πόλη αυτή ως το απόλυτο σκηνικό φθοράς και παραίτησης για την περίφημη νουβέλα «Ο θάνατος στη Βενετία» (1912) - ένα έργο ασύλληπτης δεξιοτεχνίας. Ο συγγραφέας αναλύει και καταγράφει με ακρίβεια τις αγωνίες της ωρίμανσης και το δέος του θανάτου που περισσότερο βιώνει και αισθάνεται ο καλλιτέχνης, με τον κεντρικό χαρακτήρα να μην διστάζει να βαδίσει προς τον καταστροφικό έρωτα και τον θάνατο, προκειμένου να διαχωρίσει -τελικά- την αλήθεια από το ψέμα στη ζωή του. Και όλα αυτά μπροστά στην σκοτεινή θάλασσα, στον ξεπεσμό και την θλίψη μιας πόλης που φθίνει, με τη Βενετία να γίνεται το ιδανικό σκηνικό για αυτό το απόλυτο χρονικό της κατάρρευσης.
Κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας μεσήλικας, ο Γουστάβο φον Άσσενμπαχ, που αποφασίζει να ταξιδέψει παρακινούμενος από μία βαθύτερη εσωτερική αναζήτηση, από μια ανάγκη για προσωπική ολοκλήρωση. Κάπως έτσι θα βρεθεί στη Βενετία. Εκεί, όμως, του συμβαίνει κάτι εντελώς απρόσμενο. Κάποια από τις ημέρες της παραμονής του στο ξενοδοχείο, αντικρίζει ένα όμορφο νεαρό αγόρι, που θα του αναστατώσει την καθημερινότητα.
Το αγόρι, ο Τάτζιο, γόνος πολωνικής οικογενείας, αποτελεί τον ανεξέλεγκτο πόθο του Άσσενμπαχ ο οποίος δυσκολεύεται να διαχειριστεί την ερωτική του διάθεση – που ξεπερνάει κατά πολύ τη λογική του. Σταδιακά, συντελείται ο προσωπικός του ξεπεσμός, με σκηνικό τη Βενετία η οποία εδώ παρουσιάζεται ως μία πόλη σε παρακμή, αισθησιακή και θανάσιμη.
Σε αυτή την κλασική, πια, νουβέλα, οι ιδέες, οι εικόνες και τα συναισθήματα συναιρούνται θαυμαστά, με έναν τρόπο μαγικό, με μια εκπληκτική δεξιοτεχνία, μία χαρακτηριστική τεχνική που δανείζεται από τη μουσική το ρεφρέν: επαναλαμβανόμενα φραστικά σχήματα, που δημιουργούν νοήματα σε πολλαπλές διαστάσεις.
Οι εποχές ήταν και τότε δυσοίωνες. Ο Τόμας Μαν, σε όλα τα έργα του, μπροστά στην προοπτική κατάρρευσης του ευρωπαϊκού πολιτισμού, προσπάθησε να επαναβεβαιώσει τις αξίες της τέχνης και της ζωής. Και, βέβαια, η συγγραφική αξία του έγκειται στην ικανότητά του να συλλαμβάνει -με αιχμηρή ειρωνεία- τις αντικρουόμενες δυνάμεις της σκέψης και της συμπεριφοράς που δίνουν στη ζωή το πλήρες νόημά της και -ταυτόχρονα- συνιστούν τον πλέον τρομακτικό κίνδυνο. Πρόκειται για μία απαράμιλλη ελεγεία της παρακμής, όπου κυριαρχεί η αποσύνθεση και η κατάρρευση, με την απόλυτη φθορά να είναι αναπόδραστη - όπως ακριβώς και η επικείμενη καταστροφή...
ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗ ΒΙΤΡΙΝΑ
Οι φόνοι του Μαρμπλ Χολ
Μετάφραση: Χριστιάννα Σακελλαροπούλου
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελίδες: 632
Μετά την επιτυχία του βιβλίου «Οι φόνοι της Πίπιτσαλ», ο Horowitz επιστρέφει με μια ακόμη μεταμοντέρνα αστυνομική περιπέτεια που προκαλεί τη λογική και την παρατηρητικότητα του αναγνώστη.
Η πλοκή ακολουθεί τη γνώριμη πλέον συνταγή του συγγραφέα: ένας εκδότης λαμβάνει το χειρόγραφο ενός διάσημου συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων, του Άλαν Κόνγουεϊ. Στο εσωτερικό του, μεταφερόμαστε στη δεκαετία του '50, όπου ο δαιμόνιος ντετέκτιβ Άττικους Πυντ καλείται να λύσει έναν φόνο στο επιβλητικό Μαρμπλ Χολ. Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση ξεκινά όταν το λογοτεχνικό μυστήριο αρχίζει να εισβάλλει στην πραγματικότητα, αποκαλύπτοντας πως οι σελίδες του χειρογράφου κρύβουν ενδείξεις για ένα έγκλημα που συνέβη στον αληθινό κόσμο. Ο Horowitz χρησιμοποιεί τη δομή του «βιβλίου μέσα στο βιβλίο» για να σχολιάσει τους κανόνες του είδους, προσφέροντας παράλληλα δύο ολοκληρωμένες ιστορίες μυστηρίου που πλέκονται αριστοτεχνικά. Η γραφή του είναι κομψή, με διάσπαρτα ίχνη και λογοπαίγνια, απαιτώντας από τον αναγνώστη να γίνει ο ίδιος ντετέκτιβ. Το «Μαρμπλ Χολ» δεν είναι απλώς ένα whodunnit, αλλά ένας φόρος τιμής στη χρυσή εποχή της αστυνομικής λογοτεχνίας, ιδωμένος μέσα από ένα σύγχρονο, ειρωνικό πρίσμα. Είναι ένα απολαυστικό ανάγνωσμα για όσους λατρεύουν τους γρίφους και την πνευματική εγρήγορση, αποδεικνύοντας ότι η αλήθεια είναι συχνά πιο περίπλοκη από τη μυθοπλασία.
Η λίστα του Σίντλερ
Μετάφραση: Ιωάννης Καψόπουλος
Εκδόσεις: Anubis
Σελίδες: 586
Εδώ, ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με την αληθινή ιστορία του Όσκαρ Σίντλερ, ενός Γερμανού επιχειρηματία και μέλους του Ναζιστικού Κόμματος, που εξελίχθηκε σε απρόσμενο σωτήρα.
Το βιβλίο ξεδιπλώνει με αριστοτεχνικό τρόπο τη μεταμόρφωση του Σίντλερ από έναν καιροσκόπο βιομήχανο σε έναν άνθρωπο που ρίσκαρε τα πάντα -περιουσία και ζωή- για την ανθρωπιά. Με πρόσχημα την ανάγκη εργατικών χεριών για την πολεμική παραγωγή, μετέτρεψε το εργοστάσιό του στην Κρακοβία σε ένα ιδιότυπο καταφύγιο. Η ομώνυμη «λίστα» του δεν ήταν απλώς ένας κατάλογος ονομάτων, αλλά το μοναδικό εισιτήριο για την επιβίωση περισσότερων από 1.100 Εβραίων από τα κρεματόρια και τον βέβαιο θάνατο στα στρατόπεδα εξόντωσης. Ο Keneally δεν ωραιοποιεί τον πρωταγωνιστή του, αλλά τον παρουσιάζει ως μια σύνθετη προσωπικότητα με ελαττώματα, καθιστώντας το ηρωικό του κατόρθωμα ακόμα πιο αυθεντικό. Το έργο, που τιμήθηκε με το βραβείο Booker, έγινε παγκοσμίως γνωστό μέσω της ομώνυμης κινηματογραφικής μεταφοράς του Στίβεν Σπίλμπεργκ, ωστόσο το βιβλίο προσφέρει μια βαθύτερη, λεπτομερή ανάλυση της ψυχολογίας της εποχής. Πρόκειται για έναν διαχρονικό ύμνο στην ατομική ευθύνη και την ικανότητα του ανθρώπου να πράττει το καλό μέσα στο απόλυτο σκοτάδι.
Ο κήπος των φυγάδων
Εκδόσεις: Ίκαρος
Σελίδες: 106
Με βάση μια πενθήμερη σχολική εκδρομή, μια φιλόλογος, ένας μαθηματικός, μια μαθήτρια, μια γυμνάστρια και ένας ξεναγός εξερευνούν την αρχαία Πομπηία. Τι θα φανερώσει ο χαμένος αυτός ο κόσμος στον καθένα; Η Κατερίνα, ο Αντρέας, η Νεφέλη, η Σόνια και ο Λεονάρντο θα βρεθούν αντιμέτωποι με τις πιο βαθιές τους επιθυμίες, τα πλέον μυστικά τους τραύματα. Σπαράγματα από θαμμένες ιστορίες που έρχονται στο φως συνθέτοντας μια τοιχογραφία, οι λεπτομέρειες της οποίας λίγο λίγο αποκαλύπονται. Σαν τα νήματα ενός παραμυθιού που κόπηκαν αιφνίδια την ημέρα που το ηφαίστειο εξερράγη. Το σήμερα θα καθρεφτιστεί στο χθες, η ανάμνηση στην ιστορία. Μια πολυφωνική νουβέλα που διαδραματίζεται στο ρήγμα μεταξύ παρόντος και παρελθόντος. Σε έναν τόπο όπου οι άνθρωποι εξομολογούνται και τα αντικείμενα βγάζουν μιλιά για να αφηγηθούν την πτώση από έναν άλλο Κήπο της Εδέμ: τον Κήπο των Φυγάδων.
Κάτω από τον τροχό
Μετάφραση: Ρένα Γεούργα
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελίδες: 288
Μέσα από την ιστορία του Χανς Γκίμπενρατ, ενός χαρισματικού και ευαίσθητου παιδιού σε μια επαρχιακή γερμανική πόλη, ο Herman Hesse ανατέμνει τη βίαιη διαδικασία της «μόρφωσης» που στοχεύει στην παραγωγή χρήσιμων πολιτών εις βάρος της προσωπικής ελευθερίας.
Ο Χανς, υπό την πίεση των φιλόδοξων δασκάλων και του αυταρχικού πατέρα του, κατορθώνει να εισαχθεί σε μια εκλεκτική θεολογική σχολή. Εκεί, ο νεανικός αυθορμητισμός του έρχεται σε σύγκρουση με τη στεγνή πειθαρχία και τον ανελέητο ανταγωνισμό. Ο «τροχός» του τίτλου συμβολίζει το καταπιεστικό σύστημα που συνθλίβει όποιον δεν συμμορφώνεται με τα πρότυπά του. Όταν ο Χανς συνάπτει φιλία με τον επαναστάτη Χέρμαν Χάιλνερ, η εσωτερική του ισορροπία κλονίζεται ανεπανόρθωτα. Η σταδιακή ψυχολογική του κατάρρευση και η επιστροφή του στις ρίζες του, που πλέον του φαντάζουν ξένες, περιγράφονται με μια λυρική μελαγχολία που αγγίζει τα όρια της τραγωδίας. Πρόκειται για μια διαχρονική κραυγή αγωνίας ενάντια στην ισοπέδωση της εφηβικής ψυχής από τα αυστηρά εκπαιδευτικά και κοινωνικά συστήματα. Ένας ύμνος στη χαμένη παιδική αθωότητα από τον Γερμανό Νομπελίστα συγγραφέα, αλλά και μια προειδοποίηση για το τίμημα της κοινωνικής επιτυχίας.
