Στο σύμπαν του κινηματογράφου, έχουν υπάρξει μερικές φιλίες που έχουν μείνει στην ιστορία για την τρυφερότητα, το συναισθηματικό τους βάθος, την αγάπη και τη διάθεση για αυτοθυσία. Από τα αγόρια του «Στάσου Πλάι Μου» έως τις ηρωίδες του «Θέλμα και Λουίζ», η μεγάλη οθόνη έχει φιλοξενήσει σχέσεις που έχουν δημιουργήσει υψηλές απαιτήσεις για το τι σημαίνει, όπως το λένε οι ξένοι, «ride or die».
Η νέα ταινία του Αλέξη Αλεξίου, «Θάλασσα από Γυαλί», εμπνέεται από αυτή την αίσθηση. Στην ελληνική επαρχία, η Βαγγελιώ και η Βίκυ συναντιούνται κάτω από παράξενες συνθήκες: η μια έχει ήδη «απαλλαγεί» από τον κακοποιητικό σύζυγό της και πλέον προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις πληγές που άφησε σε εκείνη και τα παιδιά της μια ζωή μαζί του. Η άλλη βρίσκεται στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής της και φροντίζει τον αλκοολικό και κακοποιητικό πατέρα της. Στην αφιλόξενη ταβέρνα του «Αμερικάνου», οι δυο τους θα γνωριστούν και θα βρουν στη σχέση τους μια ανιδιοτελή αγάπη που γεννιέται μέσα από τα κοινά τους βίωματα και, όταν οι συνθήκες το απαιτήσουν, θα γίνει αλληλεγγύη.
Η Popaganda μίλησε με τις πρωταγωνίστριες της «Θάλασσας από Γυαλί», Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη και Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα για τους δεσμούς που υπερβαίνουν τις ηλικιακές διαφορές, τις επιρροές τους, αλλά και τις αντιφάσεις των ηρωίδων που υποδύονται.
Η σχέση των δύο γυναικών μοιάζει να αμφισβητεί την ιδέα πως οι άνθρωποι που μπορούν να μας καταλάβουν καλύτερα είναι και αυτοί που είναι πιο κοντά μας ηλικιακά. Είναι το παρόμοιο τραύμα που τις φέρνει τόσο κοντά, μια ευρύτερη γυναικεία εμπειρία ή κάτι εντελώς διαφορετικό;
Β.Α.: Νομίζω ότι οι άνθρωποι που μπορούν να μας καταλάβουν είναι αυτοί που μπορούν να μας ακούσουν χωρίς να μας κρίνουν. Αυτό το σωσίβιο δεν έχει ηλικία. Μπορεί να είναι ένα παιδί, ένας συνομήλικος, ένας άνθρωπος μεγαλύτερης ηλικίας, ίσως ένα ζώο, ή ακόμα και ένα αντικείμενο —θυμηθείτε την μπάλα στην ταινία Ο Ναυαγός. Δεν έχει ηλικία η αλληλεγγύη. Αυτό είναι που φέρνει κοντά και τις δύο γυναίκες στη Θάλασσα από Γυαλί.
Χ.Μ.Τ.: Σίγουρα το παρόμοιο τραύμα είναι κάτι που τραβάει την μια στην άλλη. Πιο συγκεκριμένα, όμως, αισθάνομαι ότι η μια αναγνωρίζει στην άλλη κάτι πολύ οικείο, που στη ζωή μπορείς να το αναγνωρίσεις ίσως μέσα από το βλέμμα και τον τρόπο που κοιτάει κανείς γύρω του. Αυτό είναι η μοναξιά.
Στη σχέση της Βίκυς και της Βαγγελιώς βλέπω μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή: ενώ η Βαγγελιώ μοιάζει να είναι σε μία διαδικασία ανακάλυψης του εαυτού της, η Βίκυ δείχνει να έχει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το ποια είναι και τι θέλει.
Χ.Μ.Τ.: Νομίζω όντως φαινομενικά έτσι μοιάζει, αν παρατηρήσουμε λίγο πιο βαθιά όμως βλέπεις ότι η Βαγγελιώ έχει κάνει ήδη τις επιλογές της και βρίσκεται τώρα σε μια διαδικασία αναθεώρησης, ανάληψης ευθυνών. Ταυτόχρονα, η Βίκυ, λόγω και του νεαρού της ηλικίας της, μοιάζει σαν να μην της δόθηκε καμιά επιλογή -όλα να ήταν μονόδρομος γι’ αυτό και συμβιβάστηκε επειδή δεν γνώρισε ποτέ κάτι διαφορετικό. Τα δύο πρόσωπα αυτά όμως έχουν ετεροκαθοριστεί και αυτoπεριοριστεί σε μία πραγματικότητα που μοιάζει γνώριμη. Όσον αφορά την δυναμικότητα της, υπήρχε πολύ έντονη η σκέψη στην πρόβα ότι ο Αμερικάνος κατασκεύασε τη Βίκυ έτσι ώστε να τον εξοντώσει. Έχοντας αυτά στο μυαλό μου θα πω πως ο μόνος τρόπος να επιβιώσει στο περιβάλλον αυτό ήταν να οχυρωθεί και να εξοπλιστεί, να είναι έτοιμη για κάθε μάχη.
Υπάρχει μια σκηνή της ταινίας που μου μοιάζει με έναν «προθάλαμο» για τις υπερβάσεις που θα κάνουν οι δυο γυναίκες η μια για την άλλη. Είναι αυτή που το τζιπ κολλάει και η Βαγγελιώ αναγκάζεται να οδηγήσει για πρώτη φορά μετά από χρόνια; Υπάρχουν αντίστοιχες σκηνές τις οποίες εσείς βρίσκετε κομβικές για τον χαρακτήρα σας;
Β.Α.: Ναι, σίγουρα η στιγμή που παίρνει την απόφαση να οδηγήσει, ύστερα από όλα αυτά τα χρόνια που έχει να πιάσει το τιμόνι στα χέρια της, δείχνει την αλλαγή που έχει γίνει μέσα της. Η θέλησή της να είναι χρήσιμη στη Βίκυ αποκαλύπτει το σθένος που διαθέτει. Είναι πολλά σημεία, αλλά θα προτιμούσα να μην τα περιγράψω. Θα ήθελα οι θεατές της ταινίας να ακολουθήσουν το ταξίδι χωρίς τη δική μου μεσολάβηση.
Σε ένα διάλειμμα από την ασταμάτητη λεκτική βία, ο πατέρας της Βίκυς τη βρίσκει να κοιμάται και τη σκεπάζει στοργικά. Είναι μια σκηνή που περιπλέκει κάπως την εικόνα του και παρουσιάζει μια τρυφερότητα που μοιάζει ασύμβατη με τη συμπεριφορά του. Αυτό αντικατοπτρίζεται και στη συμπεριφορά της Βίκυς, βέβαια. Είναι δύσκολο το να αποτυπωθεί η αποδοχή αυτής της αντίφασης;
Χ.Μ.Τ.: Η ζωή είναι γεμάτη αντιφάσεις, πόσο μάλλον οι ανθρώπινες σχέσεις, πόσο μάλλον οι σχέσεις με τους γονείς μας. Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι θα με πήγαινε πολύ μακριά (στο χτίσιμο του χαρακτήρα) μόνο μια μονόπλευρη επιλογή, για παράδειγμα ότι τον μισεί και την έχει καταστρέψει ή ότι τον αγαπάει και θέλει να τον φροντίζει. Οπότε, η αντίφαση μπήκε πολύ νωρίς στο παιχνίδι. Μέσα από τον τρόπο που δουλέψαμε ταυτόχρονα υπήρχε πολύς χώρος στον καθένα να καταλάβει τον χαρακτήρα του και να κατανοήσει γιατί πράττει όπως πράττει, οπότε ήταν πολύ χρήσιμο να ακούω τις σκέψεις του Μιχάλη (Ιερόπουλου) αλλά και του Αλέξη (Αλεξίου) που κατασκεύασε το χαρακτήρα.
Πόσο δύσκολο ήταν να αποτυπώσετε τη διπλή διάσταση του χαρακτήρα της Βαγγελιώς, από τη μια θύμα του άνδρα της και από την άλλη θύτης, χωρίς να ακυρώσετε τη μια πλευρά μέσα από την άλλη;
Β.Α.: Σίγουρα κοίταξα μέσα στον εαυτό μου να βρω απαντήσεις για τον ψυχισμό της Βαγγελιώς και με απασχόλησε πολύ η προσωπική της διαδρομή μέσα στα χρόνια. Μίλησα με γυναίκες που υπέστησαν κακοποίηση και όλο αυτό το φορτίο λειτούργησε μέσα μου σαν πηγή αναμνήσεων. Χαίρομαι αν αυτή η προσωπική προεργασία μαζί με τη δουλειά που κάναμε με τον Αλέξη στις συζητήσεις και στις πρόβες μας αποτυπώθηκε στο φιλμ.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Νιώθω ότι υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί στερεοτυπικό στην αποτύπωση της Βίκυς ως μιας «σκληρής» λεσβίας, που της αρέσει να επισκευάζει μηχανές και δεν ενδιαφέρεται για τα φορέματα. Σας απασχόλησε καθόλου αυτό το ενδεχόμενο; Ή θεωρείτε ότι τα στοιχεία αυτά βρίσκουν τον χώρο τους μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας;
Χ.Μ.Τ.: Τα στοιχεία αυτά στην ταινία δεν ήρθαν για να προσδιορίσουν την σεξουαλική ταυτότητα της Βίκυς, η οποία μάλιστα στο δικό μου μυαλό δεν είναι θέσφατη. Έγινε μια συζήτηση στις πρόβες αλλά δεν δόθηκε συγκεκριμένη γραμμή από τον Αλέξη και ούτε φαινόταν ότι αυτό είναι κάτι που τον απασχολεί να εστιάσει. Εγώ έδωσα τις δικές μου εξηγήσεις, ώστε να έχω μια ολοκληρωμένη αίσθηση του ανθρώπου που φτιάχνω. Η Βίκυ λατρεύει την βάρκα και το τζιπ της, τα φροντίζει, είναι δύο μέσα που την κάνουν ελεύθερη. Όπως επίσης πιστεύω ότι οποιοδήποτε δώρο και να της έκανε ο Αμερικάνος, εκείνη τη στιγμή, θα το απέρριπτε. Οπότε κλείνω πιο πολύ πως τα χαρακτηριστικά αυτά βρίσκουν όντως τον χώρο τους μέσα στην ιστορία. Η οποιαδήποτε σεξουαλικότητα της Βίκυς, υπονοείται στην ταινία, τη βλέπουμε μέσα από τα μάτια της Βαγγελιώς- δύο μάτια χωρίς κρίση.
Η απόφαση της Βαγγελιώς να βοηθήσει τη Βίκυ μπορεί να διαβαστεί ως μια πράξη γενναιότητας και αλληλεγγύης, αλλά και ως ένας τρόπος να αντιμετωπίσει τα δικά της αδιέξοδα. Βρίσκεται κάποια από τις δύο αναγνώσεις κοντά στη δική σας ερμηνεία του χαρακτήρα;
Β.Α.: Δεν νομίζω ότι η μία παράμετρος αναιρεί την άλλη. Πάντα υπάρχει ένα προσωπικό κίνητρο που λειτουργεί ως καύσιμο για μια πράξη αλληλεγγύης. Το προσωπικό αδιέξοδο και η ανάγκη για προσφορά συνυπάρχουν στην απόφασή της.
Στην ηλικία της Βαγγελιώς συνήθως βλέπουμε χαρακτήρες που έχουν αφήσει τις μεγάλες αλλαγές πίσω τους και καλούνται πλέον να διαχειριστούν το παρελθόν τους. Σας κέντρισε το ενδιαφέρον αυτή η άρνηση της Βαγγελιώς, συνειδητή ή ασυνείδητη, να εγκλωβιστεί σε αυτή την αντίληψη;
Β.Α.: Ο χαρακτήρας της Βαγγελιώς στο σενάριο της Αφροδίτης Νικολαΐδου και του Αλέξη Αλεξίου αναζητά μια δεύτερη ευκαιρία για να βάλει την τελική υπογραφή για τη ζωή που έζησε. Τους ευχαριστώ που μου την εμπιστεύθηκαν! Την ωθεί ένα κύμα μητρικής στοργής να κινηθεί προς τα εμπρός, αρνούμενη να εγκλωβιστεί στην ακινησία του παρελθόντος.
Πώς σας φάνηκε η εμπειρία της κινηματογράφησης και της μικρού αλλά και της μεγάλου μήκους σε σχέση με το θέατρο; Υπάρχουν διαφορές που σας έκαναν εντύπωση - και στον τρόπο που αντιμετωπίζετε τον χαρακτήρα αλλά και στη διαδικασία αυτή καθ’ αυτή;
Χ.Μ.Τ.: Ένας φίλος μόλις έμαθα ότι θα συμμετέχω στην ταινία και με κατέκλεισε το άγχος και ο πανικός για το πως θα καταφέρω να φέρω εις πέρας αυτό το εγχείρημα μου είπε: «Ρε συ το σινεμά είναι άλλο πράγμα… στο σινεμά βρίσκεσαι στον τόπο του εγκλήματος». Ταυτόχρονα μια καθηγήτρια στη σχολή μάς έλεγε συνέχεια, ότι το θέατρο είναι σαν να παίζουμε ένα παιχνίδι στα σοβαρά. Την ίδια στιγμή όμως χρειάζεται να διοχετεύσεις μια ενέργεια που θα φτάσει μέχρι και τον τελευταίο θεατή. Είναι μια πιο συλλογική διαδικασία, όπου μέσα από τις πρόβες και τις επαναλήψεις όλα σιγά σιγά δένουν μεταξύ τους και η πρόβα γίνεται παράσταση και η παράσταση γίνεται πρόβα.
Στο σινεμά, αντίθετα, βρίσκεσαι μέσα στον τόπο του γεγονότος. Χρειάζεται να συγκεντρώσεις και να κατανείμεις την ενέργειά σου μέσα σε ένα δωδεκάωρο γύρισμα, γνωρίζοντας ότι δεν μπορείς να επιστρέψεις την επόμενη μέρα και να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Γι’ αυτό, ίσως, η προετοιμασία ενός κινηματογραφικού χαρακτήρα είναι πιο μοναχική και χρειάζεται να έχει ολοκληρωθεί σε μεγάλο βαθμό από πριν. Προσωπικά, προσπαθώ να έχω απαντήσει σε όσο το δυνατόν περισσότερα ερωτήματα γίνεται όσον αφορούν τον χαρακτήρα, το σενάριο, το κοινωνικοπολιτικό υπόβαθρο, το παρελθόν, και οποιαδήποτε άλλη απορία μου κατέβει στο κεφάλι, ώστε όταν φτάσω στο γύρισμα να μπορώ να αφεθώ στο περιβάλλον και στη στιγμή.
Βλέποντας την ταινία μού ήρθαν στο μυαλό η Θέλμα και η Λουίζ... Υπάρχουν χαρακτήρες ή ταινίες που λειτούργησαν ως πηγή έμπνευσης για την ερμηνεία σας;
Β.Α.: Το σενάριο της «Θάλασσας από Γυαλί» συνεχίζει ακολουθώντας το νήμα έμπνευσης από το «Θέλμα και Λουίζ». Αλλά η «Θάλασσα από Γυαλί» έχει άλλο ιστορικό υπόβαθρο, άλλη χώρα προέλευσης, το σενάριο της έχει βιωματικές αναφορές από τους δημιουργούς της κι αυτό δίνει, πιστεύω, μια άλλη ποιότητα και μια ειλικρίνεια που καθορίζει ολόκληρη την ατμόσφαιρα του έργου. Σε όλη την προετοιμασία μου σκεφτόμουν τη μητέρα μου. Όχι επειδή η ζωή της έμοιαζε στο οτιδήποτε με της Βαγγελιώς, αλλά γιατί πάντα ήταν δίπλα μου όσο ζούσε και μου έδινε θάρρος. Αυτό το θάρρος προσπάθησα να φέρω μαζί μου. Η μητέρα μου, μου έδινε την ευχή να είμαι ένας χρήσιμος άνθρωπος. Πιστεύω η Βαγγελιώ, μέσα από όλα της τα λάθη, κατόρθωσε να φανεί χρήσιμη, προσφέροντας στη Βίκυ αυτή ακριβώς τη σανίδα σωτηρίας που χρειαζόταν.
Χ.Μ.Τ.: Το «Θέλμα και Λουίζ» ήταν σίγουρα μια από τις αναφορές μας όσον αφορά τη δυναμική που έχουν οι δυο γυναίκες μαζί, απέναντι σε ένα σύστημα που δεν μπορεί να τις προστατέψει. Χτίζοντας το ρόλο της Βίκυς και πιο συγκεκριμένα όταν εστιάζαμε στο υποκριτικό κομμάτι, ερχόταν αρκετά συχνά στη συζήτηση ο «Εξολοθρευτής». Μας ενδιέφερε η αίσθηση μιας σχεδόν ασταμάτητης παρουσίας, η λιτότητα στις κινήσεις, η «numb» έκφραση, η τυφλή προσήλωση και μια αφοσίωση που θυμίζει την πειθαρχία των σαμουράι. Θέλαμε η Βίκυ να έχει κάτι από αυτή την άγρια, σχεδόν μηχανική αποφασιστικότητα, σαν να έχει μάθει να λειτουργεί μέσα από το ένστικτο και την επιβίωση, χωρίς να χρειάζεται να εξηγεί ή να εκφράζει με λόγια όσα συμβαίνουν μέσα της.
Ποια είναι τα επόμενα σας βήματα;
Β.Α.: Σε λίγες εβδομάδες θα έχουμε την πρεμιέρα του «Dogville» σε σκηνοθεσία του Άρη Μπινιάρη και είμαστε στην τελική ευθεία των προβών. Παράλληλα, με τον σύζυγό μου, τον σκηνοθέτη Περικλή Χούρσογλου, δουλεύουμε το σενάριο της επόμενης ταινίας του.
Χ.Μ.Τ.: Με επίκεντρο την αισιοδοξία, αλλά και κρατώντας φυλαχτό όλα τα όμορφα λόγια που άκουσα από τους ανθρώπους που είδαν μέχρι στιγμής την ταινία, θα πω ότι προσπαθώ να κάνω σταθερά βήματα προσπαθώντας να μην πέσω λόγω της αβεβαιότητας του επαγγέλματος και της ζωής. Οπότε… κάστινγκ, ακροάσεις, διάβασμα, μαθήματα νοηματικής, λίγο κολυμβητήριο, λίγα ακροβατικά, πότε bartending, πότε πλύσιμο σκύλων… και κολυμπάμε!
