Μαρία Αρζόγλου:
Στις πρωτοποριακές «Κραυγές», την έκτη ταινία του Πέτρος Σεβαστίκογλου, τρεις γυναίκες διαφορετικών ηλικιών δοκιμάζουν ένα στένεμα. Τη ρουτίνα, τις προσδοκίες, τον έρωτα όπως «πρέπει» να είναι. Και κάποια στιγμή, αντί να προσαρμοστούν, στρίβουν. Προς τη φύση και το σώμα, τους ήχους, προς κάτι άναρχο που μοιάζει να βουλιάζει ξεχασμένο στο χρόνο.
Η ταινία δεν αφηγείται με όρους κοινωνικού ρεαλισμού. Κυλά διαφοετικά, λυρικά, σωματικά, με τη μουσική των The Prefabricated Quartet να λειτουργεί σαν δεύτερος παλμός. Ο λόγος υποχωρεί και μένει το βλέμμα, η ανάσα, ό,τι μπόρεσε να σωθεί μέσα στα παιχνιδίσματα της μνήμης. Ο Σεβαστίκογλου κινηματογραφεί τη γυναικεία επιθυμία όχι ως σύνθημα αλλά ως μυστήριο, κάτι που δεν χρειάζεται να εξηγήσεις αλλά μόνο να το βιώσεις.
Γνωρίσαμε τη Μαργαρίτα Αλεξιάδη και τη Μαρία Αρζόγλου με αφορμή την έξοδο της ταινίας στις αίθουσες και μιλήσαμε για το πώς προσεγγίζεις έναν ρόλο που δεν «παίζεται» αλλά διαπερνά το σώμα, για το πώς είναι να εμπιστεύεσαι ένα ανδρικό βλέμμα όταν αυτό επιχειρεί να βουτήξει στον γυναικείο ψυχισμό, για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην απελευθέρωση και την αυτοκαταστροφή.
Γνωρίζατε από πριν - ως δάσκαλό σας ίσως- τον Πέτρο Σεβαστίκογλου και τους σκηνοθετικούς δρόμους που ακολουθεί ή ήταν για εσάς μια νέα πρωτόγνωρη εμπειρία;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Παρόλο που δυστυχώς δεν ήμουν μαθήτρια του, ο Πέτρος έτυχε να είναι επιβλέπων καθηγητής σε μια πτυχιακή εργασία που συμμετείχα στο τρίτο έτος της δραματικής σχολής. Είχα δηλαδή μια επικοινωνία και επαφή μαζί του εντός της σχολής. Επίσης γνώριζα τις ταινίες του, και είχα πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο που δουλεύει, συνεπώς η μετάβαση μεταξύ δασκάλου και συνεργάτη ήταν αρκετά ομαλή.
Μαρία Αρζόγλου: Δεν γνώριζα τον Πέτρο προσωπικά, είχα δει δύο ταινίες του και με ενδιέφερε ο κόσμος του πολύ, οπότε όταν βρεθήκαμε εκείνον ήθελα να συναντήσω, κι έτσι η σχέση έγινε μια πρωτόγνωρη εμπειρία, όπως γίνεται με τις σχέσεις.
Μαργαρίτα Αλεξιάδη
Η Φύση στην ταινία μοιάζει να λειτουργεί ως τόπος διαφυγής και απελευθέρωσης των ενστίκτων. Για εσάς προσωπικά τι συμβολίζει;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Για εμένα η Φύση παρουσιάζεται ως ένα δίσημο σύμβολο στην ταινία. Από την μια υπενθυμίζει πως είμαστε ζωντανές και από την άλλη είναι αδίστακτη και μπορεί να οδηγήσει στην απόλυτη καταστροφή.
Μαρία Αρζόγλου: Εγώ έχω μεγαλώσει στην φύση, σε ένα παραλιακό δάσος με ξύλινα καλυβάκια, με στρωμένο χαλίκι που ήχος της πατημασιάς μεγενθύνεται. Εκεί μόνο μπορώ να ακούσω την ησυχία, και μπορώ να είμαι αργή, κάτι που στην ΑΘήνα νιώθω σαν να απαγορεύεται.
Τι ήταν εκείνο που απολαύσατε περισσότερο στο γύρισμα; Υπήρξε κάτι που να σας δυσκόλεψε ίσως;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Αυτό που μου φάνηκε απαιτητικό αλλά ταυτόχρονα το απόλαυσα ήταν ότι δουλεύαμε με οδηγό την στιγμή και όχι το σενάριο. Ο τρόπος γυρίσματος του Πέτρου ακουμπάει τα όρια του ντοκιμαντέρ, παρόλο που το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι μυθοπλασία.
Μαρία Αρζόγλου: Νομίζω ότι αυτό που με δυσκόλεψε και αυτό που απήλαυσα ήταν το ίδιο, η ελευθερία αυτοσχεδιασμού, ο τρόπος του «ντοκιμαντέρ» που κάνει σινεμά ο Πέτρος, αυτό απαιτούσε μια ψυχική κίνηση πολύ κάθετη για να συμβεί, απαιτούσε τον χώρο που χρειάζεται για να συμβεί κάτι τέτοιο, την φασαρία που χρειάζεται για να ξεπηδήσουν οι σιωπές. Ή (στην δική μου περίπτωση) την σιωπή που χρειάζεται για να σπάσει το περίβλημα, για να χορέψει κανείς, να βουτήξει σε μια παγωμένη λίμνη σε αγκαλιά.
Συμμετέχετε σε μια ταινία που προσεγγίζει τον πολύπλοκο γυναικείο ψυχισμό μέσα από ανδρικό βλέμμα. Μπορεί τελικά ένας άνδρας να αποδώσει σε βάθος τον γυναικείο ψυχισμό;
Μαρία Αρζόγλου: Δεν θα ήθελα να το διαχωρίζω, εννοείται πως μπορεί να το καταφέρει και πολλές φορές καλύτερα. το θέμα είναι αν αγαπάει κανείς, αν σε αγαπάει κάποιος σε βλέπει όμορφο, κι έτσι γίνεσαι όμορφος. Θα μπορούσα να πω πολλά παραδείγματα σκηνοθετών ανδρών που έχω αγαπήσει την γυναίκα μέσα από αυτούς. Αρκεί να δω μια ταινία του Χαλ Χαρτλευ και μου δίνεται ως δώρο. Δεν είναι θέμα φύλου. Μπορεί κι ο άλλος να μας αγαπήσει για αυτό που είμαστε. Ποτέ δεν έχω καταλάβει κάτι για μένα αν δεν ήταν μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου. Το θέατρο, η υποκριτική κατ’ εξοχήν αυτό κάνει.
Πώς σκιαγραφείται ο εσωτερικός κόσμος αυτών των κοριτσιών; Ποιες διαφορές και ποιες συγκλίσεις θεωρείτε πως έχουν;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Πιστεύω πως οι δύο χαρακτήρες έχουν περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές. Στο μυαλό μου τις έχω σαν δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Και οι δύο έχουν διορατικότητα και δεν φοβούνται να έρθουν σε επαφή με τα ένστικτα τους. Η βασική διαφορά είναι ότι η Μαρία κρατάει τις κοινωνικές ισορροπίες, ενώ η δική μου ηρωίδα εξ αρχής βρίσκεται σε μια αναζήτησή χάνοντας το μέτρο.
Μαργαρίτα Αλεξιάδη
Η «κραυγή» που βασικά αποτυπώνεται μέσα από τη σιωπή τους, τι εκφράζει για καθεμία από τις δύο ηρωίδες; Είναι ένδειξη καταπίεσης, εσωτερικής δύναμης, αδιεξόδου ή κάτι άλλο;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Πιστεύω πως η κραυγή αποτυπώνεται με πράξεις και αποτελεί ένδειξη εξερεύνησης της ταυτότητας.
Σε μια εποχή όπου η Τέχνη συχνά αμφισβητείται ή δέχεται πιέσεις από συντηρητικές και ακραίες φωνές, ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος του καλλιτέχνη σήμερα;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Να ρωτάει, να αμφισβητεί και να επαναδιαπραγματεύεται τον κόσμο μέσω του έργου και της θέσης που παίρνει στην εκάστοτε συνθήκη.
Ως γυναίκες ηθοποιοί σήμερα, θεωρείτε ότι υπάρχει ουσιαστική ισότητα ευκαιριών και σεβασμού στον χώρο της Τέχνης; Ή εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Στον χώρο της τέχνης οι άνθρωποι είναι πιο φιλικοί και ανεκτικοί με τους άντρες σε σχέση με τις γυναίκες . Παρατηρώ μεγαλύτερη αμφισβήτηση στις γυναίκες, ειδικά όταν πρόκειται για διοικητικές θέσεις δημιουργίας.
Σε ποιον βαθμό οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής καθορίζουν τις επιλογές και τα όρια των ηρωίδων; Πιστεύετε ότι και σήμερα, παρά τη φαινομενική πρόοδο, εξακολουθούμε να ζούμε σε ένα πλαίσιο εγκλωβισμού και ανισότητας - ειδικά για τις γυναίκες;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Θα ήμασταν αφελείς αν θεωρούσαμε ότι ζούμε σε μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Υπάρχουν αναμφισβήτητα βήματα με κατεύθυνση προς την πρόοδο, αλλά θεωρώ πως απαιτείται αρκετός δρόμος για να πλησιάσουμε τόσο την ισότητα των φύλων, όσο κι αυτή των τάξεων. Αυτό ακριβώς το πλαίσιο ασκεί πίεση στις ηρωίδες της ταινίας μας και οι αντιδράσεις τους είναι αντίστοιχα έντονες με την καταπίεση που έχουν υποστεί.
Μαρία Αρζόγλου:
Βρίσκεστε στην αρχή της πορείας σας. Ποιες δυσκολίες έχετε ήδη αντιμετωπίσει και ποιες στιγμές σας έχουν δώσει τη μεγαλύτερη χαρά και ελπίδα;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Αυτό που έχω συναντήσει στον τομέα της υποκριτικής είναι ότι δυστυχώς υπάρχουν εργασιακές ανισότητες και μηδαμινή προστασία των εργαζόμενων του χώρου μας. Αυτό όμως που μου δίνει μεγάλη χαρά και ελπίδα είναι είναι οι άνθρωποι που συναντά κανείς στο καλλιτεχνικό του ταξίδι.
Μαρία Αρζόγλου: Προφανώς η οικονομική δυσκολία, εδώ σε έναν καταξιωμένο ηθοποιό τα χρήματα είναι πενιχρά. Πόσο μάλλον στους νέους, στην εκμετάλλευση από τους παραγωγούς ότι «ποια είσαι εσύ; Κανείς νέος ηθοποιός δεν παίρνει τόσα, δεν πληρώνεται πρόβες δεν δεν δεν..». Στο ελεύθερο θέατρο, οι παραγωγοί παίρνουν νέα παιδιά σε παραγωγές και με τη λογική να κόψουν έξοδα. Πέραν του ότι οι ηθοποιοί που βγαίνουν κάθε χρόνο είναι πολλοί περισσότεροι απ ότι οι θέσεις που υπάρχουν για αυτούς στο θέατρο. Πάντα πρέπει να κάνεις κάτι παράλληλα, για να κάνεις αυτό που αγαπάς. Στην Ελλάδα πάντα.
Αν έπρεπε να συνοψίσετε το βασικό μήνυμα της ταινίας με μία φράση, ποια θα ήταν αυτή;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Η γυναικείος ψυχισμός είναι μια σκοτεινή διαδρομή που οδηγεί στο δάσος.
Μαρία Αρζόγλου: Δεν ξέρω τι είναι το μήνυμα της ταινιας, ο καθένας ας πάρει ότι θέλει. Θα μοιραστώ όμως μια φράση που είχα σημειώσει στο τετράδιο που είχα τότε. Είναι της Κλαρίσε Λισπέκτορ -αν δεν κάνω λάθος: «Ποιος ξέρει σε τι σκοτάδια αγάπης μπορεί να φτάσει η στοργή»
Μπορείτε να ονομάσετε δύο τρεις ταινίες με γυναικείες ερμηνείες που να σας έχουν επηρεάσει καθοριστικά, τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά;
Μαργαρίτα Αλεξιάδη: Η ταινία “Toxic” σε σκηνοθεσία Saule Bliuvaite , το “How to Have Sex”της Molly Manning Walker και το “Anatomy of a Fall” της Jestine Triet.
Μαρία Αρζόγλου: Paris Texas, A woman under the influence και The cook the thief his wife and her lover
Προβολές της ταινίας του Πέτρου Σεβαστίκογλου, "Κραυγές" Κραυγές - Cries, αυτό το Σαββατοκύριακο στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος Ταινιοθήκη της Ελλάδος / Greek Film Archive. Το Σάββατο 7 Μαρτίου μετά την προβολή -στις 5 το απόγευμα-, θα ακολουθήσει Q&A με τον σκηνοθέτη. Την Κυριακή 8 Μαρτίου, Ημέρα της Γυναίκας -μετά την προβολή στις 7 το απόγευμα, ακολουθεί συζήτηση: ο καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου Χρήστος Δερμεντζόπουλος συνομιλεί με την συν-σεναριογράφο της ταινίας Ειρήνη Λαμπρινοπούλου και το κοινό, με θέμα: «Ανάμεσα στη σιωπή και την κραυγή: Το ανδρικό βλέμμα και ο γυναικείος ψυχισμός στις “Κραυγές”».
