America's Next Top Model: Το reality που έφτιαξε καριέρες και έσπασε ανθρώπους έχει το δικό του απολογιστικό ντοκιμαντέρ

Το νέο ντοκιμαντέρ του Netflix, Reality Check: Inside America’s Next Top Model, έρχεται σαν καθυστερημένος απολογισμός μιας εποχής που σήμερα φαίνεται ανεξήγητη: μία εποχή όπου ως θεατές καθόμασταν στον καναπέ, με ένα περίπτερο στην αγκαλιά μας και παρακολουθούσαμε έφηβα μοντέλα να λιμοκτονούν, να φορούν ωμό κρέας, να βάζουν ψεύτικο αίμα και να υποδύονται νεκρές, να αλλάζουν φύλα, φυλές (race-swapping) και ατζέντες, να φωτογραφίζονται με άστεγους, να επιδίδονται σε επικίνδυνα stunts και να δέχονται λεκτικά πυρά από ένα πρώην supermodel που η δουλειά του ήταν να τα… «χτυπά», θεωρητικά για το καλό τους, ουσιαστικά όμως για να φέρει νούμερα. Ήταν η εποχή που όλοι πίστευαν πως η Jessica Simpson ήταν χοντρή, η Britney Spears προβληματική, η Lindsay Lohan σεξουαλικά αχόρταγη και δεν είχαν κανένα πρόβλημα -χωρίς δεύτερη σκέψη- να τους το εκφράσουν με μανία.

Το America’s Next Top Model είναι από αυτά τα προϊόντα που ο χρόνος δεν στάθηκε καλός μαζί τους -δικαιολογημένα, έκανε τα πάντα για να πάει κόντρα, κι ας μη το «βλέπαμε» τότε. Υπάρχουν πράγματα που, όταν τα ξανακοιτάς 20 χρόνια μετά, μοιάζουν σαν να έγιναν σε έναν άλλο πλανήτη.

Η Tyra Banks είχε μία έμπνευση, να παντρέψει τον διαγωνιστικό χαρακτήρα του American Idol με την «ντοκιμαντερίστικη» προσέγγιση του The Real World, αλλά σε ένα κόσμο μόδας γεμάτο glitter, απόρριψη και επικινδυνότητα. Μαζί με τον showrunner Ken Mok, παρουσίασαν το project στα μεγάλα δίκτυα. Όλα είπαν «όχι», εκτός από το UPN, το κανάλι που όλοι αγνοούσαν, αλλά εκεί το ANTM μεγάλωσε, εξελίχθηκε σε επιτυχία από στόμα σε στόμα, σε θέμα συζήτησης στο γραφείο, και σε must-watch για το νεανικό κοινό και έγινε φαινόμενο -μαζί με το ίδιο κανάλι που σώθηκε από την καταστροφή και έγινε κύριος παίχτης του τηλεοπτικού παιχνιδιού. Ο όρος smize μπήκε στο λεξιλόγιο, οι κριτές έγιναν παγκόσμιες λατρείες (ή για άλλους οι πιο μισητοί χαρακτήρες του κόσμου) και οι διαγωνιζόμενες μπήκαν σε ένα σύστημα που υποσχόταν καριέρα, αλλά παρέδιδε κυρίως τραύμα. Μέσα στον γενικό θόρυβο μιας μόνιμης «αποτυχίας του ονείρου», οι επιτυχίες του Nyle DiMarco (νικητής τόσο του ANTM όσο και του Dancing With the Stars), και της Chantelle Brown - Young, που ήρθαν στα τελευταία χρόνια της εκπομπής, μοιάζουν να οφείλονται περισσότερο στην προσωπική τους λάμψη και στην έκρηξη των social media, τα οποία ήταν πια έτοιμα να την απορροφήσουν, παρά στο ίδιο το φορμάτ και τους παραγωγούς του.

Η εκπομπή προβλήθηκε από το 2003 έως το 2018 σε 170 χώρες και έκανε 24 κύκλους. Κάθε εβδομάδα η παρουσιάστρια και δημιουργός, Tyra Banks, ανέθετε στις διαγωνιζόμενες δοκιμασίες σχετικές με το μόντελινγκ (μεταμορφώσεις, μαθήματα πασαρέλας) και οργάνωνε μια περίτεχνη φωτογράφιση. Στο τέλος του επεισοδίου, μία επιτροπή επαγγελματιών του χώρου -ανάμεσά τους ο φωτογράφος Nigel Barker, ο creative director Jay Manuel και ο στυλίστας J. Alexander (Miss J.)- αξιολογούσε την απόδοσή τους, θεωρώντας σχεδόν ιερό της καθήκον να τις κατακρίνει με τον πιο απότομο, άκομψο, κακοποιητικό λόγο και υπενθυμίζοντας σχεδόν με ευλαβική επανάληψη πως στην πραγματικότητα δεν ήταν μοντέλα αλλά αγελάδες.

Κατά τη διάρκεια του lockdown λόγω Covid το 2020 -όταν πολλοί αναζητούσαν σειρές για να δουν- το «America’s Next Top Model» επανήλθε στο προσκήνιο. Αυτή τη φορά, όμως, το κοινό το παρακολουθούσε μέσα από το πρίσμα του #metoo και της μετα-George Floyd εποχής. Μετά τη συλλογική αφύπνιση γύρω από την κακοποίηση, τη χειραγώγηση και την κατάχρηση εξουσίας, δεν υπήρχαν πλέον diva moments ούτε «σκληρή αγάπη», αλλά βαθύς εξευτελισμός. Υπάρχει κάτι σχεδόν μεταφυσικό στο πώς λειτουργεί η μνήμη της ποπ κουλτούρας. Αυτό που κάποτε ήταν θέαμα, σήμερα είναι τεκμήριο. Αυτό που κάποτε ήταν meme, σήμερα είναι case study. Το είπαμε, ο χρόνος δεν στάθηκε επιεικής απέναντι στο φορμάτ. Οι ξεκάθαρες κακοποιήσεις σε πρώτο πλάνο που τα κλειστά μάτια της συλλογικής μας ανοχής δεν μας βοηθούσαν να δούμε τότε, σόκαραν τώρα με την τραυματική τους διάσταση.

Και κάπως έτσι ήρθε για πρώτη φορά η στιγμή να ειπωθεί δυνατά. Το ANTM ήταν καθρέφτης μιας εποχής που θεωρούσε φυσιολογικό να διαλύεις την αυτοεκτίμηση ενός κοριτσιού για να φτιάξεις «χαρακτήρα». Που μπέρδευε τη χειραφέτηση με τη σκληρότητα. Που πουλούσε diversity ενώ αναπαρήγαγε στερεότυπα.

Το ξέσπασμα της Tyra προς τη διαγωνιζόμενη Tiffany Richardson στο επεισόδιο με τίτλο The Girl Who Pushes Tyra Over The Edge, στο τοπ 3 των σημείων αναφοράς σε όλο αυτό που συζητάμε, είναι χαρακτηριστικό. Μπροστά σε εκατομμύρια θεατές, η Banks σε υστερία άρχισε να εκτοξεύει τις λέξεις σαν σφαίρες. «Σε υποστήριζα! Σε υποστηρίζαμε όλοι! Πώς τολμάς;». Η ιστορία της Danielle Evans, που περιγράφει πώς της ζητήθηκε να κλείσει το κενό στα δόντια της αλλιώς θα αποχωρούσε, είναι επίσης άλλη μια ιστορία που βρήκε ρωγμή στον χρόνο για επανεξέταση.

Προσωπικά βρίσκω την περίπτωση της Shandi Sullivan ως την πιο απάνθρωπη. Όταν η Sullivan σε ένα ταξίδι στο Μιλάνο μέθυσε τόσο ώστε να μοιάζει -τουλάχιστον στα μάτια των θεατών- ανίκανη να συναινέσει καθαρά σε μια σεξουαλική συνεύρεση, οι κάμεραμεν δεν κατέβασαν τις κάμερες, δεν έκλεισαν τα φώτα. Το ζήτημα δεν ήταν πια τηλεοπτικό, ήταν ανθρώπινο. Αντί γι’ αυτό, όλα καταγράφηκαν. Και την επόμενη μέρα, μέσα σε ένα κλίμα σχεδόν τιμωριτικής διαφάνειας, η παραγωγή την οδήγησε να τηλεφωνήσει στον σύντροφό της μπροστά στις κάμερες και να ομολογήσει τι είχε συμβεί. Η σκηνή προβλήθηκε ως δραματική κορύφωση. Ως «στιγμή αλήθειας». Χρόνια μετά η Banks θα την καλούσε στην δική της εκπομπή και -σε κόντρα με ό,τι είχε συμφωνηθεί προηγουμένως- θα την ανάγκαζε να ξαναδεί το βίντεο για να το «συζητήσουν».

Το Reality Check προσπαθεί -το θέλει πολύ έστω- να φέρει στο φως όσα τότε ήταν θαμμένο κάτω από τόνους γκλίτερ, χερσπρέι και τηλεοπτικής αλαζονείας. Οι τρεις βασικοί κριτές που είδαν τα ονόματά τους να γίνονται παγκόσμιο trending και κατόπιν να κατρακυλούν μαζί με τη φήμη τους, μετά την ομαδική τους απόλυση σε μια απέλπιδα απόπειρα του καναλιού να σηκώσει τα νούμερα, επιχειρούν εδώ μία δεύτερη, καλύτερη, ανάγνωση τους εαυτού τους. Μιλούν χαμηλόφωνα, με ταπεινότητα, απολογούνται. Οι τηλεοπτικές αναμνήσεις όμως τους εκθέτουν -θυμίζουν την εποχή που συναγωνίζονταν με μανία για την πιο σκληρή απάνθρωπη ατάκα. Και ύστερα έρχεται η ανατροπή.

[Spoiler Alert]: Η Miss J. σε ένα ανέλπιστο σεναριακό τουίστ αποκαλύπτει στο τρίτο και τελευταίο επεισόδιο την αλήθεια της. Mετά από ένα σοβαρό εγκεφαλικό το 2022, εμφανίζεται σε αναπηρικό αμαξίδιο. Η άλλοτε απόλυτη δασκάλα του catwalk κι αυτή που μάθαινε στα μοντέλα πως να γράφουν με το σώμα, μιλά τώρα για την αδυναμία της να περπατήσει. Και για την πρώην της κολλητή που δεν ενδιαφέρθηκε για τις πέντε βδομάδες που ήταν σε κώμα, ούτε έστειλε καν ένα μήνυμα στο κινητό τον ενάμιση χρόνο που έπρεπε να παραμείνει στο νοσοκομείο αλλά και όλο το διάστημα μετά.

Η Banks, ο απόλυτος κεντρικός χαρακτήρας αυτής της ιστορίας, εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ με μια απολογητική διάθεση που δεν πείθει ούτε την ίδια. Κινείται προσεκτικά, αμυντικά. Μιλά για «λάθη». Επιμένει να βγάζει την ουρά της έξω από κάθε δύσκολη ιστορία -δεν ήξερε, δεν είχε πλήρη εικόνα, δεν είχε την δύναμη να αντιδράσει, «Αυτά ήταν θέματα της παραγωγής» (ενώ στην πραγματικότητα ήταν και η ίδια παραγωγός). Η μνήμη της θολώνει όταν η συζήτηση φτάνεi στα πιο αμφιλεγόμενα σημεία. Κι όμως η παλιά κάμερα -αμείλικτη όπως πάντα- την εκθέτει, περισσότερο και από τους συνεργάτες της. Εδώ κρατάει τον έλεγχο της αφήγησης, αποκαλύπτει πως ζει στην Αυστραλία και δηλώνει ότι το έργο της δεν έχει τελειώσει. Και αφήνει να εννοηθεί ότι ένας κύκλος 25 μπορεί να φέρει νέες εκπλήξεις, περισσότερο σαν προειδοποίηση παρά υπόσχεση.

Και είναι αυτή η στιγμή που σε κάνει να σκεφτείς πως όλη αυτή η διάχυτη μεταμέλεια είναι μέρος του show, ότι η αυτοκριτική είναι το νέο concept και ότι αυτό που βλέπεις με τόση απολογιστική διάθεση παίζει να είναι ακόμη rebranding, δαιμονισμένα στρατηγικό, που θα ενώσει τους πρώην φίλους σε ένα ακόμη κύκλο «αποθέωσης» της μόδας και των ελιγμών της, όσο δηλαδή εσύ κάθεσαι και χτυπιέσαι πάνω στο πληκτρολόγιο.