Το συνολικό χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών ξεπέρασε για πρώτη φορά στην ιστορία τα 40 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με ενημέρωση του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.
Η εκρηκτική αύξηση του χρέους, ιδιαίτερα κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, έχει εντείνει εδώ και καιρό τις ανησυχίες για μια επικείμενη δημοσιονομική κρίση. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι ο συνδυασμός αυξημένου δανεισμού, υψηλότερων δαπανών και χαμηλότερης φορολογίας θα μπορούσε να οδηγήσει τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου σε σοβαρή κρίση.
Η αύξηση του αμερικανικού χρέους σημειώνεται παρά την έμφαση που δίνει ο Τραμπ στη μείωση των δαπανών και στην αποτελεσματικότητα του κράτους κατά τη δεύτερη θητεία του. Η πρωτοβουλία του Τμήματος Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (DOGE) οδήγησε στην περικοπή περίπου 250.000 έως 350.000 θέσεων εργασίας στο ομοσπονδιακό κράτος, καθώς και στη μείωση της διεθνούς βοήθειας από τις αρχές του 2025. Τον Μάιο του 2023, το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) προέβλεπε ότι οι ΗΠΑ θα έφταναν το όριο των 40 τρισ. δολαρίων το 2028.
Η Μάγια ΜακΓκίνες, πρόεδρος της Committee for a Responsible Federal Budget, δήλωσε ότι τα 40 τρισ. δολάρια χρέους δεν αποτελούν απλώς έναν αριθμό στα λογιστικά βιβλία της κυβέρνησης, αλλά επηρεάζουν συνολικά την οικονομία και τελικά την τσέπη των πολιτών.
Πόσο γρήγορα αυξάνεται το χρέος;
Το αμερικανικό χρέος αυξάνεται με πολύ ταχύτερο ρυθμό κατά τη δεκαετία του 2020 σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Το συνολικό χρέος, το οποίο περιλαμβάνει τόσο τα ποσά που οφείλει η κυβέρνηση σε τρίτους όσο και τις υποχρεώσεις μεταξύ κρατικών φορέων, έχει διπλασιαστεί από τον Ιανουάριο του 2017, όταν ο Τραμπ ανέλαβε για πρώτη φορά την προεδρία. Τότε ανερχόταν σε 19,95 τρισ. δολάρια.
Κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, το δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά 7,8 τρισ. δολάρια, κυρίως λόγω του κόστους αντιμετώπισης της πανδημίας του COVID-19. Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, το χρέος έχει αυξηθεί κατά 3,8 τρισ. δολάρια, φτάνοντας συνολικά τα 11,6 τρισ. δολάρια στις δύο θητείες του.
Κατά την προεδρία του Τζο Μπάιντεν, από το 2021 έως το 2025, το αμερικανικό κράτος συνέχισε να δανείζεται και να δαπανά σημαντικά ποσά, κυρίως λόγω της αντιμετώπισης των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας. Το χρέος αυξήθηκε τότε κατά 8,4 τρισ. δολάρια.
Το αμερικανικό χρέος ξεπέρασε τα 39 τρισ. δολάρια τον Μάρτιο του 2026. Χρειάστηκαν, επομένως, λιγότεροι από πέντε μήνες για να προστεθεί ακόμη 1 τρισ. δολάριο. Για σύγκριση, χρειάστηκαν σχεδόν 200 χρόνια ώστε το συνολικό αμερικανικό χρέος να ξεπεράσει για πρώτη φορά το 1 τρισ. δολάρια, το 1981. Το CBO εκτιμά ότι το χρέος θα αυξηθεί από το 101% του ΑΕΠ το 2026 στο 120% το 2036. Το ποσοστό αυτό θα είναι σημαντικά υψηλότερο από το προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ των ΗΠΑ, που είχε καταγραφεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ανερχόταν στο 106% του ΑΕΠ.
Γιατί αυξάνεται τόσο πολύ το χρέος;
Η εκρηκτική αύξηση του αμερικανικού χρέους αποτελεί αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Μεταξύ αυτών είναι οι φορολογικές περικοπές, η αύξηση των κοινωνικών και αμυντικών δαπανών, αλλά και η αδυναμία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τα αυξανόμενα ελλείμματα της Κοινωνικής Ασφάλισης και του Medicare. Παράλληλα, τόσο οι Δημοκρατικές όσο και οι Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις δυσκολεύτηκαν να περιορίσουν τις δαπάνες ή να αυξήσουν τα φορολογικά έσοδα ώστε να κλείσει το δημοσιονομικό κενό.
Δαπάνες σε περιόδους κρίσης
Οι ΗΠΑ χρειάστηκε να αυξήσουν σημαντικά τον δανεισμό τους κατά τη διάρκεια δύο μεγάλων κρίσεων τις τελευταίες δύο δεκαετίες: την ύφεση του 2007-2009 και την πανδημία του COVID-19 την περίοδο 2020-2023. Η πανδημία ευθύνεται για περίπου το ένα τρίτο της αύξησης του χρέους από το 2017, καθώς τόσο η κυβέρνηση Τραμπ όσο και η κυβέρνηση Μπάιντεν προχώρησαν σε μεγάλης κλίμακας δανεισμό και κρατικές δαπάνες.
Χαμηλότερα φορολογικά έσοδα
Ένας ακόμη παράγοντας είναι ότι τα φορολογικά και άλλα έσοδα δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό με τις κρατικές δαπάνες. Οι ΗΠΑ δαπανούν περίπου 7 τρισ. δολάρια ετησίως, με περίπου το 60% να κατευθύνεται σε παροχές Κοινωνικής Ασφάλισης, προγράμματα υγείας, όπως το Medicare και το Medicaid, και φροντίδα βετεράνων. Τα έσοδα, όμως, δεν επαρκούν για να καλύψουν αυτές τις υποχρεώσεις. Τον Ιούλιο, για παράδειγμα, η αμερικανική κυβέρνηση εισέπραξε περίπου 334 δισ. δολάρια από φόρους εισοδήματος φυσικών προσώπων, ασφαλιστικές εισφορές, εταιρικούς φόρους και άλλες πηγές. Την ίδια περίοδο, οι δαπάνες για κοινωνική ασφάλιση, υγεία, εθνική άμυνα και τόκους ανήλθαν σε 766 δισ. δολάρια.
Το κόστος των τόκων
Η αύξηση των επιτοκίων μετά την πανδημία έχει κάνει ακόμη ακριβότερη την εξυπηρέτηση του χρέους. Οι ΗΠΑ πληρώνουν σήμερα περίπου 1,1 τρισ. δολάρια τον χρόνο μόνο για τόκους, ποσό ελαφρώς υψηλότερο από τις ετήσιες αμυντικές δαπάνες. Κατά τους πρώτους δέκα μήνες του δημοσιονομικού έτους 2026, οι πληρωμές τόκων ξεπέρασαν επίσης τις δαπάνες για προγράμματα υγείας και αποτελούν πλέον τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία κρατικών δαπανών, μετά τις συντάξεις.
Οι φορολογικές περικοπές του Τραμπ
Παρά την αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους, ο Τραμπ έχει προχωρήσει σε σημαντικές φορολογικές περικοπές. Κατά την πρώτη του θητεία, ο νόμος Tax Cuts and Jobs Act του 2017 μείωσε τον εταιρικό φορολογικό συντελεστή από το 35% στο 21%. Το 2025 ακολούθησε ο νόμος «One Beautiful Bill Act», ο οποίος μονιμοποίησε βασικές προβλέψεις του νόμου του 2017. Παράλληλα, προέβλεψε περικοπές περίπου 12% στις δαπάνες του Medicaid, αλλά αύξησε το ανώτατο όριο του χρέους κατά σχεδόν 5 τρισ. δολάρια. Σήμερα, οι φόροι εισοδήματος φυσικών προσώπων αντιστοιχούν περίπου στο ήμισυ των ομοσπονδιακών εσόδων, ενώ οι εταιρικοί φόροι αντιπροσωπεύουν μόλις περίπου 9%.
Σε ποιον χρωστούν οι ΗΠΑ
Περίπου το 80% του συνολικού χρέους, δηλαδή περίπου 32 τρισ. δολάρια, αποτελεί δημόσιο χρέος που έχει αντληθεί από εγχώριους και ξένους επενδυτές. Περίπου 21 τρισ. δολάρια του δημόσιου χρέους οφείλονται στο εσωτερικό της χώρας. Μεταξύ των πιστωτών βρίσκονται η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve), αμοιβαία κεφάλαια, συνταξιοδοτικά ταμεία, πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις, εμπορικές τράπεζες, επιχειρήσεις και ιδιώτες επενδυτές. Στο εξωτερικό, οι ΗΠΑ έχουν επίσης σημαντικές υποχρεώσεις. Το 1970 οι ξένοι κάτοχοι αμερικανικού χρέους αντιπροσώπευαν μόλις το 5% του συνολικού χρέους. Μέχρι το 2025, το ποσοστό είχε αυξηθεί στο 32%. Το 2025 οι ΗΠΑ όφειλαν περίπου 1,203 τρισ. δολάρια στην Ιαπωνία, 889 δισ. δολάρια στο Ηνωμένο Βασίλειο και 683 δισ. δολάρια στην Κίνα, εκτός από τις υποχρεώσεις προς περισσότερες από 30 άλλες χώρες και οντότητες. Ένα επιπλέον 20% του συνολικού χρέους, περίπου 8 τρισ. δολάρια, αφορά υποχρεώσεις μεταξύ κυβερνητικών φορέων και επομένως δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο τα συνολικά δημόσια οικονομικά.
Τι σημαίνει το αυξανόμενο χρέος για την αμερικανική οικονομία;
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι αν η τάση συνεχιστεί ανεξέλεγκτα, το αυξανόμενο χρέος θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές οικονομικές συνέπειες, όπως υψηλότερα επιτόκια και πληθωρισμό. Καθώς συσσωρεύεται περισσότερο χρέος, αυξάνεται επίσης ο κίνδυνος να περιοριστούν οι ιδιωτικές επενδύσεις και, κατ’ επέκταση, η οικονομική ανάπτυξη. Το 2026 οι ΗΠΑ αναμένεται να διαθέσουν περίπου το 19% των ομοσπονδιακών φορολογικών εσόδων τους για την πληρωμή τόκων. Το ποσοστό αυτό εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στο 20% μέσα στην επόμενη δεκαετία και έως το 50% σε τρεις δεκαετίες, ακόμη και στα πιο αισιόδοξα σενάρια. Οι νομοθέτες ενδέχεται τελικά να αναγκαστούν να προχωρήσουν σε δύσκολες δημοσιονομικές αποφάσεις, όπως αυξήσεις φόρων και περικοπές κοινωνικών προγραμμάτων. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος μπορεί να χρειαστεί χρόνια και να έχει συνέπειες που θα περάσουν από γενιά σε γενιά, καθώς οι νεότεροι Αμερικανοί ενδέχεται να κληθούν να επωμιστούν μεγαλύτερο οικονομικό βάρος. Οι επιπτώσεις, τέλος, δεν θα περιοριστούν στις ΗΠΑ. Ως βασικός πυλώνας της παγκόσμιας οικονομίας, μια σοβαρή δημοσιονομική κρίση στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Μία από τις πρώτες κινήσεις που προτείνουν οι ειδικοί είναι η άμεση διακοπή της δημιουργίας νέου χρέους και η σύσταση μιας διακομματικής δημοσιονομικής επιτροπής για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ωστόσο, με τις ΗΠΑ να διατηρούν χαμηλή φορολογία, να αυξάνουν ορισμένες δαπάνες και ταυτόχρονα να εμπλέκονται σε έναν ιδιαίτερα δαπανηρό πόλεμο στη Μέση Ανατολή, η επίτευξη αυτού του στόχου μοιάζει εξαιρετικά δύσκολη.
Γιατί έχει σημασία παγκοσμίως
Η εκτόξευση του αμερικανικού χρέους δεν αποτελεί απλώς ένα πρόβλημα της Ουάσιγκτον, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στον πυρήνα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα θεωρούνται από τα ασφαλέστερα επενδυτικά προϊόντα και χρησιμοποιούνται ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό των επιτοκίων και του κόστους δανεισμού σε ολόκληρο τον κόσμο.
Όταν οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων αυξάνονται, αυξάνεται το κόστος χρηματοδότησης και για άλλες χώρες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Παράλληλα, υψηλότερες αποδόσεις μπορούν να προσελκύσουν κεφάλαια προς τις ΗΠΑ, αποδυναμώνοντας τις οικονομίες άλλων χωρών, ιδιαίτερα των αναδυόμενων αγορών. Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο επειδή το δολάριο παραμένει το σημαντικότερο αποθεματικό νόμισμα στον κόσμο. Μια σοβαρή απώλεια εμπιστοσύνης στα αμερικανικά ομόλογα θα μπορούσε να προκαλέσει αναταράξεις στις αγορές, στις τράπεζες και στο διεθνές εμπόριο, επηρεάζοντας ακόμη και τις τιμές βασικών προϊόντων, όπως το πετρέλαιο. Με άλλα λόγια, το αμερικανικό χρέος μπορεί να ξεκινά ως πρόβλημα της Ουάσιγκτον, αλλά οι συνέπειές του μπορούν να φτάσουν πολύ πέρα από τα αμερικανικά σύνορα.
