Συναντηθήκαμε με την Αγγελική Τσιμογιάννη, ένα μεσημέρι μετά από την πολύωρη εφημερία της προηγούμενης μέρας στο Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Αθηνών Άγιος Σάββας. Και θα ήταν μία μέρα σαν όλες τις άλλες στην πόλη αν δεν είχαν ξεσπάσει οι φωτιές της Αττικοβοιωτίας με ό,τι αυτό σημαίνει: Χιλιάδες καμένα στρέμματα δάσους να προστίθενται στα 700.000 στρέμματα που έχουν χαθεί στις φλόγες από το 2017 έως το 2025 σύμφωνα με αναφορές της Υπηρεσίας Ταχείας Χαρτογράφησης Copernicus και το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) που αναφέρονται στο meteo.gr . Σημαίνει επίσης απανωτά 112 για εκκενώσεις δεκάδων οικισμών, παιδιά που γλιτώνουν από τη φωτιά μέσω θαλάσσης πηδώντας μέσα από την αγκαλιά των γονιών τους στα σκάφη του λιμενικού… Σημαίνει και κάτι άλλο πέρα από την περιβαλλοντική καταστροφή και την απώλεια περιουσιών: Την απώλεια ανθρώπινων ζωών από εγκαύματα ή παθολογικά αίτια συνέπεια της έκθεσης στον καπνό. (Λίγα εικοσιτετράωρα πριν χάθηκαν τρεις πυροσβέστες σε ώρα υπηρεσίας).
Κι όταν τα ρεπορτάζ τελειώσουν και ο πόνος για την απώλεια γίνεται προσωπικός, πέρα από κάμερες και συνεντεύξεις τι μένει; Ο καπνός. Αυτός που ταξιδεύει ακόμη και εκατοντάδες χιλιάδες χιλιόμετρα και επιβαρύνει τον αέρα που αναπνέουμε, σύμφωνα και με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ο οποίος πρόσφατα αναφέρθηκε εκτενώς στις φωτιές στη χώρα μας και στα προβλήματα που προκαλεί ο καπνός στην υγεία μας. Η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρεία https://hts.org.gr/εξέδωσε στην οξεία φάση των πυρκαγιών οδηγίες για την προστασία από τον καπνό και τα αιωρούμενα σωματίδια κι εμείς επικοινωνήσαμε με την Αγγελική Τσιμογιάννη, Πνευμονολόγο-Εντατικολόγο, Διευθύντρια ΕΣΥ, στο Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Αθηνών Άγιος Σάββας για να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει στον οργανισμό μας, όχι μόνο όταν είμαστε παρόντες στο γεγονός της φωτιάς, αλλά και πέρα από τον χρόνο και τον τόπο της φωτιάς. Γιατί ο καπνός, όπως είπαμε ταξιδεύει παντού.
«Σε περιόδους εκδήλωσης πυρκαγιών έχει παρατηρηθεί πολλές φορές να αυξάνονται οι επισκέψεις στα Επείγοντα των Νοσοκομείων έως και δώδεκα μέρες μετά από την κατάσβεση της φωτιάς. Ένα ποσοστό, μάλιστα, από τα άτομα που προσέρχονται στα Επείγοντα καταλήγουν σε νοσηλεία. Γιατί όμως βλέπουμε αυτά τα περιστατικά σε μεταγενέστερο χρόνο; Μερικές φορές το άτομο εφησυχάζει. Αρχικά σκέφτεται ότι δεν είναι κάτι σοβαρό αυτό που του συμβαίνει και καθυστερεί να πάει στο νοσοκομείο πιστεύοντας ότι κάποια ήπια συμπτώματα θα υποχωρήσουν μόνα τους. Πιο συχνά, όμως, πρόκειται για ασθενείς με προϋπάρχοντα νοσήματα του αναπνευστικού που προσέρχονται με λοιμώξεις σχετιζόμενες τελικά με τον καπνό από τις φωτιές καθώς η εισπνοή μικροσωματιδίων και αερίων προκαλεί φλεγμονή, κατάσταση που τους κάνει ακόμη πιο επιρρεπείς στις λοιμώξεις», μας λέει η γιατρός και μας εξηγεί τι προβληματίζει τον ιατρικό κόσμο όταν ξεσπούν μεγάλες φωτιές:
«Δύο ζητήματα είναι αυτά που προβληματίζουν: Καταρχήν τα αιωρούμενα σωματίδια. Αυτά εισέρχονται στους μικρούς αεραγωγούς των πνευμόνων και συνεπώς και στην κυκλοφορία του αίματος, οπότε περνούν και σε όλο τον οργανισμό μας. Δεύτερον μας προβληματίζει το γεγονός ότι η ανάφλεξη οργανικής καύσιμης ύλης απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα τοξικά αέρια όπως τα οξείδια του άνθρακα και του αζώτου, τα οποία εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους ασφυξίας και τοξικότητας. Σε άμεση έκθεσή μας στον καπνό, αυτός περνάει από τον ανώτερο αεραγωγό, δηλαδή τη ρινική κοιλότητα, τη στοματική κοιλότητα και τον φάρυγγα, στον κατώτερο αεραγωγό: την τραχεία, τους βρόγχους, τα βρογχιόλια και τις κυψελίδες, των πνευμόνων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τον ερεθισμό των αεραγωγών με συμπτώματα το αίσθημα ξηρότητας στο λαιμό, τον συριγμό, τον βήχα, τη δύσπνοια, το σφίξιμο στο στήθος. Αυτή όλη η κατάσταση είναι αίτιο παρόξυνσης Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) και άσθματος. Γι’ αυτό λέμε ότι οι άνθρωποι με προϋπάρχοντα αναπνευστικά ή καρδιαγγειακά προβλήματα κινδυνεύουν περισσότερο. Όπως περισσότερο κινδυνεύουν και οι έγκυες, οι ηλικιωμένοι και τα μικρά παιδιά».
Προστατεύσου από τον καπνό της φωτιάς
Η φωτιά καταναλώνει το οξυγόνο, «τρέφεται», θεριεύει από αυτό. Και δεν αφήνει οξυγόνο αρκετό στην ατμόσφαιρα, οπότε αν είσαι εκεί κινδυνεύεις άμεσα από υποξαιμία και ασφυκτικό θάνατο. «Ο άλλος μεγάλος κίνδυνος που ελλοχεύει από τον καπνό της φωτιάς είναι το εισπνευστικό έγκαυμα», μας λέει η κυρία Τσιμογιάννη και εξηγεί: «Σε όλο το τμήμα του αεραγωγού δημιουργείται οίδημα. Πρήζεται δηλαδή ο αεραγωγός με συνέπεια να μειώνεται η ροή του αέρα. Όταν αυτοί οι άνθρωποι μεταφέρονται στο νοσοκομείο συχνά διασωληνώνονται».
Τι λέμε λοιπόν στους ανθρώπους που βρίσκονται σε περιοχές όπου εκδηλώνονται μεγάλες φωτιές και δεν είναι επαγγελματίες ή εθελοντές πυροσβέστες και δασοπυροσβέστες, ώστε να φέρουν ειδικό εξοπλισμό; Να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο ότι αν και φέρουν ειδικό προστατευτικό εξοπλισμό οι πυροσβέστες και οι δασοπυροσβέστες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν νοσήματα που σχετίζονται με την έκθεσή τους στον καπνό. Για όλους εμάς που μπορεί να βρεθούμε κοντά στη φωτιά για οποιονδήποτε λόγο, η σύσταση είναι να απομακρυνθούμε το συντομότερο καλύπτοντας μύτη και στόμα, φορώντας ιδανικά μάσκα υψηλής αναπνευστικής προστασίας, οι οποίες μας προστατεύουν σε μεγάλο βαθμό, αρκεί να τις εφαρμόζουμε σωστά. (Σε αυτό το σημείο μαθαίνω ότι οι υφασμάτινες και οι απλές χειρουργικές μάσκες, όπως και τα μαντήλια που συχνά βλέπουμε να καλύπτουν τα πρόσωπα όσων παλεύουν με τη φωτιά, είναι ανεπαρκή μέτρα προστασίας, καθώς διαπερνώνται από τα αιωρούμενα μικροσωματίδια. Οπότε προτείνονται οι FFP2 ή 3, μάσκες που «δοξάστηκαν» στον καιρό της πανδημίας).
Εάν, παρά το γεγονός ότι το μέτωπο της φωτιάς βρίσκεται δεκάδες χιλιόμετρα μακριά το σπίτι μας, ο καπνός της φωτιάς έχει φτάσει στην περιοχή μας, πώς προστατευόμαστε; Προσπαθούμε να διατηρήσουμε όσο το δυνατόν καλύτερη την ποιότητα του αέρα. Κλείνουμε όλες τις εισόδους αέρα –πόρτες και παράθυρα χρησιμοποιούμε ανεμιστήρα που ανακυκλώνει τον αέρα του σπιτιού και αν λόγω μεγάλης ζέστης χρειαζόμαστε κλιματισμό, χρησιμοποιούμε λειτουργία ανακύκλωσης του αέρα. Προϋπόθεση είναι να μην έχει περάσει ήδη καπνός στα φίλτρα του κλιματιστικού, γιατί τότε τα επικίνδυνα στοιχεία του καπνού θα μπουν στον αέρα του σπιτιού μας. Ακόμη δε χαλάμε περαιτέρω την ποιότητα του αέρα, ανάβοντας για παράδειγμα κεριά ή βάζοντας ηλεκτρική σκούπα, που αφήνει στον αέρα μικροσωματίδια καπνού που έχει εισέλθει και έχει «καθίσει» στο δάπεδο και παρακολουθούμε επίσημες οδηγίες από φορείς όπως η Ελληνική Πνευμονολογική Εταιρία. Αν ανήκουμε σε ευάλωτη ομάδα ή αν παρουσιάζουμε οποιοδήποτε σύμπτωμα μπορεί να σχετίζεται με την εισπνοή καπνού επικοινωνούμε άμεσα με τον προσωπικό μας γιατρό.
Στις οδηγίες της, η Ελληνική Εταιρία Πνευμονολογίας συστήνει να μη γυμναζόμαστε σε εξωτερικούς χώρους όταν ενδέχεται να υπάρχει καπνός στην ατμόσφαιρα. Γενικότερα, συστήνεται σε μέρες που για οποιονδήποτε λόγο έχουμε κακής ποιότητας αέρα να μη γυμνάζονται ούτε οι υγιείς άνθρωποι σε υπαίθριους χώρους. Πόσο δε μάλλον όταν ο λόγος για την κακή ποιότητα αέρα είναι οι πυρκαγιές. Δεν είναι δηλαδή μέρες για τζόκιν αυτές που τώρα διανύουμε, είτε μυρίζουμε, είτε όχι τον καπνό.
Μπορεί δηλαδή να υπάρχει καπνός στην ατμόσφαιρα και να μην το αντιλαμβανόμαστε μέσω της όσφρησης; Ναι. Και υπάρχουν εξειδικευμένες ιστοσελίδες που σε ενημερώνουν για την ποιότητα του αέρα. Από αυτές μπορείς να μάθεις τα επιτρεπτά όρια μικροσωματιδίων και κατά πόσο αυτά ξεπερνιούνται σε ορισμένες περιοχές ανάλογα με τις επιβαρρυντικές συνθήκες. Να προσθέσουμε ότι εξαιρετικά επιβαρρυντική συνθήκη είναι οι φωτιές σε χώρους ανακύκλωσης –τις βλέπουμε συχνά τώρα τελευταία- λόγω της καύσης υλικών, όπως τα πλαστικά, που απελευθερώνουν στον αέρα επικίνδυνα αέρια και μικροσωματίδια.
Μακροπρόθεσμα τι μπορεί να προκαλέσει η έκθεση στον καπνό; Γνωρίζουμε ότι μπορεί να υπάρξουν μακροχρόνιες συνέπειες: από Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και μείωση της αναπνευστικής λειτουργίας μέχρι, σπανιότερα και καρκίνο του πνεύμονα -αν και φαίνεται να εμπλέκεται και σε άλλους καρκίνους.
Υ.Γ. Αν θέλετε να ξέρετε τι καπνό αναπνέετε κάθε μέρα και ώρα επισκεφτείτε την ιστοσελίδα iqair.com που περιγράφει κάθε στιγμή την ποιότητα του αέρα. . Σε ολόκληρη την Ελλάδα και στην Αθήνα
