Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει για τα καλά στην καθημερινότητά μας. Από τη συγγραφή email μέχρι την αναδιατύπωση αναρτήσεων στα social media, εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν εργαλεία όπως το ChatGPT, το Gemini, το Grok και το Qwen για να βελτιώσουν τα κείμενά τους. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να θέσει ένα ανησυχητικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η AI δεν βελτιώνει απλώς ένα κείμενο, αλλά αλλάζει και το νόημά του;
Αυτό ακριβώς διερεύνησαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και το Ινστιτούτο Hasso Plattner της Γερμανίας, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ορισμένα από τα δημοφιλέστερα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα των εταιρειών xAI, Meta, Google, Alibaba και Mistral.
Όταν η αναδιατύπωση γίνεται… παρέμβαση
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αρκετά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μεταβάλλουν το περιεχόμενο ενός κειμένου ακόμα και όταν λαμβάνουν σαφή οδηγία να διατηρήσουν το αρχικό του νόημα.
Σε αρκετές περιπτώσεις οι αλλαγές ήταν εντυπωσιακές. Ένα κείμενο που υποστήριζε ότι ο Ιησούς δεν υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο μετατράπηκε σε μήνυμα που υποστήριζε το ακριβώς αντίθετο. Αντίστοιχα, μια ανάρτηση που χαρακτήριζε την κλιματική αλλαγή «απάτη» αναδιατυπώθηκε ώστε να προωθεί δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Παρόμοιες μεταβολές καταγράφηκαν και σε θέματα όπως οι αμβλώσεις, οι έμφυλοι ρόλοι στον γάμο, ο έλεγχος της οπλοκατοχής και η νομιμοποίηση της κάνναβης.
Κάθε μοντέλο έχει τις δικές του «κλίσεις»
Η έρευνα έδειξε ότι διαφορετικά συστήματα εμφανίζουν διαφορετικές πολιτικές ή ιδεολογικές τάσεις.
Τα μοντέλα των Meta, Google, Alibaba και Mistral παρουσίασαν συχνότερα πιο φιλελεύθερες αναδιατυπώσεις σε κοινωνικά ζητήματα. Αντίθετα, το Grok της xAI έτεινε να μετακινεί το περιεχόμενο προς πιο συντηρητικές θέσεις, κάτι που οι ερευνητές συνδέουν με τον τρόπο εκπαίδευσης και τις οδηγίες που έχει λάβει το μοντέλο.
Σε μία δοκιμή, για παράδειγμα, το Grok κλήθηκε να εξηγήσει μια ανάρτηση κατά των αμβλώσεων. Αντί να παρουσιάσει επιχειρήματα και από τις δύο πλευρές, παρήγαγε επεξηγήσεις που υποστήριζαν σχεδόν αποκλειστικά τη συγκεκριμένη θέση.
Σε άλλο παράδειγμα, η AI της Meta άλλαξε μια φράση που έλεγε «Η άμβλωση δεν αποτρέπει τον βιασμό», προσθέτοντας ότι μπορεί να αποτελεί «αναγκαία επιλογή για τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης».
Η Mistral, από την άλλη, μετέτρεψε μια ανάρτηση που αμφισβητούσε την κλιματική αλλαγή σε μήνυμα που εξέφραζε ανησυχία για την υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ άλλαξε και μια ανάρτηση υπέρ των παραδοσιακών ρόλων των φύλων μέσα στον γάμο σε μήνυμα που υποστήριζε την ισότητα των συζύγων.
Μικρές αλλαγές, μεγάλες συνέπειες
Το πιο ανησυχητικό εύρημα της μελέτης δεν είναι οι μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά η πιθανή συσσώρευση αυτών των μικρών παρεμβάσεων.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι όταν εκατομμύρια χρήστες χρησιμοποιούν καθημερινά εργαλεία AI για να διορθώσουν ή να βελτιώσουν τα κείμενά τους, ακόμη και ανεπαίσθητες αλλαγές στη διατύπωση μπορούν να αναπαραχθούν σε τεράστια κλίμακα. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η διαδικασία ενδέχεται να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο και να συμβάλει στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη μορφή επιρροής δεν καλύπτεται επαρκώς από το ισχύον ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές υπηρεσίες, δημιουργώντας ένα σημαντικό κενό λογοδοσίας.
«Η AI γίνεται μεσολαβητής της σκέψης μας»
Η καθηγήτρια Sandra Wachter, μία από τις συγγραφείς της έρευνας, παρομοίασε το φαινόμενο με τη ρύπανση ενός δάσους.
Όπως εξηγεί, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η τεχνητή νοημοσύνη διορθώνει το ύφος ενός κειμένου, αλλά ότι μπορεί να εκφράζει απόψεις που δεν ανήκουν στον ίδιο τον χρήστη. Έτσι, ο αναγνώστης πιστεύει ότι διαβάζει την προσωπική γνώμη κάποιου, ενώ στην πραγματικότητα έχει μεσολαβήσει ένας αλγόριθμος που έχει μεταβάλει το μήνυμα.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο καθηγητής Duncan Brumby από το University College London, ο οποίος σημειώνει ότι η AI μπορεί να μετατρέψει μια πρόχειρη σκέψη σε ένα καλογραμμένο κείμενο, όμως στη διαδικασία αυτή υπάρχει ο κίνδυνος να «γυαλίσει» τόσο πολύ το μήνυμα ώστε να χαθεί αυτό που πραγματικά ήθελε να πει ο συγγραφέας του.
Η ευκολία έχει και κόστος
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν εσκεμμένα ως μηχανισμοί προπαγάνδας. Αναδεικνύει όμως έναν νέο κίνδυνο: όσο περισσότερο βασιζόμαστε στην AI για να διατυπώνει τις σκέψεις μας, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πιθανότητα οι ίδιες οι πλατφόρμες να επηρεάζουν, έστω και ανεπαίσθητα, τον τρόπο με τον οποίο εκφραζόμαστε.
Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής μας επικοινωνίας, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν γράφει καλύτερα από εμάς. Είναι και αν, τελικά, εξακολουθούν να είναι δικές μας οι λέξεις που διαβάζουν οι άλλοι.
Πηγή: The Guardian
