Μια απλή βόλτα σε μια λαϊκή αγορά, η οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες θα ήταν ευχάριστη, στάθηκε η αφορμή για να αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο η υπερβολική ζέστη μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Όπως περιγράφεται σε άρθρο του Guardian, ένα ζευγάρι αντάλλαξε έντονες κουβέντες κατά τη διάρκεια μιας ασυνήθιστα ζεστής ημέρας, μόνο και μόνο για να συνειδητοποιήσει λίγο αργότερα ότι η υψηλή θερμοκρασία είχε συμβάλει καθοριστικά στον εκνευρισμό τους.
Το περιστατικό δεν αποτελεί απλώς ένα μεμονωμένο παράδειγμα. «Η ζέστη δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και τη διάθεση», εξηγεί η δρ. Susan Albers, κλινική ψυχολόγος στην Cleveland Clinic. Σύμφωνα με μελέτες, τις ημέρες με υψηλές θερμοκρασίες αυξάνονται τα περιστατικά επιθετικότητας, η οδική οργή, τα βίαια επεισόδια, αλλά και οι επισκέψεις στα τμήματα επειγόντων περιστατικών για προβλήματα ψυχικής υγείας.
Γιατί, όμως, η υπερβολική ζέστη μάς κάνει πιο ευερέθιστους και πώς μπορούμε να προστατευτούμε; Ειδικοί εξηγούν τους μηχανισμούς με τους οποίους οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν τόσο το σώμα όσο και την ψυχολογία.
Πώς επηρεάζουν οι υψηλές θερμοκρασίες το σώμα;
«Οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν μια σειρά από επιδράσεις στον οργανισμό», δήλωσε ο δρ. Craig Sawchuk, ψυχολόγος στην Mayo Clinic στο Ρότσεστερ. Όταν κάνει ζέστη, το σώμα μπαίνει σε κατάσταση αυξημένης προσπάθειας, δουλεύοντας σκληρά για να ρυθμίσει τη θερμοκρασία του πυρήνα του ώστε να παραμείνει σε ένα ασφαλές επίπεδο – γενικά μεταξύ 36,1°C και 37,2°C.
Ένα από τα πρώτα πράγματα που συμβαίνουν είναι ότι το αγγειακό σύστημα (τα αγγεία που μεταφέρουν αίμα και λεμφικό υγρό, όπως οι φλέβες και οι αρτηρίες) διαστέλλεται, ώστε να επιτρέψει σε μεγαλύτερη ποσότητα αίματος να κυκλοφορεί πιο γρήγορα σε όλο το σώμα, εξηγεί ο Sawchuk. Αυτό φέρνει περισσότερο αίμα κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, μειώνοντας τη μόνωση του σώματος και επιτρέποντας στη θερμότητα από το εσωτερικό του οργανισμού να αποβληθεί.
Όταν κάνει κρύο συμβαίνει το αντίθετο: τα αγγεία συστέλλονται και το αίμα απομακρύνεται από την επιφάνεια του δέρματος, ώστε να διατηρείται περισσότερη εσωτερική θερμότητα. Η καρδιά χρειάζεται να αντλεί περισσότερο αίμα για να βοηθήσει στην ψύξη του σώματος, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση των καρδιακών παλμών. Η διαστολή των αγγείων ενεργοποιεί επίσης τον μηχανισμό της εφίδρωσης. Και ενώ ο ιδρώτας βοηθά στην ψύξη του σώματος, ο Sawchuk προειδοποιεί ότι η υπερβολική εφίδρωση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αφυδάτωσης, η οποία μπορεί να προκαλέσει μυϊκές κράμπες, πονοκεφάλους, κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης και συναισθηματικές αλλαγές.
Όμως δεν βιώνουν όλοι τη ζέστη με τον ίδιο τρόπο, σημειώνει η Albers. Ούτε υπάρχει μια απόλυτη συμφωνία για το τι θεωρείται «ζέστη». Γενικά, αναφέρει, όταν οι θερμοκρασίες φτάνουν στους 30 βαθμούς Κελσίου και πάνω, τότε η ζέστη αρχίζει να επιβαρύνει περισσότερο τον οργανισμό.
Γιατί η ζέστη κάνει κάποιους από εμάς πιο ευερέθιστους;
«Η δυσφορία είναι σίγουρα ένα σημαντικό μέρος της εξήγησης», λέει η Meidenbauer. Είναι δύσκολο να έχεις καλή διάθεση όταν νιώθεις σαν ένα ζεστό, υγρό βάρος που δεν μπορεί να δροσιστεί. Αυτή η σωματική δυσφορία είναι από μόνη της δυσάρεστη, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε σε διάφορα ερεθίσματα, επειδή η αντίδραση του σώματος στη ζέστη – οι αυξημένοι παλμοί της καρδιάς, η εφίδρωση και η γρήγορη αναπνοή – μπορεί να μοιάζει με τα σωματικά σημάδια του άγχους ή της συναισθηματικής έντασης.
Για παράδειγμα: αν νιώσετε την καρδιά σας να χτυπά πιο γρήγορα και εκείνη τη στιγμή κάποιος σας πει κάτι ενοχλητικό, μπορεί να εκλάβετε την αυξημένη καρδιακή συχνότητα ως ένδειξη εκνευρισμού ή θυμού, αντί να την αναγνωρίσετε ως μια φυσιολογική αντίδραση του σώματός σας στην αντιμετώπιση της ζέστης. «Αν το σώμα σας δεν εργαζόταν τόσο έντονα και οι παλμοί σας ήταν χαμηλότεροι στην ίδια ακριβώς κατάσταση, ίσως απλώς να γουρλώνατε τα μάτια σας και να το προσπερνούσατε, θεωρώντας ότι κάποιος ήταν αγενής. Δεν θα είχατε όμως την ίδια έντονη αίσθηση εκνευρισμού», εξηγεί.
Η ζέστη μπορεί επίσης να οδηγήσει σε χειρότερο ύπνο, κάτι που με τη σειρά του μειώνει την ικανότητά μας να διαχειριζόμαστε το άγχος, την πίεση και τον εκνευρισμό, σημειώνει ο Sawchuk.
Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε καλύτερα τις υψηλές θερμοκρασίες;
«Το σημαντικό είναι να είμαστε προνοητικοί και να έχουμε επίγνωση», λέει η Meidenbauer. Πρέπει να γνωρίζουμε πώς αντιδρούμε στη ζέστη και να παρακολουθούμε τις καιρικές συνθήκες.
Τι πρέπει να κάνετε
Αποφύγετε τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας
Συνήθως αυτές είναι μεταξύ 10:00 το πρωί και 18:00 το απόγευμα. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτείνουν να προγραμματίζουμε τις εξωτερικές δραστηριότητες εκτός αυτού του χρονικού διαστήματος. Ο Sawchuk προτείνει να ξυπνάμε νωρίτερα και να κάνουμε τις δουλειές μας το πρωί, όταν η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη.
Επαναφέρετε το νευρικό σας σύστημα
«Η υπερθέρμανση μπορεί να κάνει τον εγκέφαλό σας να αισθάνεται υπερβολικά φορτισμένος», λέει η Albers. Αν παρατηρήσετε ότι η ζέστη σας προκαλεί άγχος ή εκνευρισμό, προσπαθήστε να μετακινηθείτε σε έναν χώρο με κλιματισμό, να καθίσετε για λίγα λεπτά σε ένα σκοτεινό και δροσερό δωμάτιο ή να ρίξετε δροσερό νερό στο πρόσωπό σας. Αν δεν υπάρχει κλιματισμός στο σπίτι, προτείνει να αναζητήσετε δημόσιους χώρους όπως εμπορικά κέντρα, βιβλιοθήκες, κινηματογράφους ή ειδικά διαμορφωμένα κέντρα δροσιάς που λειτουργούν κατά τη διάρκεια καυσώνων.
Έχετε μαζί σας ένα «κιτ δροσιάς»
Είτε βρίσκεται στην τσάντα σας είτε στο αυτοκίνητό σας, η Albers προτείνει να έχετε μαζί σας βασικά αντικείμενα που βοηθούν στην αντιμετώπιση της ζέστης, όπως:
- ένα επαναχρησιμοποιούμενο μπουκάλι νερού,
- έναν φορητό ανεμιστήρα,
- μια πετσέτα ψύξης,
- αντηλιακό,
- ηλεκτρολύτες.
Ελέγχετε την κατάσταση των ανθρώπων γύρω σας
Αν βρίσκεστε μαζί με μικρά παιδιά, ηλικιωμένους ή άτομα που δυσκολεύονται περισσότερο να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους, πρέπει να παρακολουθείτε την κατάστασή τους. Αν παρατηρήσετε συμπτώματα όπως ζάλη, πονοκέφαλο, ευερεθιστότητα ή σύγχυση, μεταφέρετέ τους σε έναν δροσερό χώρο το συντομότερο δυνατό. Η Albers προτείνει επίσης να ελέγχουμε τους γείτονες, ηλικιωμένους συγγενείς και φίλους που ζουν μόνοι τους κατά τη διάρκεια ενός κύματος καύσωνα. «Ένα γρήγορο τηλεφώνημα ή μια σύντομη επίσκεψη μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά», σημειώνει.
Τέλος, θυμηθείτε ότι υπάρχουν όρια στο τι μπορούμε να κάνουμε.
«Οι φυσικές συνθήκες είναι φυσικές συνθήκες και υπάρχουν στιγμές που έχουμε ελάχιστο ή και καθόλου έλεγχο πάνω σε αυτές», λέει ο Sawchuk. «Η έλλειψη ελέγχου μπορεί να επιβαρύνει τα συναισθήματά μας».
Συνολικά, η ζέστη δεν επηρεάζει μόνο το σώμα αλλά και τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αντιδρούμε και επικοινωνούμε. Η καλή ενυδάτωση, η αποφυγή των ακραίων θερμοκρασιών και η έγκαιρη αναγνώριση των σημάτων του οργανισμού μπορούν να μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε καλύτερη διάθεση ακόμη και στις πιο δύσκολες ημέρες του καλοκαιριού.
Πηγή: The Guardian
