Έρευνες δείχνουν ότι πολλοί άνθρωποι φοβούνται την επίσκεψη στον οδοντίατρο, ενώ οι παραδοσιακές λύσεις για την απώλεια δοντιών παραμένουν συχνά προσωρινές. Τι θα γινόταν όμως αν, αντί να επισκευάζουμε ή να αντικαθιστούμε τα δόντια, μπορούσαμε να τα αναπτύξουμε ξανά;
Η βιοχημικός Χάνελε Ρουοχόλα-Μπέικερ λαμβάνει σχεδόν καθημερινά μηνύματα από ανθρώπους που θέλουν να συμμετάσχουν σε πειραματικές θεραπείες με έναν φιλόδοξο στόχο: να αποκτήσουν ξανά τα φυσικά τους δόντια.
Η ίδια ανήκει σε μια αυξανόμενη ομάδα επιστημόνων σε όλο τον κόσμο που μελετούν τη δύναμη της αναγεννητικής ιατρικής, με σκοπό να αντικαταστήσουν τις σημερινές οδοντιατρικές λύσεις για εκατομμύρια ανθρώπους που έχουν χάσει δόντια ή αντιμετωπίζουν χρόνιο πόνο.
Αν οι προσπάθειες αυτές στεφθούν με επιτυχία, μια επίσκεψη στον οδοντίατρο στο μέλλον ίσως να μην αφορά πλέον σφραγίσματα, τεχνητά υλικά ή εξαγωγές, αλλά την αναγέννηση κατεστραμμένου οδοντικού ιστού ή ακόμη και ολόκληρου δοντιού.
«Όταν ξεκινήσαμε την έρευνα, ένα πράγμα έγινε ξεκάθαρο: οι άνθρωποι είναι έτοιμοι για κάτι νέο στην οδοντιατρική», λέει η Ρουοχόλα-Μπέικερ, αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου Βλαστοκυττάρων και Αναγεννητικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον.
Τα δόντια ως καθρέφτης της συνολικής υγείας
Τα δόντια δεν επηρεάζουν μόνο το χαμόγελο, αλλά συνολικά την υγεία και την ποιότητα ζωής. Όπως εξηγεί η καθηγήτρια Πάμελα Γέλικ από τη Σχολή Οδοντιατρικής του Tufts στις ΗΠΑ, τα δόντια είναι «το παράθυρο προς τον κόσμο».
Η κακή στοματική υγεία μπορεί να συνδέεται με σοβαρότερα προβλήματα, καθώς βακτήρια από παθήσεις των ούλων έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιακών παθήσεων και λοιμώξεων του αναπνευστικού. Η απώλεια δοντιών, παράλληλα, έχει συνδεθεί με περισσότερες ασθένειες και μικρότερο προσδόκιμο ζωής.
Επηρεάζει την ικανότητα μάσησης και διατροφής, αλλά και την κοινωνική και ψυχολογική κατάσταση ενός ανθρώπου, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και από την παιδική ηλικία.
Οι οδοντίατροι σήμερα διαθέτουν αρκετά εργαλεία για την αντιμετώπιση των προβλημάτων. Μπορούν να αφαιρέσουν το κατεστραμμένο τμήμα ενός δοντιού και να γεμίσουν το κενό με τεχνητά υλικά, όπως σύνθετες ρητίνες, ή να επιδιορθώσουν μικρές φθορές και ρωγμές.
Ωστόσο, αυτές οι λύσεις δεν είναι τέλειες. Τα σφραγίσματα μπορεί να διαρκέσουν από περίπου πέντε έως 20 χρόνια, ενώ αρκετοί ασθενείς χρειάζονται επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις.
«Οι σημερινές θεραπείες επικεντρώνονται κυρίως στην επιδιόρθωση της ζημιάς και όχι στην αποκατάσταση της βιολογικής λειτουργίας», εξηγεί η καθηγήτρια Άνι Τζορτζ από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι.
Η αναγεννητική οδοντιατρική, όπως λέει, μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα, καθώς δίνει έμφαση στη φυσική επούλωση.
Δόντια που θα μπορούν να επιδιορθώνουν μόνα τους τις κοιλότητες
Οι τερηδόνες αποτελούν μία από τις συχνότερες αιτίες καταστροφής των δοντιών. Προκαλούνται όταν τα βακτήρια της οδοντικής πλάκας τρέφονται με σάκχαρα και παράγουν οξέα που σταδιακά διαλύουν το σμάλτο.
Το δόντι αποτελείται από τέσσερα βασικά στρώματα: το σμάλτο, την οδοντίνη, την οστεΐνη και τον πολφό.
Η Άνι Τζορτζ μελετά τις πρωτεΐνες που βοηθούν την οδοντίνη να αναπτύσσεται, να μεταλλοποιείται και να επιδιορθώνεται. Η έρευνά της θα μπορούσε να οδηγήσει σε θεραπείες που ενεργοποιούν τα κατεστραμμένα δόντια ώστε να αποκαθιστούν μόνα τους τις βλάβες, περιορίζοντας την ανάγκη για παραδοσιακά σφραγίσματα.
Την ίδια στιγμή, η ομάδα της Ρουοχόλα-Μπέικερ εργάζεται πάνω στην ιδέα των «ζωντανών σφραγισμάτων». Οι επιστήμονες δημιούργησαν στο εργαστήριο κύτταρα που μπορούν να παράγουν πρωτεΐνες του σμάλτου και οδοντίνης, οδηγώντας στη δημιουργία ενός μικρού οργανισμού που μοιάζει με δόντι.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος της ομάδας είναι ακόμη πιο φιλόδοξος: η δημιουργία ενός πλήρους δοντιού στο εργαστήριο, το οποίο θα μπορούσε κάποτε να τοποθετηθεί στο στόμα ενός ασθενούς και να αναπτυχθεί φυσικά.
Πώς θα μπορούσε να «καλλιεργηθεί» ένα δόντι στο εργαστήριο
Όταν ένα δόντι έχει υποστεί εκτεταμένη φθορά από τερηδόνα, η πιο συνηθισμένη λύση σήμερα είναι η εξαγωγή του και η τοποθέτηση εμφυτεύματος. Ένα εμφύτευμα αποτελείται από μια βίδα που τοποθετείται στο οστό, μια τεχνητή στεφάνη και έναν σύνδεσμο που ενώνει τα δύο μέρη.
Ωστόσο, τα εμφυτεύματα έχουν περιορισμούς. Δεν διαθέτουν νεύρα, κάτι που σημαίνει ότι ο ασθενής δεν αισθάνεται την πίεση κατά τη μάσηση και μπορεί άθελά του να ασκήσει υπερβολική δύναμη, προκαλώντας ζημιά. Παράλληλα, βακτήρια μπορούν να προσκολληθούν στην περιοχή του εμφυτεύματος και να δημιουργήσουν προβλήματα στους γύρω υγιείς ιστούς.
Οι τεχνητές στεφάνες χρειάζονται συνήθως αντικατάσταση μετά από περίπου 15 χρόνια, ενώ το κόστος μιας τέτοιας αποκατάστασης μπορεί να φτάσει αρκετές χιλιάδες ευρώ, ανάλογα με την ασφαλιστική κάλυψη.
Αντίθετα, τα πλήρως εργαστηριακά δημιουργημένα δόντια θα μπορούσαν στο μέλλον να αποτελέσουν μια πιο ανθεκτική και φυσική λύση, σύμφωνα με την Άνα Αντζέλοβα Βόλπονι, διευθύντρια αναγεννητικής οδοντιατρικής στο King’s College του Λονδίνου.
«Αντί να προσπαθούμε απλώς να επιδιορθώσουμε κάτι που έχει καταστραφεί, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε μια βιολογική αντικατάσταση», αναφέρει η ίδια.
Η ομάδα της εργάζεται στη δημιουργία ενός οργανιδίου, μιας μικροσκοπικής δομής που μπορεί να εξελιχθεί σε νέο δόντι.
Οι ερευνητές έχουν ήδη καταφέρει να συνδυάσουν κύτταρα από ανθρώπινα ούλα με κύτταρα ποντικών που συμμετέχουν στον σχηματισμό δοντιών, δημιουργώντας μια υβριδική δομή με αναπτυσσόμενες ρίζες.
Ο στόχος πλέον είναι να κατανοήσουν καλύτερα τις «οδηγίες» που καθοδηγούν τη δημιουργία ενός δοντιού και να αναπτύξουν βιοϋλικά που θα βοηθούν τα κύτταρα να οργανώνονται σε ένα πλήρως λειτουργικό όργανο.
Γιατί οι άνθρωποι δεν ξαναβγάζουν δόντια όπως οι καρχαρίες;
Η φύση έχει ήδη λύσει το πρόβλημα της ανανέωσης των δοντιών σε αρκετά είδη ζώων. Οι καρχαρίες διαθέτουν αμέτρητες σειρές δοντιών και τα ανανεώνουν συνεχώς, σαν έναν φυσικό «ιμάντα παραγωγής». Τα καγκουρό και οι ελέφαντες επίσης μπορούν να αποκτήσουν πολλαπλά σετ γομφίων κατά τη διάρκεια της ζωής τους.
Οι άνθρωποι, αντίθετα, δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα. Μόλις χαθεί η δεύτερη σειρά δοντιών που εμφανίζεται στην παιδική ηλικία, δεν υπάρχει φυσικός μηχανισμός για τη δημιουργία νέων.
Οι χοίροι, όμως, παρουσιάζουν ένα ιδιαίτερο βιολογικό χαρακτηριστικό: στις γνάθους τους υπάρχουν πολλαπλοί οδοντικοί οφθαλμοί, δηλαδή αρχικές μορφές μελλοντικών δοντιών που δεν έχουν ανατείλει.
Αυτό το χαρακτηριστικό επέτρεψε στην Πάμελα Γέλικ και την ομάδα της να δημιουργήσουν δομές που μοιάζουν με ανθρώπινα δόντια σε ενήλικους μικρούς χοίρους της φυλής Yucatan, χρησιμοποιώντας συνδυασμό ανθρώπινων και χοιρινών κυττάρων.
Οι επιστήμονες πήραν κύτταρα που μπορούν να δημιουργήσουν οδοντίνη από ανθρώπινα δόντια και κύτταρα που παράγουν σμάλτο από μη αναπτυγμένα δόντια χοίρων.
«Ακόμη και όταν ένας χοίρος χρησιμοποιείται για τροφή, μέσα στη γνάθο του υπάρχουν οδοντικοί οφθαλμοί που περιμένουν να σχηματίσουν νέα δόντια», εξηγεί η Γέλικ.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές καλλιέργησαν τα κύτταρα στο εργαστήριο και τα τοποθέτησαν σε ένα ειδικά σχεδιασμένο βιοϋλικό που μιμείται το περιβάλλον ανάπτυξης ενός φυσικού δοντιού.
Μετά από τρεις μήνες, δημιουργήθηκαν δομές που έμοιαζαν με δόντια, με ρυθμό ανάπτυξης παρόμοιο με εκείνον των φυσικών δοντιών των χοίρων.
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, όμως οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στο μέλλον η αναγεννητική οδοντιατρική θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η απώλεια δοντιών.
Πηγή: BBC
