Οι πόλεμοι σε Ουκρανία, Μέση Ανατολή παραμένουν ξεχωριστοί, όμως οι γραμμές μεταξύ τους αρχίζουν να μπλέκονται. Η αυξανόμενη συνεργασία Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό σκηνικό, ενώ οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αναζητούν τρόπους να περιορίσουν την επιρροή τους.
Τρεις μεγάλες εστίες σύγκρουσης
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί στον πιο αιματηρό πόλεμο που έχει γνωρίσει η Ευρώπη μετά το 1945. Την ίδια στιγμή, η σύγκρουση ανάμεσα στο Ιράν, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχει επεκταθεί σε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής, με πολλές χώρες να έχουν εμπλακεί άμεσα ή έμμεσα στις εχθροπραξίες.
Στην άλλη πλευρά της Ασίας, η Βόρεια Κορέα ενισχύει με ταχύτητα τις στρατιωτικές της δυνατότητες και έχει εγκαταλείψει τον στόχο της ειρηνικής επανένωσης με τη Νότια Κορέα. Παράλληλα, η Κίνα αυξάνει τις στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από την Ταϊβάν, δοκιμάζοντας μεταξύ άλλων σενάρια που θα μπορούσαν να περιορίσουν την πρόσβαση του νησιού σε εφοδιασμό. Μέχρι πρόσφατα, οι τρεις αυτές κρίσεις μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ως διαφορετικές γεωπολιτικές υποθέσεις. Όμως αυτό αλλάζει.
Ουκρανία και Ιράν στην ίδια εξίσωση
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αυξανόμενη αντιπαράθεση Ουκρανίας και Ιράν. Η Τεχεράνη κατηγόρησε την Ουκρανία ότι επιτέθηκε σε ιρανικό εμπορικό πλοίο στην Κασπία Θάλασσα, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας ναυτικός. Το Κίεβο έχει αναγνωρίσει ότι πραγματοποίησε πλήγματα μεγάλης εμβέλειας εναντίον ιρανικών πλοίων στην περιοχή, υποστηρίζοντας ότι στόχος ήταν στρατιωτικό φορτίο με προορισμό τη Ρωσία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το Ιράν έχει προμηθεύσει τη Ρωσία με drones που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας. Για το Κίεβο, επομένως, η αντιπαράθεση με την Τεχεράνη συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια να περιοριστούν οι δυνατότητες της Μόσχας στο ουκρανικό μέτωπο.
Την ίδια στιγμή, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η Βόρεια Κορέα εξετάζει την αποστολή δεκάδων χιλιάδων επιπλέον στρατιωτών για να ενισχύσει τη Ρωσία. Αν επιβεβαιωθεί, μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο τη σύνδεση των πολέμων στην Ευρώπη και την Ασία.
Ο «άξονας» Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας
Δεν υπάρχει μια επίσημη στρατιωτική συμμαχία ανάμεσα στις τέσσερις χώρες. Ωστόσο, Ρωσία, Κίνα, Ιράν και Βόρεια Κορέα έχουν ολοένα περισσότερους κοινούς στόχους και συμφέροντα.
Και οι τέσσερις επιδιώκουν, με διαφορετικό τρόπο, να περιορίσουν την αμερικανική επιρροή και να ενισχύσουν τη θέση τους στις δικές τους γεωγραφικές ζώνες. Γι' αυτό και αρκετοί Αμερικανοί αναλυτές έχουν αρχίσει να μιλούν για έναν «άξονα αντιπάλων» ή έναν «άξονα αναταραχής». Η συνεργασία αυτή δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα έχουν αναπτύξει ιδιαίτερα στενούς στρατιωτικούς δεσμούς, ενώ η Κίνα φαίνεται να στηρίζει περισσότερο διακριτικά τόσο τη Μόσχα όσο και την Τεχεράνη.
Η στήριξη του Πεκίνου στη Μόσχα
Η κινεζική βοήθεια προς τη Ρωσία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την πολεμική της μηχανή. Το Πεκίνο έχει κατηγορηθεί ότι παρέχει στη Μόσχα μηχανήματα, μικροηλεκτρονικά εξαρτήματα και άλλες τεχνολογίες που επιτρέπουν στη ρωσική αμυντική βιομηχανία να αναπληρώνει ταχύτερα τις απώλειες του πολέμου. Παράλληλα, κινεζικά προϊόντα διπλής χρήσης φέρεται να φτάνουν και στο Ιράν. Σε αυτά περιλαμβάνονται υλικά και τεχνολογίες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για πολιτικούς όσο και για στρατιωτικούς σκοπούς. Έτσι, η Κίνα δεν χρειάζεται να συμμετέχει άμεσα στις συγκρούσεις για να επηρεάζει την ισορροπία δυνάμεων.
Γιατί η Βόρεια Κορέα βοηθά τον Πούτιν
Για τη Βόρεια Κορέα, η συνεργασία με τη Ρωσία προσφέρει σημαντικά ανταλλάγματα. Η Μόσχα μπορεί να παρέχει στο καθεστώς του Κιμ Γιονγκ Ουν προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία και βοήθεια που επιτρέπει στην Πιονγκγιάνγκ να περιορίζει την οικονομική και διπλωματική της απομόνωση.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, από την άλλη πλευρά, η άφιξη Βορειοκορεατών στρατιωτών μπορεί να προσφέρει επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό σε έναν πόλεμο που συνεχίζει να απαιτεί τεράστιους πόρους. Το αποτέλεσμα είναι ένας κύκλος αμοιβαίας ενίσχυσης: η Ρωσία αποκτά ανθρώπινο δυναμικό και στήριξη, ενώ η Βόρεια Κορέα αποκτά πρόσβαση σε τεχνογνωσία και στρατιωτικές δυνατότητες.
Η Ταϊβάν στο επίκεντρο
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Ταϊβάν αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πιθανές εστίες μιας νέας διεθνούς κρίσης. Η Κίνα εντείνει τις στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από το νησί και δοκιμάζει σενάρια που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση σύγκρουσης. Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν τμήμα της κινεζικής επικράτειας, ενώ η Ουάσινγκτον διατηρεί στενούς δεσμούς με την Ταϊπέι και έχει επανειλημμένα δείξει ότι η ασφάλεια του νησιού αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Μια στρατιωτική σύγκρουση στην Ταϊβάν θα μπορούσε επομένως να μετατρέψει μια περιφερειακή κρίση σε άμεση αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο ισχυρότερες δυνάμεις του κόσμου.
Το «παράδοξο» της νέας εποχής
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διαφορά από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους του 20ού αιώνα. Σήμερα δεν υπάρχει ένα ξεκάθαρο σύστημα δύο αντίπαλων στρατοπέδων. Η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα συνεργάζονται ολοένα περισσότερο, αλλά δεν αποτελούν μια ενιαία συμμαχία. Την ίδια στιγμή, η σχέση των ΗΠΑ με ορισμένους παραδοσιακούς συμμάχους τους έχει γίνει πιο περίπλοκη, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη δημιουργία ενός καθαρού παγκόσμιου μπλοκ. Παρά τις εντάσεις, τόσο η Ουάσινγκτον όσο και το Πεκίνο φαίνεται να γνωρίζουν ότι μια άμεση σύγκρουση θα είχε τεράστιο κόστος. Γι' αυτό και, ενώ προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο πολέμου, ταυτόχρονα προσπαθούν να αποφύγουν μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Το πραγματικό ρίσκο είναι η αλληλεπίδραση των πολέμων
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι απαραίτητα ότι ένας νέος Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκεται προ των πυλών. Είναι ότι οι περιφερειακές συγκρούσεις αρχίζουν να συνδέονται μεταξύ τους. Όπλα, τεχνολογία, στρατιώτες, πληροφορίες και οικονομική στήριξη μετακινούνται από το ένα μέτωπο στο άλλο. Έτσι, μια κρίση που ξεκινά σε μία περιοχή μπορεί να επηρεάσει άμεσα μια άλλη.
Η ιστορία του 20ού αιώνα δείχνει ότι οι περιφερειακοί πόλεμοι από μόνοι τους δεν οδηγούν υποχρεωτικά σε παγκόσμια σύγκρουση. Όταν όμως συνδυάζονται με ανταγωνισμούς μεγάλων δυνάμεων, στρατιωτικές συμμαχίες και λανθασμένους υπολογισμούς, το ρίσκο αυξάνεται δραματικά. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ερώτημα της εποχής: όχι αν υπάρχει ήδη ένας νέος Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά αν οι διαφορετικές συγκρούσεις του πλανήτη αρχίζουν να γίνονται κομμάτια της ίδιας σύγκρουσης.
Πηγή: Financial Times
