Υπάρχει μια ιστορία που αποδίδεται στον Στάλιν. Δεν είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Είναι περισσότερο μια πολιτική παραβολή, από εκείνες που επιβιώνουν όχι επειδή συνέβησαν, αλλά επειδή περιγράφουν με ανατριχιαστική ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η εξουσία.
Σύμφωνα με την ιστορία, ο Στάλιν πήρε μπροστά στους συνεργάτες του μια ζωντανή κότα κι άρχισε να την ξεπουπουλιάζει. Όταν την άφησε γυμνή, αιμόφυρτη και ανήμπορη στο πάτωμα, άρχισε να της πετά λίγους σπόρους. Η κότα, παρά τον βασανισμό της, τον ακολούθησε για να φάει. Και τότε εκείνος φέρεται να εξήγησε πως έτσι κυβερνώνται οι άνθρωποι: πρώτα τους αφαιρείς τα πάντα κι ύστερα τους δίνεις ψίχουλα, ώστε να σε ακολουθούν.
Το περιστατικό πιθανότατα δεν συνέβη ποτέ. Η πολιτική μέθοδος που περιγράφει, όμως, εφαρμόζεται ξανά και ξανά.
Λίγες ημέρες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, η κυβέρνηση προετοιμάζει ένα πακέτο μέτρων κοντά στα δύο δισ. ευρώ. Φορολογικές ελαφρύνσεις, ενισχύσεις για οικογένειες και συνταξιούχους, αλλαγές στα τεκμήρια, παρεμβάσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες, υποσχέσεις για τη στέγη.
Δύο δισεκατομμύρια ακούγονται πολλά. Και ασφαλώς για τον άνθρωπο που μετρά ακόμα και το τελευταίο ευρώ, κάθε πραγματική ενίσχυση έχει σημασία. Μόνο που το σωστό μέτρο σύγκρισης δεν είναι το μηδέν. Είναι όσα έχουν προηγουμένως αφαιρεθεί. Πόσα έχασε η κοινωνία από τη σωρευτική ακρίβεια; Πόσα εξανεμίστηκαν από τους μισθούς στα ράφια του σούπερ μάρκετ; Πόσα μεταφέρθηκαν από τις τσέπες των πολιτών στους λογαριασμούς της ενέργειας, στα ενοίκια, στα καύσιμα και στις δόσεις; Πόσα εισέπραξε το κράτος από τον πληθωρισμό μέσω των αυξημένων έμμεσων φόρων; Και πόσο κοστίζει τελικά στην κυβέρνηση να επιστρέψει ένα μικρό τμήμα αυτής της αφαίμαξης, παρουσιάζοντάς το μάλιστα ως κοινωνική γενναιοδωρία;
Εδώ βρίσκεται η πολιτική απάτη των αριθμών. Η κυβέρνηση δεν χαρίζει δύο δισ. ευρώ στην κοινωνία. Επιστρέφει ένα περιορισμένο μέρος όσων η ίδια κοινωνία έχει ήδη πληρώσει πολλαπλάσια. Δεν μοιράζει έναν καινούργιο πλούτο. Ανακυκλώνει ένα μικρό κομμάτι από τα υπερπλεονάσματα που δημιούργησε η πίεση στα νοικοκυριά και ύστερα φωτογραφίζεται δίπλα στο ταμείο ως ευεργέτης.
Πρώτα αφήνεις την ακρίβεια να λεηλατήσει το εισόδημα και μετά ανακοινώνεις μια φορολογική ελάφρυνση.
Πρώτα αφήνεις τα ενοίκια να γίνουν όσο ο μισθός και μετά επιστρέφεις ένα μέρος ενός ενοικίου.
Πρώτα μετατρέπεις τη δημιουργία οικογένειας σε κοινωνικοοικονομικό άθλο και μετά αυξάνεις ένα επίδομα παιδιού.
Πρώτα καθηλώνεις τον συνταξιούχο ανάμεσα στα φάρμακα, στο ρεύμα και στο σούπερ μάρκετ και μετά του δίνεις μια ετήσια ενίσχυση, περιμένοντάς τον στην κάλπη.
Πρώτα επιβαρύνεις τον ελεύθερο επαγγελματία με τεκμήρια που τον φορολογούν όχι για όσα βγάζει, αλλά για όσα το κράτος αποφασίζει ότι θα έπρεπε να βγάζει, και μετά του υπόσχεσαι ότι κάποτε θα τα περιορίσεις.
Αυτό δεν είναι κοινωνική πολιτική. Είναι η διαχείριση της εξάντλησης. Είναι η συστηματική προσπάθεια να εκπαιδευτεί ο πολίτης να μην διεκδικεί μια αξιοπρεπή ζωή, αλλά να περιμένει την επόμενη κυβερνητική παροχή. Να μην ζητά μισθό που να φτάνει έως το τέλος του μήνα, αλλά ένα επίδομα για να καλύψει μέρος της ζημιάς. Να μην θεωρεί δικαίωμα την κατοικία, αλλά την όποια προσωρινή επιστροφή ενοικίου.
Κάπως έτσι, οι ανάγκες μετατρέπονται σε παροχές, τα δικαιώματα σε επιδόματα και η αξιοπρέπεια έγινε αίτηση σε πλατφόρμα.
Ακόμα και η λέξη «δικαιούχος» είναι αποκαλυπτική. Δεν υπάρχει πλέον ο πολίτης που χρηματοδοτεί το κράτος και απαιτεί από αυτό υπηρεσίες, δικαιοσύνη και ασφάλεια. Υπάρχει ο «δικαιούχος» που περιμένει να πληροφορηθεί εάν χωρά στα κριτήρια, εάν βρίσκεται μέσα στα εισοδηματικά όρια κι εάν θα λάβει μερικές εκατοντάδες ευρώ. Η εξουσία αποφασίζει ποιος θα πάρει, πόσα θα πάρει και πότε θα τα πάρει. Και στη συνέχεια απαιτεί πολιτικό αντάλλαγμα για χρήματα που δεν ήταν ποτέ δικά της.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα και της φετινής ΔΕΘ. Δεν πρόκειται μόνο για ένα οικονομικό πακέτο. Πρόκειται για μια καλά οργανωμένη επιχείρηση πολιτικής εξαγοράς χρόνου. Η κυβέρνηση γνωρίζει τη δυσαρέσκεια. Τη βλέπει στις δημοσκοπήσεις, τη συναντά στις περιοδείες των στελεχών της και τη μετρά στις κλειστές συσκέψεις του Μεγάρου Μαξίμου.
Γνωρίζει ότι πίσω από την πρωτιά της Νέας Δημοκρατίας υπάρχει μια βαθιά κοινωνική αποδοκιμασία. Γνωρίζει ότι η εκλογική αδυναμία της αντιπολίτευσης δεν σημαίνει κοινωνική ικανοποίηση. Το γεγονός ότι η δυσαρέσκεια δεν έχει ακόμη βρει ενιαία πολιτική έκφραση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει. Σημαίνει απλώς ότι παραμένει διάχυτη, οργισμένη και πολιτικά άστεγη.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να αγοράσει χρόνο πριν αυτή η δυσαρέσκεια αποκτήσει κατεύθυνση. Γι’ αυτό και τα δύο δισ. δεν πρέπει να αντιμετωπιστούν μόνο ως δημοσιονομικό μέγεθος. Είναι και πολιτικό εργαλείο. Μια επένδυση στην παράταση της ανοχής. Ένα ποσό αρκετά μεγάλο για να κατασκευαστεί το αφήγημα της «γενναίας στήριξης», αλλά αρκετά μικρό ώστε να μην αλλάξει πραγματικά η ζωή των περισσότερων.
Η παραβολή της κότας αφορά μια τεχνική της εξουσίας: αφαιρείς σταδιακά από τους ανθρώπους την οικονομική ασφάλεια, την κοινωνική προστασία και την προσδοκία μιας καλύτερης ζωής και ύστερα τους επιστρέφεις το ελάχιστο, βαφτίζοντάς το φροντίδα.
Στη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει αριθμούς, δικαιούχους, παραδείγματα φορολογικών ελαφρύνσεων και υπολογισμούς μηνιαίου οφέλους. Θα ζητήσει από τους πολίτες να κοιτάξουν όσα θα πάρουν, όχι όσα έχουν χάσει. Να υπολογίσουν τα ψίχουλα και να ξεχάσουν τα φτερά.
