Με τις τιμές τόσο ενοικίασης όσο και πώλησης των ακινήτων στις μεγάλες πόλεις ανά τον κόσμο να αυξάνονται δυσανάλογα σε σχέση με την πραγματική αύξηση των μέσων εισοδημάτων, το ζήτημα της στεγαστικής κρίσης παίρνει αναμφίβολα διεθνή χαρακτηριστικά. Αυτό αποδεικνύουν, άλλωστε, και μια σειρά από κινήματα και κινητοποιήσεις σε χώρες της Ευρώπης, αλλά όχι μόνο, που το θέτουν στο επίκεντρο των διεκδικήσεών τους.
Mπορεί βέβαια η ακριβή στέγη να μην αποτελεί ελληνικό φαινόμενο, αλλά μια σημαντική διαφορά στη χώρα μας είναι ότι οι τιμές ανέβηκαν απότομα τα τελευταία χρόνια, ενώ διαχρονικά δεν φημιζόμαστε για τον σχεδιασμό κρατικής στεγαστικής πολιτικής. Το φαινόμενο είναι επίσης πολυπαραγοντικό. Αν και καμία από τις παραμέτρους του δεν μπορεί να θεωρηθεί μεμονωμένα η γενεσιουργός αιτία του προβλήματος, συνδυαστικά δημιουργούν μια δύσκολη συνθήκη χωρίς γρήγορη και προφανή λύση.
Αφενός, η οικοδομική δραστηριότητα στην Ελλάδα «πάγωσε» βίαια την περίοδο της οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα η εκτίναξη της ζήτησης που ήρθε από το εξωτερικό τα τελευταία χρόνια να μην μπορεί να καλυφθεί από την ομολογουμένως μεγάλη επιστροφή της οικοδομικής δραστηριότητας. Αφετέρου, ο αριθμός των κλειστών κατοικιών υπολογίζεται σε εκατοντάδες χιλιάδες, ενώ η άνθηση του τουρισμού έχει στρέψει την αξιοποίηση ενός υπολογίσιμου τμήματος του κτιριακού αποθέματος, ιδίως στην πρωτεύουσα, στη φιλοξενία αντί για την κατοικία.
Σπουδές μετ’ εμποδίων
Μια ξεχωριστή πτυχή του στεγαστικού προβλήματος αποτελεί φυσικά το ζήτημα της ακριβής φοιτητικής στέγης. Το ζήτημα, μάλιστα, ήρθε στην επικαιρότητα λόγω της κατασκήνωσης διαμαρτυρίας που πραγματοποίησαν φοιτήτριες και φοιτητές στην πλατεία Συντάγματος εν μέσω κακοκαιρίας με το αφοπλιστικό ερώτημα «Να σπουδάσουμε ή να επιβιώσουμε;», και αναμένεται να συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες. Είναι γεγονός πως το κόστος για να σπουδάσει ένας φοιτητής ή μια φοιτήτρια από την επαρχία στην Αθήνα έχει εκτοξευθεί, αν συνυπολογίσει κανείς όχι μόνο την ακριβή φοιτητική στέγη αλλά και το αυξημένο κόστος ζωής εν γένει. Η φοιτητική ζωή ανέκαθεν είναι συνδεδεμένη με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Σε περιόδους, όμως, που η ζωή ήταν αισθητά πιο φθηνή, είτε με την υποστήριξη της οικογένειας είτε με παράλληλη εργασία, η λύση στην εξίσωση ήταν σίγουρα πιο εύκολη.
Είναι γεγονός ότι αρκετοί επιτυχόντες των πανελληνίων δεν μετακόμισαν τελικά στην πόλη στην οποία πέρασαν, λόγω αδυναμίας να καλυφθούν τα έξοδα διαβίωσής τους. Αυτό μαρτυρούν και τα στοιχεία για τις θέσεις που έμειναν εντέλει κενές σε τμήματα ορισμένων σχολών.
Υπάρχει, όμως, και μια άλλη διάσταση στο ζήτημα: ακόμη και οι οικογένειες που μπορούν να υποστηρίξουν τη φοίτηση των παιδιών τους σε πανεπιστήμιο κάποιας άλλης πόλης, ίσως πλέον το σκεφτούν δεύτερη φορά. Ανέκαθεν, φυσικά, υπήρχε το δίλημμα «Ελλάδα ή εξωτερικό» για τις οικογένειες που είχαν την οικονομική δυνατότητα. Η δε κάλυψη ενός μεταπτυχιακού στο εξωτερικό συνηθιζόταν μέχρι πρότινος και σε οικογένειες μεσαίου εισοδήματος.
Μια αλλαγή οπτικής;
Το στεγαστικό δημιουργεί εμπόδια στις ευκαιρίες για σπουδές, ίσως όμως συντείνει και στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής οπτικής γενικότερα γύρω από τις σπουδές. Η είσοδος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει συνδεθεί διαχρονικά με ένα «διαβατήριο» για μια ζωή με περισσότερες επαγγελματικές αλλά και κοινωνικές ευκαιρίες. Αλλά ενώ το πανεπιστήμιο εξακολουθεί να αποτελεί παγκοσμίως έναν πολύ ισχυρό θεσμό, η απόκτηση «ενός χαρτιού» δεν σημαίνει πια ό,τι σήμαινε παλιότερα και πάντως σίγουρα δεν είναι αρκετή από μόνη της. Κι ενώ οι σπουδές γίνονται ολοένα και πιο ακριβές ως μέσο επαγγελματικής αποκατάστασης, εναλλακτικοί δρόμοι που δεν συνδέονται με την πεπατημένη οδό του πανεπιστημίου φαίνεται να κερδίζουν σε δημοφιλία.
Καθόλου δεν επιδιώκω φυσικά να χρυσώσω το χάπι για τις πιθανές συνέπειες του στεγαστικού προβλήματος. Το αν ένας νέος άνθρωπος θέλει να συνεχίσει ή όχι τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο θα έπρεπε να είναι μια απόφαση ανεξάρτητη από το πρόβλημα της στέγης ή των εξόδων διαβίωσης. Το στεγαστικό, πάντως, φαίνεται να αποτελεί αυτήν τη στιγμή τη θρυαλλίδα που βάζει φωτιά στη μεγάλη και ευρύτερη συζήτηση για την πρόσβαση σε ίσες ευκαιρίες.
* Την Τρίτη 20 Οκτώβρη, οι σύλλογοι των φοιτητών κατασκηνώνουν ξανά στο Σύνταγμα και διοργανώνουν μεγάλη συναυλία, ενώ μία ημέρα αργότερα, την Τετάρτη 21 Οκτώβρη, καλούν από κοινού με τους μαθητές, τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι απεργούν, πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στις 12:00 στα Προπύλαια.
