«Υπέροχοι απόκληροι»: Tο αριστούργημα του Λέοναρντ Κοέν

Σε ολόκληρη την καλλιτεχνική του διαδρομή προσπάθησε να ανακαλύψει την αλήθεια κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων, να την ανιχνεύσει και να την αποτυπώσει: Μέσα από μία προσέγγιση άμεση, τρυφερή, θλιμμένη, ενίοτε ειρωνική, αλλά αμετάκλητα λατρευτική μας δεν έπαψε ποτέ να μιλάει -πάντοτε χαμηλόφωνα- για το ερωτικό πάθος, την θλίψη του θανάτου, την παρηγοριά της θρησκείας, αλλά και για την ελπίδα που δεν παύει να επανέρχεται. 

Συγγραφέας, συνθέτης, τραγουδιστής και ποιητής, με την τελευταία αυτή ιδιότητα να αποτελεί τον κοινό παρονομαστή όλων των καλλιτεχνικών του ενασχολήσεων, ο Λέοναρντ Kόεν (1934-2016)  μάλλον δύσκολα συνοψίζεται. O «τροβαδούρος της μελαγχολίας», όπως το ήθελε το κλισέ, γεννήθηκε στο Mόντρεαλ το 1934 και έμελλε να ξεκινήσει από πολύ νωρίς τις εκφραστικές του αναζητήσεις. Κάπως έτσι, το 1956 θα δημοσιεύσει την πρώτη του ποιητική συλλογή «Let Us Compare Mythologies» με την οποία στρέφεται -εξαρχής- στην ουσιωδέστερη διερεύνηση της σχέσης του με την άμεση εμπειρία. Στην πραγματικότητα, αυτή η συλλογή περιέχει εν ψήγματι το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα του έργου του: Το βαθύτατα προσωπικό βίωμα που καταφέρνει και μετουσιώνεται σε συλλογικό. 

Σχεδόν νομοτελειακά, η επόμενη ποιητική συλλογή του «The Spice- Box of Earth» (1961) αφιερώνεται εξ ολοκλήρου σε εκείνη τη μυστηριώδη σαγήνη που ασκούν πάνω του οι γυναίκες, ενώ η ερωτική εμμονή, μαζί με τη μελαγχολία, τη μοναξιά, την θρησκευτική αναζήτηση και την ανάγκη για ένα κόσμο λιγότερο προβληματικό, γίνονται τα θέματα γύρω από τα οποία περιστρέφεται ολόκληρο το έργο του. Ώσπου, το 1963 εκδίδεται το ημιαυτοβιογραφικό του μυθιστόρημα «Το αγαπημένο παιχνίδι», μία υποδειγματική εισαγωγή στον κόσμο του ποιητή: Στην ουσία, το βιβλίο αυτό αποτελεί μια εξομολόγηση στη γυναίκα της ζωής του, την οποία όμως την εγκατέλειψε αφού αδυνατούσε να φανταστεί τον εαυτό του κοινωνικά ενσωματωμένο με γυναίκα και δουλειά. Το πεζογράφημα εξιστορεί διαδοχικά την παιδική ηλικία, την εφηβεία, την πρώτη νιότη και την ενηλικίωσή του. 

H γυναίκα θα γίνει και πάλι για τον καλλιτέχνη το κέντρο γύρω από το οποίο στροβιλίζονται τα πάντα. Πάνω απ’ όλα, ωστόσο, το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί και μία εξαιρετική εισαγωγή στον κόσμο του ποιητή και τροβαδούρου, έναν κόσμο όπου ποίηση και μουσική αλληλοσυμπληρώνονται, με τα ποιήματά του να είναι τόσο μουσικά, όσο και υποβλητικά, αλλά και τους στίχους των τραγουδιών του να είναι ποιήματα που λειτουργούν μέσω της μουσικής. Όπως και να ’χει, την ίδια χρονιά -το 1963- ο Λέοναρντ Kοέν ανακαλύπτει την Yδρα, όπου και εγκαθίσταται. 

Εκεί, συνεχίζει να γράφει ποιήματα καθώς και ένα μυθιστόρημα: το «Υπέροχοι απόκληροι» (1966), με το οποίο θα γνωρίσει παγκόσμια επιτυχία. H λογοτεχνική καταξίωση, παραταύτα, δεν ήταν ικανή να του εξασφαλίσει τα προς το ζην και έτσι, το 1967, αποφασίζει να μετακομίσει στην Αμερική και να αφοσιωθεί στην μουσική- με τη γνωστή σε όλους επιτυχία. Οσο για τα κομμάτια του, γενικότερα, από το «Σουζάν» μέχρι το «Famous Blue Raincoat», συνταιριάζουν τη σκοτεινότητα του νοήματος με τη μελαγχολία του συναισθήματος και την ονειρική υφή των εικόνων με την ακριβή αποτύπωση μιας εμπειρίας. 

Πίσω, όμως, από την επιτηδευμένη απλότητα των συνθέσεών του κρύβονται πάντα οι συνδυασμοί των πιο απροσδόκητων συνειρμών. Ο λόγος για έναν καλλιτέχνη που διαθέτει την ξεχωριστή ικανότητα να συνταιριάζει εικόνες και σύμβολα του παρελθόντος, με τη δραματικότητα της σύγχρονης καθημερινότητας. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, οι ποιητικές περιδινήσεις του στρέφονται σταθερά γύρω από το ασίγαστο ερωτικό πάθος και μια λεπτή διαπεραστική θλίψη που μοιάζει εμμένει. 

Και είναι αυτά, ακριβώς, τα χαρακτηριστικά της ποίησης και των τραγουδιών του Λέοναρντ Κοέν που ενυπάρχουν -σε περίσσεια- στο «Υπέροχοι απόκληροι», το οποίο όχι μόνο θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα μυθιστορήματα της καναδέζικης λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα, αλλά -ως ένα βαθμό- αποτελεί την επίτομη ιστορία των προϋποθέσεων πίσω από το έργο αυτού του χαρισματικού δημιουργού. 

Στο επίκεντρο της πλοκής του έργου βρίσκεται η Κάτερι Τεκακουίθα, μια αυτόχθων Καναδή (Μοϊκανή) αγία της Καθολικής Εκκλησίας, που έζησε και έδρασε τον 17ο αιώνα, μαζί με την παράξενη γοητεία που ασκεί στους συναισθηματικά τραυματισμένους ήρωες που συνθέτουν το αξέχαστο ερωτικό τρίγωνο της ιστορίας: τον ανώνυμο αφηγητή, ειδήμονα μιας φυλής που κινδυνεύει με εξαφάνιση, τη γυναίκα του Eντίθ, ένα από τα τελευταία εναπομείναντα μέλη της εν λόγω εθνότητας, καθώς και έναν παθιασμένο, αυταρχικό φίλο τους. 

Αυτό που προκύπτει είναι μια συνταρακτική ερωτική τραγωδία, αλλά και ένα ιλιγγιώδες ταξίδι αναζήτησης της ολοκλήρωσης στη διάρκεια του οποίου ο ρόλος του ηδονοθήρα εναλλάσσεται με εκείνον του αγίου, σε μία εύφλεκτη συνένωση της θρησκευτικής πίστης με την ερωτική παρόρμηση που παραμονεύει. Παράφορο, πνευματώδες, ποιητικό, βασανιστικό και ενίοτε συγκινητικό το βιβλίο του Κοέν εξερευνά τον τρόπο που ο καθένας άλλοτε αναστέλλει και άλλοτε δρομολογεί την άνευ όρων υποταγή στα ένστικτά του. 

Πρόκειται για ένα περίτεχνο μεταμοντέρνο μυθιστόρημα, μια προσεκτικά δομημένη σύνθεση ποικίλων αφηγηματικών τεχνικών, απρόσμενων νύξεων και υποβλητικών συμβόλων. Και όλα αυτά, μέσα από έναν πυρακτωμένο λόγο που κατακλύζει τον αναγνώστη με μυστικιστικά οράματα, εικόνες-πυροτεχνήματα και με έντονα, ακραία συναισθήματα που υποβάλουν και συναρπάζουν μέχρι την τελευταία σελίδα...

ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗ ΒΙΤΡΙΝΑ

Σε μια απομονωμένη παραλία της βορειοδυτικής Ιρλανδίας, ένας άγνωστος άντρας βρίσκεται νεκρός, καθισμένος ήρεμα σε έναν αμμόλοφο και κοιτάζοντας τη θάλασσα. Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι, πώς έφτασε εκεί ή τι ακριβώς τον οδήγησε στον θάνατο. Μήνες αργότερα, οι αστυνομικές έρευνες δεν έχουν καταφέρει να δώσουν απαντήσεις και η ταυτότητά του παραμένει ένα παράξενο, σχεδόν απόκοσμο μυστήριο. Η Σίλα Άρμστρονγκ ξετυλίγει την ιστορία μέσα από τις αφηγήσεις ανθρώπων που συνάντησαν, με διαφορετικούς τρόπους, τον νεκρό άντρα λίγο πριν από το τέλος του. Παράλληλα, οι δικές τους ζωές, οι απώλειες και οι προσωπικές τους ρωγμές έρχονται στο προσκήνιο, δημιουργώντας ένα σύνθετο ψηφιδωτό ανθρώπινων σχέσεων.

Ναυάγια, εξαφανισμένα ζώα και άνθρωποι που χάθηκαν στην ίδια περιοχή λειτουργούν ως κομμάτια ενός μεγαλύτερου παζλ, όπου το παρελθόν και το παρόν συνδέονται απρόσμενα. Με σκοτεινή και ιδιαίτερα ατμοσφαιρική γραφή, το μυθιστόρημα εξερευνά την απώλεια, τη μοναξιά και την αποσύνδεση, αλλά και την ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει όσα χάθηκαν. Μια ιστορία μυστηρίου που αναζητά απαντήσεις, χωρίς να χάνει ποτέ την ποιητική της διάσταση.

Η ζωή του νεαρού Ζακ αλλάζει για πάντα όταν ο πατέρας του, Πιερ, τον εγκαταλείπει, αφήνοντας πίσω του ένα κενό που ούτε ο χρόνος μπορεί να γεμίσει. Χρόνια αργότερα, ο Ζακ και η μητέρα του εξακολουθούν να περιμένουν νέα του, ζώντας στη σκιά της απουσίας του και παλεύοντας με τις κοινωνικές συμβάσεις, τα βλέμματα και τα κουτσομπολιά της μικρής τους κοινότητας στη νότια Χιλή. Ο Ζακ έχει πλέον ενηλικιωθεί και εργάζεται ως δάσκαλος, όταν ένας δεκαπεντάχρονος μαθητής του, ο Αουγκούστο, του ζητά να τον συνοδεύσει με το τρένο στην πόλη για να γιορτάσει τα γενέθλιά του. Εκείνο που μοιάζει με ένα απλό ταξίδι θα εξελιχθεί σε μια διαδρομή γεμάτη ανατροπές και αποκαλύψεις, φέρνοντας τον Ζακ αντιμέτωπο με ένα παρελθόν που πίστευε πως είχε αφήσει πίσω του. Μέσα από μια ιστορία γεμάτη συναίσθημα, το βιβλίο μιλά για την πατρική αγάπη, τις πληγές της εγκατάλειψης και τη δυνατότητα μιας δεύτερης ευκαιρίας. Παράλληλα, φωτίζει τη δύναμη του πεπρωμένου και τις απρόσμενες συναντήσεις που μπορούν να αλλάξουν τη ζωή μας. Ένα τρυφερό και συγκινητικό μυθιστόρημα από έναν σημαντικό εκπρόσωπο της σύγχρονης λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.

Ο Σάιμον Λατς είναι ένας επαρχιακός δικηγόρος στην αγροτική Βιρτζίνια, παγιδευμένος σε μια ζωή που μοιάζει να καταρρέει αργά. Τα οικονομικά του προβλήματα μεγαλώνουν, ενώ ο γάμος του διαλύεται σιωπηλά, αφήνοντάς τον χωρίς πολλές επιλογές. Όλα όμως αλλάζουν όταν στο γραφείο του εμφανίζεται η Έλενορ Μπάρνετ, μια ηλικιωμένη χήρα που θέλει να συντάξει νέα διαθήκη. Η γυναίκα υποστηρίζει πως ο νεκρός σύζυγός της τής άφησε μια σημαντική περιουσία, για την οποία γνωρίζει μόνο εκείνη. Όμως, όσο ο Σάιμον προσπαθεί να καταλάβει την υπόθεσή της, οι ιστορίες της αρχίζουν να παρουσιάζουν αντιφάσεις και επικίνδυνες ρωγμές. Τίποτα δεν είναι τόσο ξεκάθαρο όσο φαίνεται και η διαθήκη ίσως κρύβει περισσότερα από μια απλή οικογενειακή κληρονομιά. Όταν ένα φαινομενικά τυχαίο τροχαίο ατύχημα ανατρέπει τα πάντα, ο Σάιμον βρίσκεται ξαφνικά στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Είναι βέβαιος για την αθωότητά του, όμως τα στοιχεία μοιάζουν να δείχνουν αποκλειστικά εκείνον. Με την προσωπική και επαγγελματική του ζωή να διακυβεύονται, καλείται να δώσει τη δυσκολότερη μάχη της ζωής του. Για να αποδείξει την αθωότητά του, πρέπει να αποκαλύψει ποιος κρύβεται πραγματικά πίσω από το έγκλημα, πριν να είναι αργά. Ένα καλοστημένο δικαστικό θρίλερ, όπου η αλήθεια κρύβεται πίσω από κάθε στοιχείο και ο ήρωας πρέπει να γίνει ο ίδιος ο ερευνητής της υπόθεσής του.