Πέντε χρόνια είναι ένα καλό χρονικό διάστημα για απολογισμό και αποτίμηση που, είτε θα δώσουν περαιτέρω ώθηση σε ένα φεστιβάλ και θα γίνουν νέο σημείο εκκίνησης για το μέλλον, είτε θα επιβεβαιώσουν τις πιο δύσπιστες σκέψεις για την αναγκαιότητα ή όχι "ενός ακόμη αποκεντρωμένου θεσμού", έστω κι αν αυτός έχει έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα που τον διαφοροποιεί από άλλες καλοκαιρινές πολιτιστικές διοργανώσεις σκορπισμένες από πάνω έως κάτω σε όλον τον ελληνικό χάρτη. Γιατί όταν πίσω στο 2022 ξεκινούσε δειλά δειλά αλλά με κέφι και όραμα το πρώτο Evia Film Project, μια πρωτοβουλία του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, με σκοπό να προσφέρει στη Βόρεια Εύβοια με τον τρόπο που γνωρίζει, προβάλλοντας ταινίες και παράγοντας πολιτισμό, έναν χρόνο μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που προκάλεσαν μια οικολογική τραγωδία και συγκλόνισαν όλη την Ελλάδα, πολλοί θεώρησαν ότι πρόκειται για ένα φεστιβάλ πυροτέχνημα με διάρκεια ζωής μία μόλις διοργάνωση, την παρθενική του. Να που πέντε χρόνια μετά μιλάμε για ένα απολύτως πετυχημένο φεστιβάλ, με ολόδική του φυσιογνωμία, κατακτημένο κοινό, με ισχυρό και σημαντικό ήδη αποτύπωμα στην πόλη. Ένα φεστιβάλ που, για να μιλήσουμε και με «πράσινους» όρους που ταιριάζουν στην ταυτότητα του, σαν δέντρο κι αυτό άπλωσε γερές ρίζες κυρίως στην Αιδηψό αλλά και σε άλλες μικρότερες περιοχές, όπως η Λίμνη, η Αγία Άννα, οι Ροβιές.
Το … «προξενιό» της Εύβοιας
Για ένα φεστιβάλ κινηματογράφου που, γενικά μιλώντας, φιλοξενεί αλλά και «χτίζει» ταινίες, συμβάλλει σε συμπαραγωγές, στηρίζει φιλμ από το πρώτο τους στάδιο ως working progress και βρίσκεται «κοντά» τους στη μετέπειτα πορεία τους, μάλλον δεν υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση από το να γεννηθεί χάρη σε αυτό, και μέσα στους κόλπους του, μια ταινία. Το Evia Film Project, πάντα βέβαια με τη βοήθεια του «μητρικού» Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, μπορεί να επαίρεται ότι έκανε «προξενιό» ώστε να γίνει πράξη μια ελληνοισπανική συμπαραγωγή που γυρίστηκε μάλιστα στην Εύβοια η ταινία «Γέρμα» που σκηνοθέτησε η Λάρα Ισαγκίρε Γκαρισουριέτα. Και για αυτόν ακριβώς τον λόγο ήταν απολύτως δικαιολογημένο το 5o Evia Film Project (23 έως 27 Ιουνίου) να συμπεριλάβει και μια ανοιχτή (και πάρα πολύ ενδιαφέρουσα) συζήτηση με θέμα «Χτίζοντας μια διεθνή συμπαραγωγή: Πώς η Γέρμα συνάντησε την Ελλάδα» όπου συμμετείχαν η line producer Άννα Ζωγράφου, η παραγωγός (Neda Film) Αμάντα Λιβανού, η παραγωγός (Neda Film) Κατερίνα Τζούρου και ο Δήμαρχος Ιστιαίας-Αιδηψού Γιάννης Κοντζιάς, φυσικά με την παρουσία του καλλιτεχνικού διευθυντή του φεστιβάλ, Ορέστη Ανδρεαδάκη. Αυτή η συμπαραγωγή γεννήθηκε μέσα στην καρδιά του φεστιβάλ σε ένα ταξίδι αναζήτησης τοποθεσιών στη Βόρεια Εύβοια στη διάρκεια του 3ου Evia Film Project που κατέληξε στο να γυριστεί η ταινία στη Βόρεια Εύβοια, και, ανάμεσα σε άλλα μέρη, στην Αιδηψό. Σε αυτή τη σύγχρονη διασκευή του αριστουργήματος του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, η Γέρμα και ο σύζυγος της, Χουάν, κάνουν διακοπές στη Βόρεια Εύβοια.
Με το φεστιβάλ της Βόρειας Εύβοιας όμως, σχετίζονται δύο ακόμα ταινίες. Η νέα ταινία του πολύ καλού σκηνοθέτη Αλέξη Αλεξίου, ένα νουάρ road movie που λέγεται «Θάλασσα από γυαλί» και θα κάνει πρεμιέρα στις 16 Αυγούστου στο ιστορικό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Εδιμβούργου, ξεκίνησε ως σχέδιο στο Evia Film Project, ενώ γυρίστηκε σε διάφορα μέρη της Εύβοιας. Επίσης, η ηθοποιός Σοφία Γεωργοβασίλη ετοιμάζει ως παραγωγός ένα ντοκιμαντέρ που θα γυριστεί στην Αιδηψό. Και για να...τεταρτώσει το καλό, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα μία ακόμα ταινία να γυριστεί στην γύρω περιοχή, αλλά καθώς είναι νωρίς, δεν μας ανακοινώθηκε ο τίτλος. Εμείς πάντως, να θυμίσουμε, έτσι για να… κλείσουμε το μάτι στην Ιστορία, ότι η Εύβοια είναι και γουρλίδικος τόπος, αφού το «Τρίγωνο της θλίψης» του Ρούμπεν Έστλουντ που είχε γυριστεί στη φημισμένη Χιλιαδού, αν και βέβαια δεν είχε καμία σχέση με το Evia Film Project, είχε βραβευτεί με Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 2022.
Ένα θερινό σινεμά που μυρίζει αλάτι της θάλασσας
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που κέρδισε ο τόπος από αυτό το φεστιβάλ, «ένας τόπος που αγαπήσαμε μέσα από μια καταστροφή», όπως είπε χαρακτηριστικά ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, Ορέστης Ανδρεαδάκης, είναι ένας κινηματογράφος. Το θερινό σινεμά, «Απόλλων» που μπορεί τώρα πια να είναι η καρδιά του φεστιβάλ, ήταν εγκαταλελειμμένο και σε άθλια κατάσταση, βαλτωμένο μέσα σε μπάζα και σκουπίδια, επί 22 χρόνια. Και να που αυτό το επαρχιακό θερινό σινεμά, που δεν μυρίζει βουκαμβίλια ή γιασεμί αλλά θαλασσινό αλάτι αφού απέχει λίγα μέτρα από τη θάλασσα, ένας χώρος που δεν έχει γύρω γύρω υψηλό τοίχο ώστε να κρύβεται η οθόνη του παρά μόνο μια χαμηλή μάντρα κατά μήκος, όπου μπορείς να καθίσεις και να παρακολουθήσεις κι από εκεί ταινία, όπου μπορείς ακόμα και να κοντοσταθείς για λίγο να χαζέψεις ένα φιλμ και να συνεχίσεις την περατζάδα σου στην παραλία, πλέον αποτελεί καμάρι της Αιδηψού. Τώρα πια, μετά το τέλος του Evia Film Project, που γίνεται πάντοτε αρχές καλοκαιριού, λίγο μετά το κλείσιμο των σχολείων και διαρκεί λίγες ημέρες, ο «Απόλλων» φιλοξενεί διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις, μέχρι και φεστιβάλ αστρονομίας, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια του Αυγούστου έχει κάθε μέρα δωρεάν, και sold out, προβολές ταινιών. Μία μάλιστα σκηνή από την ταινία «Γέρμα», που αναφέρθηκε παραπάνω, είναι γυρισμένη μέσα σε αυτό το θερινό σινεμά, όταν η ηρωίδα και ο άντρας της πηγαίνουν να δούνε εκεί την ταινία «Εύα» της Μαρίας Πλυτά, μια πρώιμη φεμινιστική ταινία του 1953 που πολύ πρόσφατα επανήλθε στη δημοσιότητα καθώς προβλήθηκε στο τμήμα «Classics» του Φεστιβάλ των Καννών μετά την αποκατάσταση της.
Το θερινό «Απόλλων» είναι «προίκα» του φεστιβάλ στην περιοχή
Φελινικό «Κύμα»
Για τις ανάγκες του φεστιβάλ ανακαινίστηκε και μια αίθουσα πολιτισμού που φέρει το όνομα της Μελίνας Μερκούρη, η οποία μάλιστα την είχε επισκεφθεί τη δεκαετία του ‘80 ως υπουργός Πολιτισμού και παρόλο που είχε εξασφαλιστεί χρηματοδότηση ώστε να γίνει από τότε χώρος πολιτισμού, αυτό δεν προχώρησε μέχρι σήμερα. Εκεί πλέον φιλοξενούνται οι συζητήσεις και τα masterclasses της κινηματογραφικής διοργάνωσης. Ενώ χάρης στο φεστιβάλ, ανακαινίστηκε και αναβίωσε το ιστορικό «Κύμα» που υπήρξε στην εποχή του, από τη δεκαετία του ‘30 κι έπειτα, πολυτελές αναψυκτήριο. Κάποτε η Αιδηψός είχε κι άλλα παρόμοια οκταγωνικά ξύλινα κτίρια, τα οποία στηρίζονταν πάνω σε πασσάλους στη θάλασσα, που λειτουργούσαν ως χώροι πρωινού γεύματος ή βραδινών χοροεσπερίδων των ξενοδοχείων. Αυτή η ξύλινη εξέδρα, σαν μπαλκονάκι μέσα στη θάλασσα, πάντοτε μου έφερνε στο μυαλό κάτι από φελινικό σκηνικό. Άλλες φορές, θυμάμαι να το χαζεύω και να φαντάζομαι γυναίκες να απολαμβάνουν εκεί το απεριτίφ τους μέσα σε λευκά δαντελωτά φορέματα με μια ζωντανή ορχήστρα παραδίπλα να παίζει ελαφρό τραγούδι...Τώρα πια, στον νέο κύκλο ζωής του, κι αφού μεσολάβησαν τόσα χρόνια εγκατάλειψης όπου έστεκε σαν κουφάρι υπόμνησης αλλοτινής δόξας, το «Κύμα», μνημείο της μπελ επόκ, είναι το στρατηγικό σημείο του Evia Film Project.
Οι σπόροι έβγαλαν ρίζες
Σε μια πόλη που έχει στο dna της καταγεγραμμένο τον τουρισμό και που έχει στηθεί γύρω από αυτόν άτσαλα και κάποιες φορές «λαίμαργα», μια πόλη όπου αισθητικά κυριαρχεί η κακή αρχιτεκτονική του ‘70 με τα λιγοστά όμως υπέροχα νεοκλασικά κτίρια και παλιά ξενοδοχεία που έχουν μια αρχοντιά, να αποζημιώνουν το βλέμμα και με τις αυλίτσες των μικρών οικογενειακών ενοικιαζόμενων να γίνονται για λίγες ημέρες η δική μας α λα παλαιά γειτονιά, είναι τόσο ωραίο και ελπιδοφόρο να παρακολουθείς μέσα σε μια πενταετία να κερδίζει και ο πολιτισμός χρόνο με χρόνο, με πείσμα και υπομονή των ανθρώπων του φεστιβάλ, ένα σημαντικό μερίδιο στη φυσιογνωμία αυτής της φημισμένης λουτρόπολης που, σύμφωνα με τους κατοίκους της, κάποτε επισκέφθηκε ο Τσάρλι Τσάπλιν αλλά και η Ίνγκριντ Μπέργκμαν. Ο αστικός μύθος λέει ότι υπάρχουν φωτογραφίες από την επίσκεψη αυτών, κι άλλων λαμπερών σταρ, Ας ανοίξει κάποτε το φωτογραφικό αρχείο που προφανώς έχει στα χέρια του ο Δήμος αλλά και ιδιώτες ώστε να στηθεί μια έκθεση, τη βοήθεια βεβαίως του φεστιβάλ, που να διηγείται
Συζήτηση μετά την προβολή του «Digger» με τον Τζώρτζη Γρηγοράκη, τον Αργύρη Πανταζάρα και τον Βαγγέλη Μουρίκη
Κι αν το δάσος της Βόρειας Εύβοιας, το φημισμένο πευκόδασος έχει μια αξιοθαύμαστη δυναμική που κάνει τη φύση να ξαναγεννιέται μέσα από τα καμένα, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έβαλε πριν από πέντε χρόνια το δικό του στοίχημα για μια πολιτιστική «δεντροφύτευση» μέσα από το Evia Film Project. Η φετινή διοργάνωση ήταν και η καλύτερη έως τώρα, αποκορύφωμα μιας πορείας που χτίστηκε σιγά σιγά και μεθοδικά, φυτεύοντας κάθε χρόνο μικρά σποράκια που έβγαλαν ρίζες και στέριωσαν. Το πρόγραμμα του φεστιβάλ το οποίο ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες στήθηκε γύρω από τη θεματική του δάσους με ταινίες που αποφεύγουν τον διδακτισμό και δε σηκώνουν το δάχτυλο αλλά αφηγούνται την ιστορία τους και όσα θέλουν να πούνε για τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, ήρεμα, διακριτικά χωρίς να βροντοφωνάζουν μηνύματα ή να επιδεικνύουν τη σημαία της οικολογίας, ή δηλώνοντας με το έτσι θέλω μια πράσινη ταυτότητα. Είδαμε στη μεγάλη οθόνη το δάσος να αλλάζει χαρακτήρα ως τόπος δράσης, άλλοτε να είναι αγκαλιά συμφιλίωσης («Digger») ή πεδίο απελευθέρωσης των πιο ισχυρών ενστίκτων επιβίωσης («Όταν ξέσπασε η βία»), άλλες φορές να γίνεται πεδίο αντίστασης στον κατακτητή αποικιοκράτη («O Ταρζάν και η σύντροφος του»), σύμμαχος του βετεράνου Ράμπο («Ράμπο: Το πρώτο αίμα») ή εχθρικός μυστικιστικός τόπος («Παρασκευή και 13»), ακόμα και πεδίο σεξουαλικής αφύπνισης («Μέσα στο δάσος» Άγγελος Φραντζής) ή σκηνικό νεογουέστερν («Αγέλη προβάτων»).
Από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές του φετινού φεστιβάλ ήταν το συναρπαστικό masterclass του Ορέστη Ανδρεαδάκη «Το γεφύρι της Άρτας, ο Χάνιμπαλ Λέκτερ και ένα σπίτι στο δάσος».
Κάθε ταινία είχε ένα δάσος ανοιχτό σε δυνατότητες, μια φύση, άγρια ή φιλική, γεμάτη εκπλήξεις. «Η βασίλισσα της Αφρικής», η θαυμάσια εξωτική περιπέτεια του Τζον Χιούστον με την Κάθριν Χέπμπορν και τον Χάμφρεΐ Μπόγκαρτ, είχε δώσει ήδη, ως ταινία έναρξης, το σήμα.
Από τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές του φετινού φεστιβάλ ήταν το συναρπαστικό masterclass του Ορέστη Ανδρεαδάκη «Το γεφύρι της Άρτας, ο Χάνιμπαλ Λέκτερ και ένα σπίτι στο δάσος» όπου πάντρεψε με άποψη, επιχειρήματα και φαντασία, το δημοτικό τραγούδι με τις ταινίες τρόμου, την λαΐκή παράδοση με την ποπ κουλτούρα. Από τις πιο συγκινητικές, η προβολή δίπλα ακριβώς από τις ιαματικές πηγές του ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή «Λουόμενοι» που καταγράφει την καθημερινότητα ηλικιωμένων στις διάφορες λουτρόπολεις της χώρας, σε μια απόλυτη συνομιλία της τέχνης με το περιβάλλον που την γέννησε.
Προβολή In situ του ντοκιμαντέρ «Λουόμενοι» της Εύας Στεφανή
Στο ζενίθ και το ναδίρ
Έχω ζήσει την Αιδηψό ως ιαματικό τόπο και προορισμό διακοπών στο ζενίθ αλλά και στο ναδίρ της. Την έχω δει στα καλύτερα της, από άποψη τουρισμού, όταν, αρχές του 2000, δεν έβρισκες τραπέζι στα μαγαζάκια του δρόμου κατά μήκος της παραλίας για λουκουμάδες και σόδα ή παγωτό καΐμάκι- λες και όλοι οι ηλικιωμένοι είχαν συνεννοηθεί να δίνουν την ίδια παραγγελία- ούτε και για παΐδάκια στις ταβέρνες της άνω πόλης κάτω από τα δροσερά πλατάνια που σαν να ζούνε εκεί από πάντα. Έχω κρατήσει, σαν μία από τις ωραιότερες παιδικές αναμνήσεις, τις εικόνες από την λεγόμενη μικρή Βουλή της Αιδηψού σε ένα πάρκο όπου συγκεντρώνονταν πρωινές ώρες, αλλά νωρίς προτού γίνει ανυπόφοροι η ζέστη, πολλοί ηλικιωμένοι και έβγαζαν πολιτικούς λόγους, σχολιάζοντας, καθένας με τη σειρά του, τα τρέχοντα της επικαιρότητας, κυρίως της πολιτικής, διαφωνούσαν ή συμφωνούσαν, χειροκροτούσαν ή αποδοκίμαζαν απόψεις, πάντοτε όμως, με σεβασμό απέναντι σε όποιον ερχόταν να συμμετάσχει σε αυτή την πρωτότυπη «εκκλησία του δήμου». Κράτησε πολλά χρόνια αυτή η ιδιότυπη παράδοση που γέμιζε την πρωινή ρουτίνα των παραθεριστών.
Την έχω δει όμως, και στο ναδίρ της όταν στα χρόνια της οικονομικής κρίσης «μίκρυναν» οι τσέπες των συνταξιούχων, μειώθηκαν τα κουπόνια κοινωνικού τουρισμού, συρρικνώθηκε η τουριστική σεζόν και έφτασε η πόλη να δουλεύει κυρίως τον Αύγουστο, κι αυτό με σφιχτά τα πορτοφόλια των λουόμενων. Θυμάμαι στα ξενοδοχεία τις άπειρες ανοιχτές πόρτες των δωματίων, ένδειξη ότι είναι ελεύθερα και διαθέσιμα, παράλληλα εικόνα μιας παρακμής, ίσως και μοναξιάς. Θυμάμαι άδεια τα μπαλκονάκια στα διάφορα καταλύματα που άλλοτε έσφυζαν από ζωή όταν άκουγες γάργαρα γέλια ηλικιωμένων που θύμιζαν εφήβους, κουβέντες για προβλήματα υγείας ή για επιτυχίες εγγονιών στις πανελλήνιες, ή άκουγες σε λούπα ολόκληρα απογεύματα τον (συχνά εκνευριστικό) ήχο από παρτίδες τάβλι μεταξύ των αντρών την ώρα που οι γυναικοπαρέες έπαιζαν μπιρίμπες, και δώστου του τα μπιριμπάκια...
Στην καρδιά του προγράμματος βρίσκονται κάθε χρόνο οι δραστηριότητες, προβολές και εργαστήρια, για παιδιά
Ένα φεστιβάλ... ίαμα
Την τελευταία δεκαετία η πόλη άρχισε πάλι να στέκει στα πόδια της με τις διάσημες θερμές πηγές της να ελκύουν τους τουρίστες. Την τελευταία πάλι, πενταετία η Αιδηψός απέκτησε και ένα δικό της κινηματογραφικό φεστιβάλ, που έδωσε ένα πολιτιστικό φιλί στον τόπο, τον προίκισε με ένα θερινό σινεμά, του έφερε ταινίες για γυρίσματα με κάθε πλάνο γυρισμένο στην περιοχή να αξίζει όσο εκατοντάδες διαφημίσεις και του έδωσε μια θετική και άλλου τύπου δημοσιότητα. Έφερε νεαρόκοσμο σε όλες τις γύρω περιοχές, κινηματογραφιστές, δημοσιογράφους, σινεφίλ, επαγγελματίες location manager από διάφορες χώρες και πάρα μα πάρα πολλούς φοιτητές κινηματογραφικών και καλλιτεχνικών σχολών και τον ζωντάνεψε κατά τον, όχι πάντα εύκολο, μήνα Ιούνιο κάνοντας τονωτικές ενέσεις στην τοπική οικονομία. Το Evia Film Project αποδεικνύει στην πράξη ότι η οικολογική συνείδηση δεν φτιάχνεται απλά με τοποθέτηση κάδων ανακύκλωσης στις γειτονιές μας, αλλά με σοβαρή, μεθοδική και στοχευμένη δουλειά, που ξεκινάει βεβαίως από τις μικρές ηλικίες-έχει φυσικά στο πρόγραμμα του πολλές και απίθανες σχετικές δραστηριότητες για παιδιά-και έχει στη φαρέτρα ένα φοβερά γοητευτικό και επιδραστικό εργαλείο, τον κινηματογράφο. Ε για όλους τους παραπάνω λόγους η Βόρεια Εύβοια με το Evia Film Project μπορεί να περηφανεύεται ότι πλέον έχει γίνει γερός παίκτης στην πολιτιστική σκακιέρα της χώρας.
