Η έκθεση «Ningyō: Η τέχνη και η ομορφιά της Ιαπωνικής Κούκλας» ανοίγει ένα παράθυρο σε μια από τις πιο γοητευτικές παραδόσεις της Ιαπωνίας

Στην έκθεση «Ningyō: Η τέχνη και η ομορφιά της Ιαπωνικής Κούκλας» που παρουσιάζεται αυτές τις μέρες, και μέχρι τις 23 Αυγούστου,  στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού στο Μοναστηράκι, δίνεται η ευκαιρία για μια εμβάθυνση στον μαγικό κόσμο της ιαπωνικής κούκλας. Η τέχνη της κούκλας έχει μεγάλη παράδοση στην μακρυνή Ιαπωνία. Η ιστορία της ιαπωνικής κούκλας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Οι Ιάπωνες αγαπούν τις κούκλες και τις έχουν ενσωματώσει στην κουλτούρα τους και στην καθημερινότητά τους ως μια μορφή τέχνης υψηλής αισθητικής και συλλεκτικής αξίας, παρόλο που στην συλλογική μνήμη έχει εγγραφεί κυρίως ως ένα παιχνίδι για παιδιά. 

Με τον τίτλο «Ningyō», που στα ιαπωνικά σημαίνει «κούκλα» και «ανθρώπινη μορφή», η έκθεση αυτή μας καλεί να εξερευνήσουμε την κουλτούρα της κούκλας όπως αυτή καλλιεργήθηκε στην Ιαπωνία και το πολιτισμικό στίγμα της, όπως διαμορφώθηκε μέσα από την ιστορία και τη λαϊκή παράδοση της χώρας. 

Η κούκλα, και γενικότερα οι μορφές μικρών ειδωλίων στην καθημερινότητα, δεν αποτελεί ιαπωνική αποκλειστικότητα. Ως παιχνίδι και συντροφιά στα πρώτα βήματα των παιδιών, ως σύμβολο μαγείας ή θρησκευτικών τελετουργιών, η κούκλα σημαδεύει με την παρουσία της όλη την αθρώπινη ιστορία, διαπερνώντας όλους τους πολιτισμούς, τους τόπους και τις εποχές. Ωστόσο η απαράμιλλη ποιότητα και λεπτομέρεια της κατασκευής των Ningyō, η ξεχωριστή τεχνική αρτιότητα, η υψηλή αισθητική αξία τους, καθώς και η μεγάλη ποικιλία μορφών, τύπων, υλικών -καρπός μιας σχεδόν λατρευτικής αγάπης των Ιαπώνων για το είδος- αποτελούν βασικά στοιχεία που κάνουν την κουλτούρα των Ningyō να ξεχωρίζει σε όλον τον κόσμο. Μπορεί, πράγματι, να ειπωθεί ότι η Ιαπωνία είναι κυριολεκτικά «ένα έθνος των Ningyō», βαθιά επηρεασμένη από την αγάπη για τις υπέροχες κούκλες που δημιουργούνται εκεί.

Εξηνταεπτά εκθέματα, δημιουργίες σύγχρονων καλλιτεχνών που αποτυπώνουν παραδοσιακές φιγούρες με πλήρη ακρίβεια στην κάθε λεπτομέρεια, διαταγμένα στον πρώτο όροφο του κτηρίου του μουσείου στο Μοναστηράκι, μας ταξιδεύουν σε διαφορετικές εποχές και τόπους της μακραίωνης ιαπωνικής ιστορίας. Οι περίτεχνες κούκλες, που μοιάζουν τόσο εύθραυστες και λεπτεπίλεπτες όσο και ακαταμάχητες, τυλιγμένες στα υπέροχα πολύχρωμα κοστούμια τους, εικονοποιούν για τον τυχερό επισκέπτη που θα βρεθεί ανάμεσά τους, με την τυπολογία, τις διαφορετικές χρήσεις και τους πλούσιους συμβολισμούς τους, την ιδιαίτερη κουλτούρα της αποτύπωσης της ομορφιάς από τους Ιάπωνες. 

Η κούκλα ως φυλαχτό, ως καλλιτεχνικό δημιούργημα, ως αυτοκρατορική πρακτική, ως χειροτεχνία και λαϊκή τέχνη, ως μοντέρνα έκφραση και, φυσικά, ως συλλεκτικό αντικείμενο: όλες μαζί βρίσκονται προσεκτικά τοποθετημένες σε πολυτελείς προθήκες στο μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού. Από τις αρχετυπικές μορφές των Katashiro και Amagatsu μέχρι τις λαϊκές χειροτεχνίες, καθρεφτίζουν με τα πιο όμορφα χρώματα τις τοπικές παραδόσεις σε κάθε γωνία της μακρυνής χώρας του ανατέλλοντος ηλίου. Παράλληλα, παρουσιάζονται σύγχρονες εκδοχές από κούκλες Ningyō που συντροφεύουν τα σημερινά παιδιά στα παιχνίδια τους, και τέλος εντυπωσιακές τριδιάστατες δημιουργίες που ζωντανεύουν δημοφιλείς φιγούρες των βιντεοπαινιδιών και των άνιμε, οι οποίες αποτελούν την εκφραστική συνέχεια της παράδοσης και κουλτούρας των Ningyō.

Η έκθεση διαρθρώνεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες: Το πρώτο τμήμα, με τίτλο «Το Ningyō: ένα φυλαχτό για την ευημερία των παιδιών» παρουσιάζει την προέλευση της ιαπωνικής κούκλας, η οποία έχει τις ρίζες της σε αρχαίες τελετουργίες και προσευχές για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Στο δεύτερο και τρίτο τμήμα, παρουσιάζεται η ενότητα «Το Ningyō ως καλλιτεχνική δημιουργία», με τις υπέροχες τεχνικές και ζωγραφική των τεχνιτών-καλλιτεχνών, και η ενότητα «Το Ningyō ως λαϊκή τέχνη», όπου παρουσιάζονται τύποι κούκλας που κατασκευάζονται από απλά υλικά για καθημερινή χρήση των λαϊκών ανθρώπων και παίρνουν μορφές από διάφορα αγαπημένα σχήματα. Τέλος, η τέταρτη ενότητα της έκθεσης εστιάζει στην ποικιλομορφία της ιαπωνικής κουλτούρας των κουκλών που φτάνει μέχρι τις μέρες μας. 

Αξια θαυμασμού είναι η απίστευτη εμμονή των τεχνιτών-καλλιτεχνών στην λεπτομέρεια - που φτάνει τα επίπεδα της υψηλής καλλιτεχνικής δημιουργίας και σπάνιας ευαισθησίας- με την οποία είναι φτιαγμένες οι κούκλες Ningyō, τα όμορφα και εκφραστικά, αν και αφαιρετικά σχεδιασμένα πρόσωπά τους, τα περίπλοκα ενδύματα με τα βαριά και πολύτιμα ή κοινά υφάσματα, τα κοσμήματα και τα πιθανά ή απίθανα αξεσουάρ που τις συνοδεύουν, οι παράξενες περούκες, οι κινήσεις τους, που μοιάζουν τόσο αληθινές σαν αν έχουν παγώσει απλώς στον χρόνο και, παράλληλα, η βουδιστική ηρεμία που αναδύεται μέσα από τη συμμετρία των χαρακτηριστικών τους και την απόλυτη ισορροπία της στάσης τους. 

Στα υπέροχα σχέδια των Ningyō και στην ποικιλία των μορφών και των υλικών τους, ανακαλύπτουμε το ιστορικό βάθος αυτής της ξεχωριστής σχέσης ενός λαού με την κουλτούρα της κούκλας και την βαθειά αφοσίωση στην τέχνη της δημιουργίας τους.