Το μεγαλύτερο παράδοξο της Οδύσσειας, αλλά και το μεγαλύτερό της επίτευγμα, είναι ότι αρνείται πεισματικά να γεράσει. Η Οδύσσεια, μέσα από τα μάτια του Christopher Nolan, έκανε τη δική της παγκόσμια πρεμιέρα (στους κινηματογράφους θα βγει στις 16 Ιουλίου, σε διανομή Tanweer) και πρόκειται για μία παραγωγή που γυρίστηκε εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX, σε έξι χώρες και που ο ίδιος αντιμετωπίζει όχι ως μια απλή μεταφορά, αλλά ως μια ιστορία για τον έρωτα, τον πόλεμο, τον χρόνο και την επιστροφή. Δεν είναι τυχαίο ότι τη χαρακτήρισε το μεγαλύτερο εγχείρημα της καριέρας του.
Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι ο Nolan δεν είναι ο πρώτος που πίστεψε πως η Οδύσσεια αξίζει να ειπωθεί ξανά και σίγουρα δεν θα είναι ο τελευταίος κι αυτό επειδή πέρα από ένα βιβλίο, αποτελεί το λειτουργικό σύστημα του δυτικού storytelling. Ο Οδυσσέας υπήρχε πριν καν υπάρξουν οι υπερήρωες, τα κινηματογραφικά σύμπαντα, τα τηλεοπτικά δράματα, τα videogames και οι τηλεοπτικές σειρές που τελειώνουν με cliffhanger.
Στην πραγματικότητα, ο Όμηρος είχε εφεύρει το binge watching χιλιάδες χρόνια πριν το Netflix, αφού κάθε νησί λειτουργεί σαν καινούργιο επεισόδιο. Άλλο ύφος, άλλος κίνδυνος, άλλοι χαρακτήρες. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί τόσοι δημιουργοί επιστρέφουν εκεί. Και δεν μιλάμε μόνο για τον κινηματογράφο. Αρκεί να κοιτάξει κανείς γύρω του για να καταλάβει ότι η Οδύσσεια δεν έφυγε ποτέ από την ποπ κουλτούρα, απλώς αλλάζει συνεχώς πρόσωπο. Ο Nolan είπε πρόσφατα πως η Οδύσσεια «υποστηρίζει σχεδόν ολόκληρο τον κινηματογράφο» και δεν έχει άδικο.
Matt Damon, Zendaya
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Αρχικά η λογοτεχνία δεν σταμάτησε να επιστρέφει στον Όμηρο. Ο James Joyce μετέτρεψε ένα εικοσιτετράωρο στο Δουβλίνο στο μνημειώδες Ulysses, ο Νίκος Καζαντζάκης τόλμησε να συνεχίσει το ταξίδι του Οδυσσέα με τη δική του Οδύσσεια, ο Derek Walcott με το βραβευμένο Omeros μετέφερε τον ομηρικό κόσμο στην Καραϊβική, η Margaret Atwood έδωσε φωνή στην Πηνελόπη μέσα από το The Penelopiad, ενώ η Madeline Miller έκανε την Κίρκη μία από τις πιο αγαπημένες ηρωίδες της σύγχρονης μυθοπλασίας. Ακόμη και η Claire North, στο Ithaca, κοιτάζει τον μύθο από τη σκοπιά των γυναικών που έμειναν πίσω, αποδεικνύοντας ότι η Ιθάκη μπορεί να είναι εξίσου συναρπαστική με το ίδιο το ταξίδι.
Christopher Nolan on set
ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ
Ο κινηματογράφος έκανε το ίδιο, συχνά χωρίς καν να το διαφημίζει. Πέρα από το επικό έργο του Κιούμπρικ, το 2001: Space Odyssey, υπάρχουν και ταινίες με υπαινιγμούς. Το O Brother, Where Art Thou? των αδερφών Coen είναι ίσως η πιο απολαυστική και ευρηματική μεταφορά της Οδύσσειας στη σύγχρονη εποχή, ενώ το Cold Mountain χρησιμοποιεί την ίδια ιδέα της ατελείωτης επιστροφής ενός πολεμιστή στην αγαπημένη του. Το Paris, Texas μετατρέπει την Ιθάκη σε μια εσωτερική αναζήτηση ταυτότητας, το Interstellar του ίδιου του Christopher Nolan αφηγείται έναν διαστημικό νόστο όπου ο χρόνος γίνεται ο μεγαλύτερος αντίπαλος του ήρωα, ενώ ακόμη και το φαινομενικά αθώο The SpongeBob SquarePants Movie ακολουθεί σχεδόν κατά γράμμα τη δομή μιας ομηρικής περιπέτειας: ένα ταξίδι γεμάτο δοκιμασίες, αλλόκοτους συμμάχους και τέρατα, που μεταμορφώνει τον πρωταγωνιστή μέχρι να επιστρέψει στο σπίτι του. Και λίγο πριν ο Nolan παρουσιάσει τη δική του εκδοχή, ο Ralph Fiennes και η Juliette Binoche πρωταγωνίστησαν στο The Return, μια πιο ανθρώπινη και λιτή ανάγνωση των τελευταίων κεφαλαίων της Οδύσσειας. Αυτά είναι μόνο μερικά παραδείγματα.
Matt Damon
TV SERIES
Το ίδιο μοτίβο υπάρχει και στην τηλεόραση. Οι επιζώντες του Lost παλεύουν να επιστρέψουν σε μια ζωή που ίσως να μην υπάρχει πια, το Battlestar Galactica μετατρέπει τον νόστο σε διαστημική οδύσσεια αναζητώντας μια νέα Γη, το Star Trek: Voyager χτίστηκε ολόκληρο πάνω στην ιδέα ενός πληρώματος που προσπαθεί απεγνωσμένα να γυρίσει σπίτι, το The Leftovers εξερευνά την απώλεια και την αναζήτηση νοήματος ύστερα από μια ανεξήγητη καταστροφή, ενώ το πρόσφατο Kaos απέδειξε ότι η ελληνική μυθολογία εξακολουθεί να προσφέρει ανεξάντλητο υλικό για σύγχρονες αφηγήσεις.
Anne Hathaway, Tom Holland
VIDEOGAMES
Στα videogames, η επιρροή του Ομήρου είναι ακόμη πιο εμφανής. Ενδεικτικά, το Assassin's Creed Odyssey έβαλε εκατομμύρια παίκτες να εξερευνήσουν την αρχαία Ελλάδα σαν να ζούσαν μέσα σε έναν ομηρικό κόσμο. Το Hades ανανέωσε το ενδιαφέρον για την ελληνική μυθολογία μέσα από ένα από τα πιο επιτυχημένα indie παιχνίδια της τελευταίας δεκαετίας, το God of War απέδειξε ότι οι αρχαίοι μύθοι μπορούν ακόμη να συγκινούν ένα παγκόσμιο κοινό, ενώ τίτλοι όπως το The Forgotten City και το κλασικό Age of Mythology δείχνουν ότι οι ιστορίες του Ομήρου παραμένουν ένα ανεξάντλητο δημιουργικό ορυχείο για τη βιομηχανία των παιχνιδιών.
THE ODYSSEY
ΜΟΥΣΙΚΗ
Ούτε η μουσική έμεινε αδιάφορη, για παράδειγμα, οι Cream τραγούδησαν το εμβληματικό Tales of Brave Ulysses, οι Symphony X αφιέρωσαν ένα ολόκληρο concept album στην Οδύσσεια, δεκάδες folk και progressive συγκροτήματα έχουν δανειστεί εικόνες και πρόσωπα από το έπος, ενώ το EPIC: The Musical του Jorge Rivera-Herrans εξελίχθηκε σε ένα απρόσμενο παγκόσμιο φαινόμενο. Μέσα από το TikTok και τις πλατφόρμες streaming, εκατομμύρια νέοι γνώρισαν τον Οδυσσέα, την Κίρκη, τον Ποσειδώνα και τις Σειρήνες όχι μέσα από το σχολικό βιβλίο, αλλά από τραγούδια που έγιναν viral.
Robert Pattinson
ΚΟΜΙΚΣ
Ακόμη και τα κόμικς και τα graphic novels συνεχίζουν να επιστρέφουν στην ελληνική μυθολογία. Ο Neil Gaiman άγγιξε επανειλημμένα αρχαιοελληνικά μοτίβα στο The Sandman, ενώ το Lore Olympus απέδειξε ότι οι αρχαίοι μύθοι μπορούν να μετατραπούν σε μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της ψηφιακής εποχής, προσελκύοντας εκατομμύρια αναγνώστες που ίσως δεν είχαν ανοίξει ποτέ τον Όμηρο. Και αυτά είναι ένα μόνο δείγμα.
THE ODYSSEY
Πάντως πλέον σήμερα η ψυχολογία διαβάζει τον Οδυσσέα διαφορετικά απ' ό,τι τους προηγούμενους αιώνες. Δεν τον αντιμετωπίζει ως τον πρώτο υπερήρωα της Δύσης, αλλά ως τον πρώτο πραγματικά σύγχρονο ήρωα, έναν άνθρωπο που δεν νικά επειδή είναι ανίκητος, αλλά επειδή προσαρμόζεται, κάνει λάθη, λέει ψέματα, φοβάται, πενθεί, αυτοσχεδιάζει και συνεχίζει. Δεν κερδίζει δηλαδή χάρη στη δύναμή του, όπως ο Αχιλλέας ή ο Ηρακλής, αλλά χάρη στην ευφυΐα, την ανθεκτικότητα και την ικανότητά του να επιβιώνει μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς. Και μάλλον γι' αυτό, τρεις χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθεί να μας κάνει να τον συμπαθούμε. Ο Christopher Nolan δίνει τη δική του απάντηση σε αυτό το αιώνιο έπος, κάποιος άλλος όμως θα το ξανακάνει σε λίγο καιρό. Και κάποιος μετά από αυτόν θα το αφηγηθεί ως anime, ως videogame, ως σειρά ή ως κάτι που ακόμη δεν έχουμε εφεύρει.
