Πέμπτη 7/5/26
Λογοτεχνική μετάφραση: διαδρομές στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία: Με μία ενδιαφέρουσα συζήτηση με θέμα «Λογοτεχνική μετάφραση: διαδρομές ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία» άνοιξε η έκθεση, αναδεικνύοντας το ρόλο της μετάφρασης ως γέφυρας πολιτισμού ανάμεσα στις δύο χώρες. Οι ομιλήτριες μας θύμισαν ότι η βουλγαρική λογοτεχνία υπήρχε πάντα, όμως συχνά έφτανε στους Έλληνες αναγνώστες μέσα από μια τεθλασμένη διαδρομή μεταφράσεων, περνώντας πρώτα από τα αγγλικά, τα γαλλικά ή άλλες δυτικές γλώσσες, ενώ ακόμη και τα μεταφρασμένα κείμενα χρειάζονταν μια «δυτική έγκριση» πριν παρουσιαστούν στο ελληνικό κοινό. Οι εκδοτικοί οίκοι, οι μεταφραστές, οι πολιτιστικές διοργανώσεις και τα μεταφραστικά προγράμματα συμβάλλουν καθοριστικά στη διάδοση της λογοτεχνίας, δίνοντας χώρο στην ανταλλαγή ιδεών και στήριξη κυρίως στους μικρούς εκδότες για την έκδοση νέων έργων, είπαν. Ιδιαίτερα τονίστηκε η ανάγκη στήριξης των μεταφραστών και ενίσχυση των προγραμμάτων χρηματοδότησης, ενώ χαρακτηριστικά ο μεταφραστής παρομοιάστηκε με «αθλητή του πνεύματος που πρέπει να προπονείται καθημερινά με το μολύβι του».
Σε εκδήλωση για τη «Σύγχρονη βουλγάρικη και ελληνική λογοτεχνία», η συγγραφέας Teodora Dimova σημείωσε ότι ξεκίνησε να γράφει από παιδί, νιώθοντας «τη δύναμη της λογοτεχνίας να απαθανατίζει στιγμές», ενώ για το τελευταίο της μυθιστόρημα παραδέχτηκε ότι «όταν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα είναι σαν να πατάς σε λεπτό πάγο». Για την ίδια, «το παρελθόν είναι κάτι που πρέπει να θεραπεύσουμε, δεν πρέπει να το αποφεύγουμε, πρέπει να βάλουμε το δάχτυλο στην πληγή». Η δε συγγραφέας Λίλα Κονομάρα ανέφερε ότι άργησε να στραφεί στη λογοτεχνία, μέχρι που κατάλαβε ότι «δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα άλλο», ενώ πιστεύει ότι «όσο κατανοητός είσαι σαν δάσκαλος τόσο πρέπει να το αποφύγεις σαν συγγραφέας», ώστε να αφήνεις χώρο στον αναγνώστη.
Ο Γεωργιανός συγγραφέας Dato Magradze που ήρθε στη Θεσσαλονίκη, ανέφερε χαρακτηριστικά σε εκδήλωση της έκθεσης όπου συμμετείχε και ο Πρόξενος της Γεωργίας: «Ευχαριστώ όποιον βρήκε χρόνο για την ποίηση. Το ποίημα με έφερε στην Ελλάδα. Από τα παιδικά μου χρόνια θυμάμαι τη φράση: Ό,τι κινείται, ξεκινάει από την Ελλάδα. Αναζητώ συνοδοιπόρους στην ποίησή μου κι αν βρω συνοδοιπόρους στην Ελλάδα, θα είμαι πολύ χαρούμενος. Αυτό που θέλω να δώσω από την τέχνη μου είναι να βρω τον άνθρωπο μέσα απ’ τον πολίτη Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και το Κράτος τον πολίτη. Ο στόχος της ποίησης είναι να σώσει τον άνθρωπο μέσα στον πολίτη».
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η εκδήλωση για το «Ισπανικό φαινόμενο», έναν όρο που, όπως είπε ο Φαίδων Κυδωνιάτης, αντιπρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαίων Εκδοτών (FEP), επινόησε ο Enrico Turrin, υποδιευθυντής της Ένωσης. Το φαινόμενο συνίσταται στο ότι η Ισπανία είναι η μόνη διεθνής αγορά με συνεχή ανοδική τάση σε εκδοτικούς δείκτες. Τονίστηκε ο σταθερός, υποστηρικτικός ρόλος της Πολιτείας στην προώθηση και πρόσβαση σε βιβλία και βιβλιοθήκες, αλλά και ο ρόλος της δημιουργίας δικτύων και της καλής συνεργασίας. Όπως είπε ο José Manuel Anta, CEO της Ισπανικής Ένωσης Εκδοτών Βιβλίων, καταρτίζονται νέες στρατηγικές και πλάνα ετησίως, ενώ υπάρχει πολύ καλή συνεργασία των ιδιωτών με την Πολιτεία. Στην Ισπανία καταγράφονται, μέχρι το 2024, 3.000 εκδότες, 3.000 βιβλιοπωλεία και 4.300 σημεία πώλησης βιβλίων. Το 2024 εκδόθηκαν σχεδόν 90.000 νέοι τίτλοι, κυρίως έντυπο αλλά και ebook, ενώ 3 δισεκατομμύρια ευρώ ήταν το κέρδος στην εγχώρια αγορά. Η πανδημία ωφέλησε το βιβλίο και την ανάγνωση, όπως τονίστηκε, ενώ λόγος έγινε για τα μεγάλα φεστιβάλ και εκθέσεις βιβλίου, όπως στη Μαδρίτη ή στον εορτασμό του Σαν Τζόρντι στη Βαρκελώνη με τη δημοφιλή καμπάνια με τα τριαντάφυλλα και τα βιβλία. Η έκθεση πραγματοποιείται στις αρχές Απριλίου και μόνο την πρώτη μέρα καταγράφηκαν έσοδα 27 εκ ευρώ.
Παιδικές δράσεις και εργαστήρια: Συνολικά, 29 οργανωμένες ομάδες από Νηπιαγωγεία, Δημοτικά, Γυμνάσια και ειδικά σχολεία συμμετείχαν στις δράσεις της πρώτης μέρας της διοργάνωσης, με περίπου 1.000 μαθητές να παίρνουν μέρος σε παρουσιάσεις βιβλίων, βιωματικά εργαστήρια και συναντήσεις με συγγραφείς και εικονογράφους από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Το πρόγραμμα της ημέρας περιλάμβανε ακόμη κυνήγι θησαυρού, παιχνίδια μυστηρίου, βιβλιοπάρτι, χειροτεχνίες, δημιουργικά εργαστήρια, αλλά και θεατρικά και μουσικοκινητικά δρώμενα, μετατρέποντας την έκθεση σε έναν πολύχρωμο χώρο φαντασίας και ανακάλυψης για μικρούς και μεγάλους. Ξεχωριστή στιγμή της πρώτης ημέρας ήταν η παρουσίαση της δράσης «Δίνουμε φωνή στα βιβλία: Ο Μικρός Πρίγκιπας σε μαθητικά audiobooks». Μαθητές από το 1ο Δημοτικό Σχολείο Καλοχωρίου και το 1ο Δημοτικό Σχολείο Θέρμης διάβασαν, επεξεργάστηκαν και διασκεύασαν το κλασικό έργο, δημιουργώντας τα δικά τους audiobooks, σε μια πρωτοβουλία που έδωσε στα παιδιά τη δυνατότητα να προσεγγίσουν τη λογοτεχνία με δημιουργικό και βιωματικό τρόπο.
Παρασκευή 8/5/26
Με επίκεντρο το ερώτημα «Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα», η Εταιρεία Συγγραφέων διοργάνωσε το πρωί της Παρασκευής μία συζήτηση για τις αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά εργαλεία στον χώρο της λογοτεχνίας και της παραγωγής λόγου. Οι εισηγήσεις ανέδειξαν έναν κοινό προβληματισμό γύρω από το μέλλον της συγγραφής στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών εργαλείων. Οι ομιλητές συμφώνησαν ότι η συγγραφική ταυτότητα μεταβάλλεται ραγδαία, ενώ η παραγωγή λόγου επηρεάζεται πλέον από νέες τεχνολογικές και οικονομικές συνθήκες. Στη συζήτηση τέθηκαν ζητήματα που αφορούν τα πνευματικά δικαιώματα, τη χρήση έργων χωρίς συναίνεση των δημιουργών, την αξιοπιστία του ψηφιακού περιεχομένου και την πίεση για συνεχή δημόσια παρουσία και παραγωγικότητα των συγγραφέων. Παράλληλα, αναδείχθηκαν διαφορετικές οπτικές ως προς την τεχνητή νοημοσύνη: από τη μία η ανησυχία για την εμπορευματοποίηση και τη συγκέντρωση ισχύος σε κολοσσούς, και από την άλλη η εκτίμηση ότι η λογοτεχνία ιστορικά επιβιώνει και προσαρμόζεται απέναντι σε κάθε νέα τεχνολογία. Κοινό τόπο αποτέλεσε η ανάγκη θεσμικής προστασίας των δημιουργών, νέων ρυθμίσεων και ενός ευρύτερου δημόσιου διαλόγου για το μέλλον του δημιουργικού λόγου.
Ανάμεσα στις βιβλιοπαρουσιάσεις, μιλώντας για τις γυναικείες φωνές στη σύγχρονη γραφή, η συγγραφέας Έρση Σωτηροπούλου αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στη «δικτατορία του politically correct που είναι η απόλυτη λογοκρισία, το τέλος της λογοτεχνίας». «Το γράψιμο είναι μια μοναχική δουλειά στραμμένη στον κόσμο», είπε. « Ο συγγραφέας πρώτα απ’ όλα είναι αναγνώστης. Το διάβασμα θέλει μοναξιά που είναι πολύτιμη. Αυτό δεν υπάρχει πια [...]. Όταν γράφω, το σημείο που καταλαβαίνω ότι είναι εντάξει η ιστορία, είναι όταν ο ήρωας γίνει ανεξάρτητος. Μια υπόσταση που έχει φύγει από εμένα, έχει συγκροτηθεί μόνος του».
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Όψεις της σκανδιναβικής & Βόρειων Χωρών ποίησης», μεταφραστές σκανδιναβικών γλωσσών απήγγειλαν επιλεγμένα ποιήματα από μεταφράσεις τους, ανοίγοντας μια συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη σκανδιναβική ποίηση. Παρατηρήθηκε ότι υπάρχει μια ευρύτερη μεταφραστική στροφή των τελευταίων δεκαετιών: Πέρα από τις «μεγάλες» γλώσσες, όλο και περισσότερα έργα μεταφράζονται πλέον απευθείας σε «μικρότερες γλώσσες», όπως τα ελληνικά, χωρίς τη διαμεσολάβηση τρίτων γλωσσών.
Η σχέση του τουρισμού με την ιστορία, την αυθεντικότητα και τη μνήμη βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης του Ινστιτούτου Γκαίτε Θεσσαλονίκης για το βιβλίο Retroland, με τη συμμετοχή του ιστορικού Valentin Groebner και του δημοσιογράφου Τάσου Τέλλογλου. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης τέθηκε το ερώτημα «Πόση ιστορία χωράει τελικά για όσους έρχονται σε μια πόλη», με τον Groebner να υποστηρίζει ότι ο τουρισμός είναι άμεσα συνδεδεμένος με την εικόνα που έχει ο επισκέπτης για τον εαυτό του. Όπως ανέφερε, η σύγχρονη τουριστική εμπειρία περιλαμβάνει «μια αναζήτηση λύτρωσης μέσω του αυθεντικού και του αληθινού». Υποστήριξε δε ότι τα τελευταία είκοσι χρόνια ο αριθμός των επισκεπτών έχει αυξηθεί εκθετικά, σημειώνοντας πως «κάθε προορισμός δέχεται περίπου διπλάσιους επισκέπτες σε σχέση με το 2000».
Ενδιαφέρον είχε και η εκδήλωση του Γαλλικού Ινστιτούτου Θεσσαλονίκης με την Αλγερινής καταγωγής συγγραφέα του βιβλίου «Au vent mauvais / Με άνεμο κακό», Kaouther Adimi. Όπως εξήγησε, πρόκειται για την ιστορία των παππούδων της με ψευδώνυμα. «Όποιος έχει τις λέξεις, έχει και τα όπλα και μόνο αυτός μπορεί να διηθηθεί μια ιστορία», είπε χαρακτηριστικά. «Εκείνοι δεν ήξεραν γράμματα κι έτσι έγραψα εγώ την ιστορία τους. Η λογοτεχνία έχει τεράστια δύναμη, μπορεί να γίνει ένα τρομακτικό όπλο για τις κυβερνήσεις. Είναι επικίνδυνη γι’ αυτούς που θέλουν να αιχμαλωτίσουν τους ανθρώπους», είπε.
