Ένας νευροχειρουργός αποφάσισε να κάνει μια εξέταση αίματος που υπόσχεται να εντοπίζει περισσότερους από 50 τύπους καρκίνου σε πρώιμο στάδιο. Το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό, όμως η εμπειρία τον οδήγησε σε ένα σημαντικό συμπέρασμα, ένα αρνητικό τεστ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι «καθαρός» από καρκίνο.
Η εξέταση ονομάζεται Galleri και έχει αναπτυχθεί από την εταιρεία Grail. Ανήκει σε μια νέα κατηγορία εξετάσεων που ονομάζονται τεστ έγκαιρης ανίχνευσης πολλαπλών καρκίνων (multicancer early detection tests), ενώ συχνά περιγράφονται ως «υγρές βιοψίες». Η λογική πίσω από την τεχνολογία είναι απλή, όταν αναπτύσσονται όγκοι, πολλοί από αυτούς απελευθερώνουν στο αίμα μικρά τμήματα του DNA τους. Μία αιμοληψία μπορεί, επομένως, να εντοπίσει αυτά τα ίχνη και να δώσει ένδειξη για την πιθανή παρουσία καρκίνου.
Η περίπτωση της νευροχειρουργού που άλλαξε την εικόνα
Η απόφαση του νευροχειρουργού να κάνει την εξέταση επηρεάστηκε από μια συνάδελφό του, την Katrina Firlik, επίσης νευροχειρουργό. Η Firlik έκανε την εξέταση χωρίς να έχει κανένα σύμπτωμα και θεωρούσε ότι ήταν απολύτως υγιής. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, ήταν θετικό. Μια εξέταση PET που ακολούθησε αποκάλυψε έναν μικρό όγκο στο στήθος της. Η διάγνωση ήταν λέμφωμα Hodgkin, το οποίο είχε εντοπιστεί σε τόσο πρώιμο στάδιο ώστε ο θωρακοχειρουργός της τής είπε, μισοαστεία, ότι ίσως ήταν ο «πιο τυχερός άτυχος άνθρωπος» που είχε συναντήσει. Η ίδια αναρωτήθηκε τι θα είχε συμβεί εάν δεν είχε κάνει την εξέταση. Θα εμφανιζόταν ένας επίμονος βήχας χρόνια αργότερα; Θα είχε δύσπνοια σε μια πεζοπορία; Στην περίπτωσή της, ο καρκίνος εντοπίστηκε πριν προλάβει να προκαλέσει συμπτώματα. «Δεν χρειάστηκε να επιβιώσω από μια κρίση καρκίνου. Κατάφερα να την παρακάμψω εντελώς», ανέφερε. Η εμπειρία της ήταν αρκετή για να πείσει τον συνάδελφό της να υποβληθεί και ο ίδιος στην εξέταση.
Η αξία της έγκαιρης διάγνωσης
Η έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου έχει αποδεδειγμένα σημαντικό όφελος. Από το 1975 έως το 2020, οι εξετάσεις προληπτικού ελέγχου και οι δράσεις πρόληψης εκτιμάται ότι απέτρεψαν περίπου 4,75 εκατομμύρια θανάτους από καρκίνο στις ΗΠΑ. Ωστόσο, σχεδόν όλο αυτό το όφελος προέρχεται από πέντε βασικούς προληπτικούς ελέγχους: για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, του πνεύμονα και του προστάτη. Για πολλούς άλλους καρκίνους, όπως του εγκεφάλου, του παγκρέατος και των ωοθηκών, καθώς και για αρκετούς καρκίνους του αίματος, δεν υπάρχει αντίστοιχη εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου που να συνιστάται ευρέως. Αυτοί οι καρκίνοι εντοπίζονται συχνά όταν εμφανιστούν συμπτώματα, δηλαδή σε μεταγενέστερο στάδιο, όταν η αντιμετώπισή τους μπορεί να είναι δυσκολότερη.
Όταν το αρνητικό αποτέλεσμα δημιουργεί ψευδή ασφάλεια
Παρά την ελκυστική ιδέα της νέας τεχνολογίας, το βασικό ερώτημα είναι πόσο αξιόπιστο είναι ένα αρνητικό αποτέλεσμα. Ο νευροχειρουργός μίλησε με την Dr. Vershalee Shukla, η οποία διευθύνει πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου για πυροσβέστες στην Αριζόνα. Η συγκεκριμένη ομάδα θεωρείται υψηλότερου κινδύνου, καθώς οι πυροσβέστες εκτίθενται επανειλημμένα σε τοξικές και καρκινογόνες ουσίες.
Η Shukla έχει πραγματοποιήσει σχεδόν 10.000 τέτοιες «υγρές βιοψίες» τα τελευταία πέντε χρόνια. Ωστόσο, λιγότερες από δώδεκα περιπτώσεις καρκίνου εντοπίστηκαν μέσω αυτών. Σε μία περίπτωση, η ομάδα της πήρε αίμα από 500 πυροσβέστες την ίδια ημέρα και όλα τα αποτελέσματα ήταν αρνητικά. Το πρόβλημα ήταν ότι αρκετοί από αυτούς θεώρησαν πως δεν υπήρχε λόγος να συνεχίσουν τους καθιερωμένους προληπτικούς ελέγχους. Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για να πειστούν να επιστρέψουν στις εξετάσεις που είχαν παραλείψει. Όταν το έκαναν, εντοπίστηκαν 15 άνθρωποι με καρκίνο. Το συμπέρασμα είναι ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι κάποιος δεν έχει καρκίνο. Σημαίνει ότι η συγκεκριμένη εξέταση, τη συγκεκριμένη ημέρα, δεν εντόπισε κάτι.
Ούτε το θετικό αποτέλεσμα είναι πάντα απλό
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά. Ένα θετικό αποτέλεσμα μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά εξετάσεων και ιατρικών παρεμβάσεων που δεν είναι απαραίτητες σε κάθε περίπτωση. Δεν χρειάζεται κάθε καρκίνος που εντοπίζεται νωρίς να αντιμετωπιστεί άμεσα. Ορισμένοι όγκοι αναπτύσσονται τόσο αργά ώστε μπορεί να μην προκαλέσουν ποτέ πρόβλημα στη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου.
Η ανίχνευση ενός τέτοιου όγκου μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που οι γιατροί αποκαλούν "cascade of care", περισσότερες απεικονιστικές εξετάσεις, βιοψίες, ιατρικά ραντεβού και μεγάλη ψυχολογική πίεση για τον ασθενή. Έτσι, η έγκαιρη ανίχνευση δεν σημαίνει αυτομάτως και όφελος για τον ασθενή.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο
Παρά την τεχνολογική πρόοδο, οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη απαντήσει στο σημαντικότερο ερώτημα: οι εξετάσεις αυτές σώζουν πράγματι ζωές; Μέχρι σήμερα δεν έχουν ολοκληρωθεί οι μεγάλες και μακροχρόνιες μελέτες που απαιτούνται για να αποδειχθεί αυτό με βεβαιότητα. Τέτοιου είδους στοιχεία μπορεί να χρειαστούν ακόμη και δεκαετίες για να συγκεντρωθούν. Η ίδια η εταιρεία Grail επισημαίνει ότι το Galleri δεν αντικαθιστά τους καθιερωμένους προληπτικούς ελέγχους και ότι πρέπει να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά με αυτούς.
Το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό
Παρά τις αμφιβολίες, ο νευροχειρουργός αποφάσισε τελικά να κάνει την εξέταση. Οι εβδομάδες μέχρι να λάβει το αποτέλεσμα δεν ήταν εύκολες. Σκέφτηκε τη σύζυγο και τα παιδιά του και πώς θα τους ανακοίνωνε ένα πιθανό θετικό αποτέλεσμα. Τελικά, το Galleri ήταν αρνητικό. Το αποτέλεσμα, όμως, δεν σήμαινε ότι μπορούσε να ξεχάσει τον προληπτικό έλεγχο. Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί πως ένα αρνητικό αποτέλεσμα τον απαλλάσσει από τις καθιερωμένες εξετάσεις και έχει ήδη προγραμματίσει την κολονοσκόπησή του.
Η εξέταση, που κοστίζει περίπου 1.000 δολάρια, του έδωσε τελικά ένα διαφορετικό μάθημα: την ανάγκη να αξιολογούμε προσεκτικά τα νέα εργαλεία πρόληψης και τα όρια που έχουν σήμερα. Και, όπως καταλήγει, του υπενθύμισε την αξία των λιγότερο εντυπωσιακών εξετάσεων που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες, όπως η κολονοσκόπηση και η μαστογραφία. Μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα ευχάριστες, όμως έχουν κάτι που οι νέες εξετάσεις αίματος δεν έχουν ακόμη αποδείξει, ότι σώζουν ζωές.
Πηγή: CNN
