Σαν πυροτέχνημα που εκρήγνυται μέσα στην άρθρωση έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί ο χαρακτηριστικός ήχος που ακούμε όταν κάνουμε «κρακ» στα δάχτυλά μας. Τι ακριβώς συμβαίνει, όμως, και υπάρχει λόγος ανησυχίας;
Μεγαλώνοντας, ο Ντόναλντ Άνγκερ άκουγε συνεχώς προειδοποιήσεις ότι το συχνό «κρακ» στα δάχτυλα θα του προκαλούσε αρθρίτιδα. Η μητέρα του, αρκετές θείες του και αργότερα η πεθερά του τον συμβούλευαν να σταματήσει.
Εκείνος, αποφασισμένος να αποδείξει ότι έκαναν λάθος, έκανε «κρακ» στις αρθρώσεις των δαχτύλων του αριστερού χεριού τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα για 50 χρόνια περίπου 36.500 φορές συνολικά. Το δεξί του χέρι, αντίθετα, έμεινε ανέγγιχτο.
Το 1998, σε ηλικία 72 ετών, έκανε ακτινογραφίες και στα δύο χέρια για να διαπιστώσει το αποτέλεσμα αυτού του πειράματος. Το συμπέρασμά του ήταν ότι δεν υπήρχε αρθρίτιδα σε κανένα από τα δύο χέρια, ούτε κάποια εμφανής διαφορά μεταξύ τους.
Φυσικά, πρόκειται για μια περίπτωση ενός και μόνο ανθρώπου. Μελέτες εκτιμούν ότι περίπου το 20% έως 50% των ανθρώπων έχουν τη συνήθεια να κάνουν «κρακ» στα δάχτυλά τους. Είναι, λοιπόν, κάτι για το οποίο θα πρέπει να ανησυχούμε; Μπορεί κάθε «κρακ» να προκαλεί μακροχρόνιες βλάβες;
Όλα ξεκινούν από τις φυσαλίδες
Για κάποιους, το «κρακ» στα δάχτυλα είναι απλώς μια ασυναίσθητη συνήθεια. Άλλοι απολαμβάνουν την αίσθηση που προκαλεί στις αρθρώσεις. Και, αν κρίνει κανείς από τα βίντεο χειροπρακτικών παρεμβάσεων που έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπάρχουν πολλοί που απολαμβάνουν και τον χαρακτηριστικό ήχο.
Αυτό που συμβαίνει στις αρθρώσεις όταν προκαλούμε το χαρακτηριστικό «κρακ» είναι στην πραγματικότητα αρκετά απλό.
Μια άρθρωση είναι το σημείο όπου συναντώνται δύο οστά. Οι αρθρώσεις στα δάχτυλα, τον αυχένα και την πλάτη περιβάλλονται από αρθρικό υγρό, μια ουσία που θυμίζει σε σύσταση το ασπράδι του αυγού και λειτουργεί ως λιπαντικό.
Όταν στρίβουμε, τραβάμε ή λυγίζουμε μια άρθρωση για να προκαλέσουμε το χαρακτηριστικό «κρακ», ο χώρος στο εσωτερικό της διαστέλλεται προσωρινά. Αυτό μειώνει την πίεση του αρθρικού υγρού και προκαλεί την απελευθέρωση αερίων που ήταν διαλυμένα σε αυτό, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται μικρές φυσαλίδες.
Ο χαρακτηριστικός ήχος που ακούμε συνδέεται με την κατάρρευση των φυσαλίδων που έχουν σχηματιστεί.
Μάλιστα, ο ήχος μπορεί να είναι εντυπωσιακά δυνατός, φτάνοντας έως και τα 83 ντεσιμπέλ περίπου όσο ένας πετρελαιοκίνητος φορτηγός που περνά με ταχύτητα περίπου 64 χιλιομέτρων την ώρα.
Όταν επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Ντέιβις παρακολούθησαν μια άρθρωση που έκανε «κρακ» μέσω υπερήχων, περιέγραψαν τη στιγμή του ήχου σαν να εμφανίζεται στην οθόνη ένα πυροτέχνημα που εκρήγνυται.
Μια κατά κανόνα ακίνδυνη συνήθεια
Μπορεί ο ήχος να είναι έντονος, όμως το «κρακ» στις αρθρώσεις αποτελεί «μια φυσιολογική διαδικασία», σύμφωνα με την Κιμ Χίριχ, ρευματολόγο στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Αυτό σημαίνει όμως ότι είναι πάντα ακίνδυνο;
«Υπάρχουν, φυσικά, ορισμένα προειδοποιητικά σημάδια, όπως ο πόνος ή το πρήξιμο στις αρθρώσεις», εξηγεί ο Τζέι Τζαγκανάθαν, νευροχειρουργός στο Μίσιγκαν, ο οποίος έχει αντιμετωπίσει ασθενείς με διαστρέμματα και άλλους τραυματισμούς μετά από υπερβολικά έντονους χειρισμούς στον αυχένα κάτι που δεν συνιστάται.
Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, όταν κάποιος αισθάνεται την ανάγκη να προκαλέσει «κρακ» στις αρθρώσεις του, η συνήθεια θεωρείται ως επί το πλείστον ακίνδυνη.
Υπάρχουν άνθρωποι που φοβούνται ότι το έντονο «κρακ» στα δάχτυλα μπορεί να οδηγήσει σε εξαρθρώσεις ή τραυματισμούς των τενόντων, ιδιαίτερα όταν ασκείται μεγάλη δύναμη ή γίνεται απότομη κίνηση. Και πράγματι, έχουν καταγραφεί ορισμένα τέτοια περιστατικά.
Το 1999, για παράδειγμα, χειρουργός χεριού από τη Φιλαδέλφεια περιέγραψε δύο περιπτώσεις ασθενών που υπέστησαν διάστρεμμα στα δάχτυλα επειδή προσπάθησαν υπερβολικά να προκαλέσουν τον χαρακτηριστικό ήχο.
Ωστόσο, όταν το «κρακ» προκαλείται χωρίς υπερβολική δύναμη, τέτοια περιστατικά είναι σπάνια.
Προκαλεί αρθρίτιδα;
Η μεγαλύτερη ανησυχία όσων έχουν τη συνήθεια να κάνουν «κρακ» στα δάχτυλά τους είναι συνήθως αν θα εμφανίσουν οστεοαρθρίτιδα, τη συχνότερη μορφή αρθρίτιδας, η οποία συνδέεται με τη φθορά του χόνδρου που προστατεύει τα οστά στις αρθρώσεις.
«Είναι κάτι που με ρωτούν συχνά τόσο στο ιατρείο όσο και σε συζητήσεις γύρω από το τραπέζι», λέει η Χίριχ. Η απάντηση, σύμφωνα με την ίδια, είναι απλή: όχι.
Αρκετές μελέτες έχουν καταρρίψει τον συγκεκριμένο μύθο. Σε μία έρευνα του 1975, οι επιστήμονες εξέτασαν 28 ηλικιωμένους που διέμεναν σε οίκο ευγηρίας και διαπίστωσαν ότι όσοι είχαν τη συνήθεια να κάνουν «κρακ» στα δάχτυλά τους εμφάνιζαν παρόμοια ποσοστά εκφυλιστικής αρθρίτιδας με εκείνους που δεν είχαν αυτή τη συνήθεια.
Μια νεότερη αναδρομική μελέτη εξέτασε το ιστορικό 215 ασθενών με οστεοαρθρίτιδα και το συνέκρινε με άτομα χωρίς τη συγκεκριμένη πάθηση. Και αυτή κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: ούτε η συχνότητα ούτε η διάρκεια του «κρακ» στα δάχτυλα κατά τη διάρκεια της ζωής επηρέαζαν τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοαρθρίτιδας.
Προσοχή στον αυχένα
Αν το «κρακ» στα δάχτυλα φαίνεται να είναι κατά κανόνα ακίνδυνο, το ίδιο δεν ισχύει απαραίτητα για τον αυχένα και την πλάτη.
Στον αυχένα βρίσκονται σημαντικά νεύρα, μεταξύ των οποίων και ο νωτιαίος μυελός. Παράλληλα, δύο σημαντικές αρτηρίες περνούν από το πίσω μέρος του αυχένα και κατευθύνονται προς τον εγκέφαλο.
Πρόκειται για ιδιαίτερα ευαίσθητες περιοχές και οι απότομοι ή λανθασμένοι χειρισμοί μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς και συμπτώματα, όπως μούδιασμα στα άκρα και ζάλη.
«Οποιοσδήποτε υπερβολικός χειρισμός είναι επικίνδυνος», τονίζει ο Τζαγκανάθαν.
Η πρόκληση «κρακ» στον αυχένα από τον ίδιο τον άνθρωπο δεν συνιστάται, ενώ ακόμη και οι χειρισμοί από επαγγελματίες παραμένουν αντικείμενο συζήτησης. Το 2012, ο Νιλ Ο'Κόνελ από το Κέντρο Έρευνας και Αποκατάστασης του Πανεπιστημίου Μπρουνέλ και οι συνεργάτες του χαρακτήρισαν τους χειροπρακτικούς χειρισμούς του αυχένα «περιττούς και μη ενδεδειγμένους».
Επηρεάζει τη δύναμη της λαβής;
Ένας ακόμη μύθος γύρω από το «κρακ» στα δάχτυλα είναι ότι μπορεί να επηρεάσει τη δύναμη της λαβής.
Η δύναμη της λαβής θεωρείται σημαντικός δείκτης της υγείας και έχει συνδεθεί με διάφορες εκβάσεις υγείας, μεταξύ άλλων με τις καρδιακές παθήσεις, τη γνωστική έκπτωση, την κατάθλιψη και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Μια μελέτη του 1990, στην οποία συμμετείχαν 74 άνθρωποι που έκαναν «κρακ» στα δάχτυλά τους επί 18 έως 60 χρόνια, έδειξε ότι είχαν ασθενέστερη λαβή και περισσότερο πρήξιμο στα χέρια σε σύγκριση με όσους δεν είχαν αυτή τη συνήθεια.
Τα ευρήματα, ωστόσο, αμφισβητήθηκαν το 2017, όταν νέα μελέτη δεν εντόπισε καμία συσχέτιση ανάμεσα στο «κρακ» στα δάχτυλα και τη μειωμένη δύναμη της λαβής.
Υπάρχουν και άλλοι μύθοι, όπως ότι το συχνό «κρακ» μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερες αρθρώσεις ή χαλαρούς τένοντες. Σύμφωνα με τη Χίριχ, όμως, ούτε αυτές οι θεωρίες ευσταθούν.
Η μελέτη με τους υπερήχους ενισχύει αυτή την άποψη: όταν οι γιατροί εξέτασαν ανθρώπους που συνήθιζαν να προκαλούν «κρακ» στις αρθρώσεις των δαχτύλων τους, δεν διαπίστωσαν πρήξιμο ή κάποιας μορφής λειτουργική δυσκολία.
Μπορεί να προσφέρει ανακούφιση;
Για ορισμένους ανθρώπους, το «κρακ» στα δάχτυλα μπορεί να δημιουργεί ένα αίσθημα ανακούφισης και μια προσωρινή αύξηση της κινητικότητας. Αυτό συμβαίνει επειδή η άρθρωση διατείνεται και κινείται σε μεγαλύτερο εύρος.
Μία θεωρία υποστηρίζει ακόμη ότι το «κρακ» μπορεί να διεγείρει τις νευρικές απολήξεις γύρω από την άρθρωση, χαλαρώνοντας τους γύρω μυς, μειώνοντας τον πόνο και προκαλώντας την απελευθέρωση ενδορφινών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη θεωρία δεν έχει αποδειχθεί.
Καθώς, λοιπόν, το «κρακ» στα δάχτυλα θεωρείται ως επί το πλείστον ακίνδυνο, δεν υπάρχει απαραίτητα λόγος να σταματήσει κάποιος τη συνήθεια.
Για όσους, παρ' όλα αυτά, θέλουν να την περιορίσουν, ο Τζαγκανάθαν προτείνει τεχνικές όπως η γνωσιακή θεραπεία, ώστε να κατανοήσουν τι πυροδοτεί τη συγκεκριμένη συμπεριφορά και να βρουν τρόπους να την αποφεύγουν.
Μια πρακτική λύση είναι να καταγράφουν πότε αισθάνονται την ανάγκη να κάνουν «κρακ» στα δάχτυλά τους για παράδειγμα, όταν αισθάνονται άγχος ή πλήξη ή όταν το κάνουν ασυναίσθητα και να απασχολούν τα χέρια τους με αντικείμενα όπως μπάλες εκτόνωσης του στρες ή παιχνίδια τύπου fidget.
Πηγή: BBC
