Με την κυκλοφορία του "Disclosure Day", της νέας ταινίας του Στίβεν Σπίλμπεργκ για τους εξωγήινους, ένα ερώτημα τόσο παλιό όσο και η ίδια η επιστημονική φαντασία, επανέρχεται: αν οι εξωγήινοι έφταναν στη Γη, θα έρχονταν για να μας κατακτήσουν, να μας μελετήσουν… ή μήπως για να μας φάνε;
Αφού πρώτα ξεκαθαρίσουμε πως δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι εξωγήινα όντα έχουν επισκεφτεί τη Γη, πόσο μάλλον πληροφορίες για το τι τρώνε, η NASA καθιστά σαφές πως δεν υπάρχουν δεδομένα που να υποστηρίζουν τον ισχυρισμό ότι τα μη αναγνωρισμένα ανώμαλα φαινόμενα (UAP) είναι εξωγήινη τεχνολογία, ενώ και το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ δεν έχει εντοπίσει επίσης επαληθεύσιμα στοιχεία εξωγήινης τεχνολογίας ή δραστηριότητας.
Αλλά η κυριολεκτική σημασία της λέξης «εξωγήινος» είναι απλώς «από έξω από τη Γη». Με αυτήν την ευρεία έννοια, οι μόνοι εξωγήινοι των οποίων τη διατροφή γνωρίζουμε είναι, παραδόξως, οι άνθρωποι – συγκεκριμένα οι αστροναύτες που περνούν εβδομάδες ή μήνες στο διάστημα. Αν και οι εμπειρίες τους δεν μας λένε τι θα έτρωγε ένας εξωγήινος, μας δείχνουν ότι η αποχώρηση από τη Γη αλλάζει τον τρόπο που τρώμε.
Στη μικροβαρύτητα, η όρεξη, η αντίληψη της γεύσης, η μυϊκή μάζα, η υγεία των οστών, η ενυδάτωση και η ενεργειακή δαπάνη αλλάζουν όλα. Ακόμα και για το δικό μας είδος, το φαγητό εκτός πλανήτη σημαίνει προσαρμογή της διατροφής, των θρεπτικών συστατικών, των υφών, της συντήρησης των τροφίμων και του μεταβολικού ελέγχου.
Αυτό το άρθρο είναι επομένως μια καθαρά εικαστική υπόθεση, αν και όχι τόσο παράλογη. Η βιολογία μάς επιτρέπει να θέτουμε λογικές ερωτήσεις, ακόμα και για φανταστικούς οργανισμούς. Πόσο ζυγίζουν; Κινούνται πολύ; Διατηρούν σταθερή θερμοκρασία σώματος; Αναπνέουν οξυγόνο; Έχουν μεγάλο εγκέφαλο; Ζουν σε βαρύτητα παρόμοια με αυτήν της Γης;
Ακόμα και με αυτές τις πληροφορίες πάντως, δεν μπορούμε να μαντέψουμε από τι αποτελείται η «διατροφή των εξωγήινων». Αλλά μπορούμε να υπολογίσουμε τις ελάχιστες ενεργειακές ανάγκες ενός υποθετικού ζωντανού όντος.
UFO και θερμίδες
Η λέξη «εξωγήινος» δεν είναι βιολογική κατηγορία. Στη λαϊκή κουλτούρα, κυμαίνονται από «μικρά πράσινα ανθρωπάκια» μέχρι ερπετοειδή όντα, ψηλά ανθρωποειδή, φωτεινά πλάσματα και μηχανικές, μη οργανικές νοημοσύνες. Αλλά αυτές οι ταξινομήσεις ανήκουν στη λαογραφία των UFO και στη μυθοπλασία, όχι στη ζωολογία.
Η επιστήμη, ωστόσο, διαθέτει εργαλεία για την εκτίμηση του μεταβολισμού ενός πλάσματος. Στα χερσαία ζώα, ένας κανόνας είναι ότι η βασική ενεργειακή δαπάνη (η ελάχιστη ενέργεια που χρειάζεται ένας οργανισμός σε ηρεμία για να διατηρήσει τις ζωτικές λειτουργίες) αυξάνεται με τη μάζα του σώματος, αν κι όχι αναλογικά.
Αυτό σημαίνει ότι ένα ποντίκι καταναλώνει πολλή ενέργεια ανά γραμμάριο σωματικού βάρους, ενώ ένας ελέφαντας, παρά το γεγονός ότι δαπανά πολύ περισσότερη ενέργεια συνολικά, χρησιμοποιεί πολύ λιγότερη ανά γραμμάριο της μάζας του. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερος είναι ένας οργανισμός, τόσο περισσότερη ενέργεια χρειάζεται, αλλά κάθε κιλό του σώματός του είναι συνήθως πιο «οικονομικό» όσον αφορά την ενεργειακή χρήση.
Εφαρμόζοντας αυτό σε ένα υποθετικό ζωντανό ον, μπορούμε να κάνουμε πρόχειρες εκτιμήσεις. Αν φανταστούμε έναν θερμόαιμο, δραστήριο οργανισμό του οποίου η βασική λειτουργία είναι παρόμοια με αυτήν ενός θηλαστικού ή ενός πουλιού, ένα πλάσμα που ζυγίζει περίπου 30 κιλά μπορεί να χρειάζεται περίπου 900 θερμίδες (kcal) την ημέρα, μόνο για να συντηρηθεί σε ηρεμία. Ένα πλάσμα που ζυγίζει 70 κιλά θα απαιτούσε περίπου 1.700 kcal την ημέρα, παρόμοια με έναν ενήλικο άνθρωπο σε βασικό μεταβολικό ρυθμό. Κι ένας εξωγήινος που ζυγίζει 150 κιλά θα μπορούσε να χρειάζεται πάνω από 3.000 kcal την ημέρα, ακόμα και χωρίς να κινείται πολύ.
Αυτά τα νούμερα δείχνουν μόνο την ελάχιστη ενέργεια που απαιτείται για τη διατήρηση βασικών λειτουργιών: αναπνοή, διατήρηση θερμοκρασίας σώματος, επιδιόρθωση ιστών, κυκλοφορία υγρών και διατήρηση ενεργού νευρικού συστήματος. Δεν λαμβάνουν υπόψη την κίνηση, το στρες, την αναπαραγωγή, τη θερμορύθμιση, την πέψη, την εγκεφαλική δραστηριότητα και οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά μπορεί να έχει ένας διαπλανητικός επισκέπτης.
Ένας εξωγήινος που περπατά, τρέχει, σκάβει, πετάει ή ταξιδεύει μέχρι την άλλη άκρη του πλανήτη για να απαγάγει αγελάδες, θα χρειαζόταν επομένως σημαντικά περισσότερη ενέργεια από τον βασικό μεταβολικό του ρυθμό. Σε αυτήν την περίπτωση, το ερώτημα δεν θα ήταν απλώς πόσο ζυγίζει, αλλά τι κάνει, πώς κινείται και πόση ενέργεια χρειάζεται για να επιβιώσει στο περιβάλλον μας.
Φανταστική βιοενέργεια
Ξεκινώντας από αυτό το σημείο, μπορούμε να εξετάσουμε τους μεταβολισμούς τριών κλασικών, φανταστικών μορφών εξωγήινης ζωής:
Το μικρό πράσινο ή γκρι ανθρωπάκι: Με το λιγνό του σώμα, το μεγάλο κεφάλι και την προφανώς μικρή μυϊκή μάζα, αυτός ο εξωγήινος θα ζύγιζε μεταξύ 25 και 40 κιλών. Αν ήταν θερμόαιμος, δραστήριος οργανισμός με μεγάλο εγκέφαλο, ο βασικός μεταβολικός του ρυθμός θα ήταν μεταξύ 800 και 1.100 kcal την ημέρα.
Ωστόσο, ένας μεγάλος εγκέφαλος κοστίζει για τη λειτουργία του. Στους ανθρώπους, ο εγκέφαλος καταναλώνει περίπου το ένα πέμπτο της ενέργειας σε ηρεμία. Αν αυτά τα γκρι ή πράσινα ανθρωποειδή είχαν υπερμεγέθεις εγκεφάλους, η διατροφή τους θα έπρεπε να είναι υψηλή σε ενέργεια και σε συνεχή παροχή, εκτός αν είχαν εξελίξει εξαιρετικά αποτελεσματικούς βιολογικούς μηχανισμούς ή τεχνολογική υποστήριξη.
Το «ερπετοειδές»: Αυτό είναι πιο δύσκολο να υπολογιστεί. Αν ήταν πραγματικά ερπετοειδές με τη φυσιολογική έννοια, θα ήταν εξώθερμο (ή ψυχρόαιμο), δηλαδή δεν θα ξόδευε πολλή ενέργεια για τη διατήρηση μιας σταθερής εσωτερικής θερμοκρασίας. Σε αυτήν την περίπτωση, ένα πλάσμα 100 κιλών θα μπορούσε να απαιτεί λιγότερη καθημερινή τροφή από ένα θηλαστικό του ίδιου μεγέθους, υπό την προϋπόθεση ότι ζούσε κάπου αρκετά ζεστά.
Ωστόσο, αν ήταν ένας έξυπνος, δίποδος, μυώδης και δραστήριος θηρευτής, η ενεργειακή του δαπάνη θα μπορούσε να ανέλθει σε επίπεδα συγκρίσιμα ή υψηλότερα από αυτά των ανθρώπων. Ένα ενδόθερμο ερπετοειδές 150 κιλών μπορεί να χρειαζόταν 3.000 kcal την ημέρα σε ηρεμία και σημαντικά περισσότερες αν ασχολούνταν με σωματική δραστηριότητα.
Το ψηλό ανθρωποειδές, που ζυγίζει μεταξύ 80 και 100 κιλών, θα ήταν το ευκολότερο σενάριο για να φανταστούμε. Αν η φυσιολογία του ήταν παρόμοια με αυτή των ανθρώπων, θα απαιτούσε μεταξύ 1.900 και 2.300 kcal την ημέρα σε ηρεμία, και μεταξύ 2.500 και 4.000 kcal κατά τη διάρκεια δραστηριότητας. Σε μια διαστημική αποστολή, θα έπρεπε επίσης να λάβουμε υπόψη τις διαστημικές στολές, το διαστημόπλοιο, τη διαφορετική βαρύτητα, τον μικροβιόκοσμο, την ενυδάτωση και την προσαρμογή στο στρες.
Μια τέταρτη δυνατότητα είναι η μετα-βιολογική οντότητα: τεχνητή νοημοσύνη, υβριδικός οργανισμός ή συνθετικό σώμα. Σε αυτή την περίπτωση, η «τροφή» δεν θα αποτελούνταν πλέον από πρωτεΐνες, λίπη ή υδατάνθρακες, αλλά από ηλεκτρισμό, θερμότητα, χημικά καύσιμα ή πυρηνική ενέργεια. Ένα εξωγήινο ρομπότ δεν θα έτρωγε ρύζι ή ζυμαρικά, απλώς θα χρειαζόταν να επαναφορτίζει τις μπαταρίες του.
Εξωγήινη τροφή στη Γη
Αν ένας εξωγήινος επισκέπτης βασιζόταν σε άνθρακα, νερό και χημεία παρόμοια με αυτήν που βρίσκεται στη Γη, ο πλανήτης μας θα του προσέφερε ένα κάπως ριψοκίνδυνο μπουφέ. Υπάρχει υγρό νερό, καθώς και άλατα, οργανικός άνθρακας, σάκχαρα, λίπη, αμινοξέα και μέταλλα – αλλά επίσης πιθανές τοξίνες, παθογόνα, αλλεργιογόνα κι άλλα ασύμβατα μόρια.
Η τροφή της Γης δεν θα ήταν απαραίτητα βρώσιμη γι΄ αυτούς. Η γήινη πρωτεΐνη μπορεί να ήταν άχρηστη αν τα πεπτικά τους συστήματα χρησιμοποιούσαν διαφορετικά αμινοξέα. Τα σάκχαρά μας μπορεί να αποδεικνύονταν άχρηστα αν ο μεταβολισμός τους δεν μπορούσε να τα επεξεργαστεί. Τα βακτήριά μας μπορεί να κατέστρεφαν την εξωγήινη ζωή – ή ίσως να μην τη μόλυναν καθόλου.
Η τελευταία από αυτές τις δυνατότητες εξερευνήθηκε από τον Χ.Τζ. Ουέλς στο μυθιστόρημά του το 1898 «Ο Πόλεμος των Κόσμων», στο οποίο οι εισβολείς Αρειανοί δεν ηττούνται από τα ανθρώπινα όπλα, αλλά από γήινους μικροοργανισμούς εναντίον των οποίων δεν έχουν εξελικτικές άμυνες.
Στην αστροβιολογία, γενικά πιστεύεται ότι η ζωή απαιτεί τρία πράγματα: μια πηγή ενέργειας, ένα υγρό μέσο και κατάλληλα χημικά στοιχεία. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα ζωντανά όντα στο σύμπαν μοιράζονται την ίδια διατροφή. Στη Γη, για παράδειγμα, ένα κοάλα εξαρτάται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τον ευκάλυπτο, ενώ μια αγελάδα χρειάζεται τον συγκεκριμένο μικροβιόκοσμό της για να χωνέψει την κυτταρίνη στο γρασίδι. Η διατροφή δεν αφορά μόνο την ενέργεια: αφορά τη βιοχημεία, το μικροβίωμα και την εξέλιξη.
Έτσι, αν έφταναν εξωγήινοι, μπορεί να μην έψαχναν για «φαγητό» ανθρώπων αλλά για πρώτες ύλες: νερό, άζωτο, φώσφορο, σίδηρο, άλατα, λιπίδια, μικροβιακή βιομάζα ή απλά οργανικά μόρια. Η κλασική εικόνα των εξωγήινων που απαγάγουν βοοειδή θα μπορούσε εικαστικά να επανερμηνευτεί όχι ως κοσμική κακία, αλλά ως δειγματοληψία θρεπτικών συστατικών. Όχι ότι αυτό κάνει κάποια διαφορά στις αγελάδες, δυστυχώς.
Εξωγήινη διατροφή
Αυτή η άσκηση μάς υπενθυμίζει ότι η διατροφή δεν είναι απλώς μια λίστα τροφίμων, αλλά μια επιστήμη της ανταλλαγής ενέργειας μεταξύ ενός οργανισμού και του περιβάλλοντός του. Το φαγητό αφορά την επίλυση μιας σειράς φυσικών προβλημάτων: πώς να αποκτήσεις ενέργεια, να χτίσεις ιστούς, να εξαλείψεις τα απόβλητα και να αποφύγεις τη δηλητηρίαση.
Μεταξύ των ανθρώπων, οι διαιτολόγοι και οι διατροφολόγοι παίζουν ζωτικό ρόλο επειδή μεταφράζουν αυτήν την επιστήμη σε πρακτικές συμβουλές υγείας: προσαρμόζουν την ενεργειακή πρόσληψη, τις πρωτεΐνες, τα μικροθρεπτικά συστατικά, την ενυδάτωση και τις συνήθειες του τρόπου ζωής στις ατομικές ανάγκες. Δεν καταναλώνουμε θερμίδες αφηρημένα – ο καθένας μας τρώει στο πλαίσιο της κουλτούρας του, του μικροβιώματος του εντέρου του, των ιατρικών του παθήσεων, της ηλικίας του, του προϋπολογισμού του και της ιστορίας της ζωής του.
Αν λοιπόν έρθουμε ποτέ σε επαφή με μη γήινα βιολογικά όντα, δεν θα χρειαστούμε μόνο διπλωμάτες, γλωσσολόγους ή μηχανικούς. Θα χρειαστούμε επίσης ειδικούς που θα μπορούν να καταλάβουν ποια μόρια ανέχονται αυτές οι μορφές ζωής, ποια ενέργεια απαιτούν, τι τις δηλητηριάζει, ποιους μικροοργανισμούς φέρουν και ποιους πόρους θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν χωρίς να καταστρέψουν τα οικοσυστήματα του πλανήτη. Με άλλα λόγια, θα χρειαζόμασταν εξωγήινους διατροφολόγους.
Αν οι εξωγήινοι φτάσουν ποτέ στον πλανήτη μας, μπορεί να μην έρθουν για να κλέψουν πράγματα, να μας κατακτήσουν ή να αποκαλύψουν κοσμικά μυστικά. Ίσως θα έρχονταν απλώς για να φάνε καλύτερα, αλλά αν ήθελαν πραγματικά να κατανοήσουν τη διατροφή μας, θα έπρεπε να μάθουν ένα τελευταίο γήινο μάθημα. Εδώ, το φαγητό δεν είναι απλώς η κατανάλωση ενέργειας – είναι το να περνάς χρόνο μαζί.
Πηγή: theconversation
