Σε ρόλο αυτόκλητου μεσολαβητή και… αρχιτέκτονα ενεργειακών διαδρόμων, εμφανίστηκε πρόσφατα ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, προκαλώντας έντονο προβληματισμό για τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται τις λεπτές γεωπολιτικές ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο κ. Μπάρακ επέλεξε μια αφοπλιστικά απλοϊκή ρητορική για να περιγράψει ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα ασφάλειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Σε ελεύθερη απόδοση, χαρακτήρισε «γελοίο» το γεγονός ότι η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται σε διαρκή αντιπαράθεση, προτείνοντας ως μαγική λύση ένα κοινό ενεργειακό deal: να τα βρουν, να χαράξουν δύο παράλληλους ενεργειακούς διαδρόμους και να αλληλοβοηθηθούν.
Ο Μπάρακ, υποτίθεται Αμερικανός διπλωμάτης, εγείρει αναπόφευκτα το ερώτημα: ποια συμφέροντα εξυπηρετεί στην πραγματικότητα, τορπιλίζοντας τον Κάθετο Διάδρομο από την Ελλάδα και προωθώντας τον τουρκικό αγωγό; Ιδίως μάλιστα τη στιγμή που η επίσημη Ουάσιγκτον —όπως αποτυπώνεται ξεκάθαρα και σε δηλώσεις κορυφαίων στελεχών, όπως ο Μάρκο Ρούμπιο— στηρίζει αναφανδόν τον Κάθετο Διάδρομο μέσω της χώρας μας ως κρίσιμη αρτηρία διαφοροποίησης της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Μόνο που η διπλωματία σπάνια λειτουργεί με τους όρους ενός εταιρικού συνεδρίου.
Ο Τομ Μπάρακ δεν αποτελεί έναν τυπικό διπλωμάτη καριέρας. Υπήρξε επί δεκαετίες μεγαλοεπενδυτής ακινήτων και στενός προσωπικός φίλος του Ντόναλντ Τραμπ για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Από το άνετο γραφείο του στην τουρκική πρωτεύουσα, φαίνεται να προσεγγίζει την εξωτερική πολιτική με νοοτροπία επιχειρηματικού σχεδίου (business plan). Για τη συγκεκριμένη οπτική, το Διεθνές Δίκαιο, η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, οι συνεχείς παραβιάσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων και ο τουρκικός αναθεωρητισμός αντιμετωπίζονται ως δευτερεύουσες ενοχλητικές «λεπτομέρειες» που απλώς καθυστερούν τις επενδύσεις.
Αυτή η προσέγγιση περί άτυπης «συνεκμετάλλευσης» ηχεί αναμφίβολα ευχάριστα στα αυτιά της τουρκικής ηγεσίας, επιβεβαιώνοντας όσους αποδίδουν στον Αμερικανό πρέσβη φιλοτουρκικές διαθέσεις. Παράλληλα, αναδεικνύει ένα ακόμα σοβαρότερο κενό: χωρίς έναν ισχυρό και δραστήριο πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί έρμαιο των τουρκικών σχεδιασμών, τους οποίους ο Μπάρακ φαίνεται να υπηρετεί με άκρως «περίεργους» τρόπους.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική «ίσων αποστάσεων», η οποία εκδηλώθηκε έντονα και στη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η εξίσωση του θύτη με το θύμα και η τεχνητή ουδετερότητα μεταξύ μιας χώρας που επικαλείται τη διεθνή νομιμότητα και μιας που την αμφισβητεί εμπράκτως, δημιουργούν επικίνδυνα τετελεσμένα.
Όταν ισχυροί σύμμαχοι αρχίζουν να βλέπουν τα κυριαρχικά δικαιώματα και τα σύνορα ως διαπραγματεύσιμα περιουσιακά στοιχεία σε ένα διεθνές μεσιτικό τραπέζι, η συζήτηση παύει να είναι απλώς άστοχη. Γίνεται εξόχως επικίνδυνη. Και η ελληνική διπλωματία οφείλει να υπενθυμίσει εγκαίρως ότι η εθνική κυριαρχία δεν μπαίνει σε ισολογισμούς.
