Υπάρχει ένα «παιχνίδι» στο Facebook που σου ζητά να διαλέξεις τα εννέα αγαπημένα σου άλμπουμ όλων των εποχών και να τα στριμώξεις σε ένα τετραγωνάκι. Εννέα εξώφυλλα, τρεις σειρές, τρεις στήλες, μια ολόκληρη ζωή σε μικρογραφία. Το ανεβάζεις στο προφίλ σου και περιμένεις. Να δεις ποιος θα συμφωνήσει, ποιος θα διαφωνήσει, ποιος θα σου προσφέρει απλόχερα καρδιές, ποιος θα αναγνωρίσει τον εαυτό του στις επιλογές σου και ποιος θα αναρωτηθεί πώς γίνεται να λείπει εκείνος ο δίσκος που, προφανώς, θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί.
Υπάρχει ένα ένα νέο trend στο Facebook που πριν μας ρουφήξει, είχε προλάβει να μας τα κάνει τσουρέκια. Εν ριπή οφθαλμού γέμισε τους τοίχους με εξώφυλλα δίσκων που είχαμε ξεχάσει, που είχαμε στριμώξει στα βάθη της δισκοθήκης, που είχαμε αγκαλιάσει με ευλάβεια μια νύχτα που έβρεχε και μας πρόσφερε διέξοδο και λόγο να ζήσουμε. Στην αρχή γκρίνιαξα. Σκέφτηκα, όχι πάλι. Όχι πάλι, αυτές οι γλυκές ατίθασες άστοχες μεγαλομανίες σε λίστες που θα αποδείξουν πόσο σπουδαίες αντιλήψεις για τη τέχνη της μουσική διαθέτουμε. Ένα από τα πιο γνωστά ποιητικά παραδείγματα λίστας όμως είναι και το «Σονέτο 43» της Ελίζαμπεθ Μπάρετ Μπράουνινγκ, που αρχίζει με τον στίχο: «Πώς σ’ αγαπώ; Άσε με να μετρήσω τους τρόπους»- στη συνέχεια, το σονέτο απαριθμεί τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί κανείς να αγαπά. Άρα αντιστάσου καλέ μου εαυτέ, δεν αξίζει να δαιμονοποιείς λίστες που μόνο στόχο έχουν ίσως να σε κάνουν να ευθυμήσεις και να γλυκαθείς.
Λίστες, καλές μου λίστες
Σύμφωνα με τον Robert N. Kraft, Ph.D., καθηγητή γνωστικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο φιλελεύθερων τεχνών Otterbein, στο Westerville του Οχάιο, μόνο κακό δεν κάνει το να έχεις τέτοιου είδους κολλήματα.
- Οι λίστες είναι χρήσιμες επειδή καταγράφουν πράγματα που διαφορετικά θα ξεχνούσαμε. Γράφονται εύκολα και διαβάζονται γρήγορα.
- Δεν χρειάζονται περίπλοκες προτάσεις ή μεγάλες παραγράφους. Τα σημαντικά σημεία μπορούν να καταγραφούν και να εντοπιστούν αμέσως, ιδιαίτερα σε σύγκριση με μεγάλα συμπαγή κείμενα.
- Προσφέρουν έναν αποτελεσματικό τρόπο ανάκλησης πληροφοριών, χωρίς να εξαρτώνται από συγκεκριμένο περιβάλλον.
- Η γραμμική διάταξη μιας λίστας ταιριάζει στον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε διαδοχικά τις πληροφορίες. Μπορούμε να την τροποποιήσουμε προσθέτοντας απλώς ένα νέο στοιχείο.
- Κάθε καινούργια προσθήκη μπορεί να μας θυμίσει μια ακόμη σημαντική πληροφορία που είχαμε παραλείψει.
- Προσφέρουν γρήγορη και στοχευμένη ανάγνωση. Κι αν θέλουμε να μάθουμε περισσότερα, μπορούμε να ακολουθήσουμε τους συνδέσμους και να αναζητήσουμε πρόσθετες πληροφορίες. Το να ολοκληρώνουμε τις εργασίες που έχουμε σημειώσει σε μια λίστα υποχρεώσεων μάς προσφέρει ικανοποίηση, καθώς μπορούμε να δούμε τι έχουμε καταφέρει.
- Χωρίς μια λίστα, μόλις ολοκληρώσουμε κάτι, δεν χρειάζεται πλέον να το θυμόμαστε — κι έτσι συχνά ξεχνάμε ακόμη και όσα έχουμε πετύχει.
- Οι λίστες μπορούν να διευκολύνουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
- Καταγράφοντας τα επιχειρήματα υπέρ και κατά μιας επιλογής, μπορούμε να δούμε συνολικά τα δεδομένα, χωρίς να χρειάζεται να συγκρατούμε στο μυαλό μας ένα ολόκληρο κουβάρι από σκέψεις και λόγους.
Αντιστάθηκα για 9 ολόκληρες μέρες αλλά λύγισα
Ας είμαι ειλικρινής. Ήθελα να τσεκάρω πόσο «ελεύθεροι» θα ήταν όλοι στις επιλογές τους. Γιατί άλλο οι εννέα δίσκοι που αγαπάμε κι άλλο οι εννέα δίσκοι που θα ήθελες να ξέρουν οι άλλοι ότι αγαπάμε. Ανάμεσα στις δύο λίστες βρίσκεται ίσως ολόκληρη η ιστορία του μουσικού μας εγωισμού.
Ήθελα να δω πόσες μαντόνες, ντουράνλ ντουρανάδες και τζορζ μάικλιδες θα μπορούσαν να χωρέσουν σε ένα κόσμο που οι Beatles, ο David Bowie, οι Rolling Stones, οι Pink Floyd, οι Nirvana και, θα ήταν ο φάρος που θα έδιωχνε το καλό γούστο από τις ξέρες. Ήθελα να κατασκοπεύσω τους φίλους μου που ΗΞΕΡΑ από πρώτο χέρι τι βασανίζει την εύθυμη ψυχούλα τους και πόσο δυνατά, χρόνια τώρα, υποκλινόντουσαν στα ίδια dance anthem καθώς τα πόδια ξέρουν καλύτερα από τον καθένα τι πρέπει να κάνουν.
Υπάρχουν άλμπουμ που αγαπήσαμε για λάθος λόγους και άλλα που καταλάβαμε χρόνια αργότερα. Υπάρχουν τραγούδια που δεν θα βάζαμε σε καμία λίστα, αλλά αρκούν οι πρώτες τους νότες για να μας μεταφέρουν κάπου αλλού. Πώς να τα χωρέσεις όλα αυτά σε εννέα τετραγωνάκια; Δεν γίνεται. Κι ίσως εκεί να βρίσκεται όλη η γοητεία. Στην προσπάθεια να θυμηθούμε ποιοι ήμασταν όταν ακούσαμε για πρώτη φορά αυτούς τους δίσκους και ποιοι έχουμε γίνει από τότε. Ποιος όμως αποφάσισε ότι η μουσική ζωή ενός ανθρώπου μπορεί να χωρέσει σε αυτά τα εννέα τετράγωνα; Και γιατί εννέα και όχι δέκα να θυμίζει την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων ή τις Δέκα Εντολές. Και γιατί δέκα και όχι δεκαπέντε δηλαδή. Και κυρίως, ποιος είναι αυτός ο διατεθειμένος που θα αναλάβει την ευθύνη για τους δίσκους που θα μείνουν απ' έξω;
Για την ιστορία από τότε που το My9Albums τέθηκε σε λειτουργία, στις 28 Σεπτεμβρίου, έχουν δημιουργηθεί περισσότερες από 280.000 αφίσες, σύμφωνα με τον Nahue Alberti, επικεφαλής τεχνολογίας και ιδεών της Paisanos, ενός δημιουργικού στούντιο στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής που φημολογείται πως κρύβεται πίσω από αυτό. Άνθρωποι από περισσότερες από 190 χώρες έχουν δημιουργήσει τις δικές τους αφίσες, ενώ πάνω από το ένα τρίτο των χρηστών προέρχεται από τις ΗΠΑ, όπως δήλωσε ο ίδιος ο «εφευρέτης» στο USA TODAY. Σύμφωνα με την ίδια ιστορία, έτσι για να ξέρεις, τα άλμπουμ που έχουν επιλεγεί συχνότερα μέχρι στιγμής είναι το The Dark Side of the Moon των Pink Floyd, ακολουθούμενο από το OK Computer των Radiohead, το Abbey Road των Beatles, το Nevermind των Nirvana και το Disintegration των Cure.
Μπήκα και εγώ στο χορό
Κάνοντας μια πρώτη γρήγορη λίστα, πριν δηλαδή την αλλάξω εκατό φορές για να είμαι δήθεν τίμιος με τον εαυτό μου ανακάλυψα πως σχεδόν όλα ήταν από από τη διετία '84-'86, εποχή δηλαδή που χτυπούσα την πρώτη μου τραγική εφηβεία. Οι δίσκοι που στριμώχτηκαν στην πρώτη απόπειρα της πρώτης εννιάδας έκρυβαν όλοι τους, πρώτους έρωτες, πρώτους φίλους, πρώτες χαρές και πρώτες απογοητεύσεις Ήταν μια λίστα με τις Μεγάλες Πρώτες. Τις Μεγάλες Τραγικές Πρώτες.
Είχαν όλοι αυτοί οι δίσκοι ταυτιστεί - στρογγυλά περήφανα βινύλια – με μια εποχή που δεν επιστρέφει, με ένα δωμάτιο και ένα ράδιο που έψαχνε σταθερά τα «ξένα», με διαδρομές, με χαμένες στιγμές μέσα στην «τραγικότητητα» της εφηβείας. Και ξαφνικά θυμάσαι τις άλλες τις εποχές. Αυτές που ακολούθησαν. Με άλμπουμς που σε κέρδισαν πλέον με τη μουσική τους ευπρέπεια και σημαντικότητα και αγκάλιασαν άλλους έρωτες ακόμα πιο δυνατούς, κομβικότητες και νοηματική ωρίμανση. Και κάπως ήθελαν κι αυτά να μπουν και να φωνάξουν Παρόν.
Και ξαφνικά η επιλογή παύει να είναι παιχνίδι και γίνεται ένα μικρό, ατελείωτο υπαρξιακό δράμα. Που δεν καταφέρνει να χωρέσει μέσα στον αριθμό 9 τους κάθε Divine Comedy, St Etienne, Pet Shop Boys, Gene, Bjork, Massive Attack, Pulp, Cure, Beautiful South, Suede, Lightning Seeds, Erasure και όποιους άλλους έγιναν το μωσαϊκό μιας ζωής που ζούμπαγε κάθε συναίσθημα περήφανα και ορμητικά δεκαετίες τώρα.
Οι εννέα δίσκοι που αγαπήσαμε και ξεχωρίσαμε, είναι ούτως ή άλλως μια στιγμιαία πλάνη. Γιατί το Facebook, όπως και κάθε κοινωνικό δίκτυο, είναι ένας χώρος στον οποίο δεν παρουσιάζουμε απλώς τον εαυτό μας. Τον επιμελούμαστε. Διαλέγουμε τις φωτογραφίες, τις λέξεις, τις αναμνήσεις, τις μουσικές μας αναφορές. Ακόμη κι όταν πιστεύουμε ότι κάνουμε κάτι αυθόρμητο, υπάρχει πάντα ένα μικρό κοινό στο πίσω μέρος του μυαλού μας που διατάζει τι πρέπει να κάνεις.
Θα βάλουμε, λοιπόν, εκείνον τον δίσκο που ακούγαμε μέχρι να φθαρεί το CD ή εκείνον που θεωρούμε ότι πρέπει να αναγνωρίσουν οι υπόλοιποι ως σπουδαίο; Θα επιλέξουμε το άλμπουμ που μας έκανε να κλάψουμε ή εκείνο που μας εξασφαλίζει λίγους πόντους μουσικής αξιοπιστίας στο ατελείωτο περίγυρο; Και τι γίνεται με αυτές τις δεκάδες ένοχες απολαύσεις, τα ποπ τραγούδια που ξέρουμε απέξω, τους δίσκους που δεν θα αναφέρουμε ποτέ σε μια συζήτηση περί καλού γούστου, αλλά εξακολουθούμε να ακούμε όταν είμαστε μόνοι ή με τη σωστή παρέα; Ίσως, τελικά, οι εννέα δίσκοι μας να λένε περισσότερα για την εικόνα που έχουμε επιλέξει να προβάλουμε παρά για το πραγματικό μας μουσικό παρελθόν. Ίσως πάλι να μην έχει καμία σημασία. Εξάλλου, κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι ένα παιχνίδι στο Facebook οφείλει να περάσει από επιτροπή αξιολόγησης της αυθεντικότητας.
Ο Tom Ewing έγραψε στο Pitchfork πως το να έχεις αγαπημένα άλμπουμ είναι ένας συμβιβασμός. Ανάμεσα σε αυτά και σε όλα τα υπόλοιπα που ακούς. Ανάμεσα στη μουσική διαδρομή που έχεις διανύσει και στους σημερινούς ενθουσιασμούς σου. Ανάμεσα στο πώς αισθάνεσαι για έναν δίσκο και στις συζητήσεις που θα μπορούσα να κάνεις γι' αυτόν. Το ακούω, αλλά δεν το ασπάζομαι. Εχω την αίσθηση πως η ανάγκη σου να ξεχωρίζεις τα αγαπημένα σου, δίσκους, βιβλία, εικόνες, είναι φωνή- σχεδόν κραυγή, είναι δήλωση, είναι ο τρόπος σου να χρωματίσεις την ζωή σου με ό,τι την κάνει πιο αληθινή και όμορφη.
Ευτυχώς έχω έξυπνους φίλους
Αν διασκεδάζω περισσότερο με κάτι είναι με αυτή την ολοκληρωτική παράδοση πολλών φίλων μου στο project. Άπλωσαν τα my9albums στα βάθη της ζωής τους, τα χώρισαν σε διάφορες κατηγορίες και άφησαν τις εμμονές τους να κρατήσουν γερά τις αναμνήσεις τους. Έτσι έφτιαξαν My9danceAlbums, My9calypsoAlbums, φολκ, ντίσκο, κλάσικαλ, σάουντρακ, όπερα, νέο κύμα, πέρα κύμα, δώθε κύμα. Υπάρχει, κάτι τρυφερό σε αυτή την ιστορία. Για λίγα λεπτά, άνθρωποι που συνήθως ανταλλάσσουν ειδήσεις, φωτογραφίες από διακοπές και ευχές για χρόνια πολλά επιστρέφουν σε δίσκους που κάποτε σήμαιναν κάτι γι' αυτούς. Αναζητούν εξώφυλλα, θυμούνται τίτλους, ξανακούνε ίσως ένα τραγούδι. Κι όταν κάποιος ανεβάζει έναν δίσκο που αγαπάς κι εσύ, αισθάνεσαι εκείνη τη μικρή, ευχάριστη οικειότητα που δημιουργεί η ανακάλυψη ενός κοινού μυστικού. Δεν χρειάζεται να έχετε συναντηθεί ποτέ. Για λίγα δευτερόλεπτα, ξέρεις κάτι γι' αυτόν. «Πολύ συγκινήθηκα που μπήκαν οι Kitchens of Distinction σε κάποια λίστα» έγραψε ο Ηλίας κάτω από το τετράγωνο των επιλογών μου και έσπευσα να γράψω «μεγάλος έρωτας» και να τον καρδουλώσω επειδή όχι μόνο τους ήξερε και συγκινήθηκε που κάποιος τους αγάπησε τόσο πολύ ώστε να μπουν στη λίστα του- στους εννιά πρώτους σαν να λέμε, ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλους ισάξιους (κάποιος να τους το πει εκεί στα ξένα, παρακαλώ).
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του παιχνιδιού: δεν μοιραζόμαστε απλώς μουσική, αλλά προσφέρουμε στους άλλους έναν τρόπο να μας πλησιάσουν. Τα εξώφυλλα γίνονται μια σύντομη αυτοβιογραφία, ένα βιογραφικό χωρίς ημερομηνίες και επαγγελματικές ιδιότητες, μια προσπάθεια να πούμε «αυτός είμαι» χωρίς να χρειαστεί να γράψουμε ολόκληρη παράγραφο για τον εαυτό μας. Δες τον Αλέν Ντελόν στο εξώφυλλο του The Queen of Dead , δεν μοιάζει με άγγελο που μόλις ξάπλωσε; Ναι. Τέλεια, το 'χουμε, καταλαβαινόμαστε!
ΥΤ. Φυσικά πλέον έχουμε περάσει και σε άλλους κόσμους. My9Films, My9Songs, My9Books, My9PlacesintheWorld, όρεξη να έχουμε να διαλέγουμε.
