Ο Πάνος Παπαδόπουλος πιστεύει πως η Επίδαυρος είναι ένας ωκεανός

 Η «Ειρήνη» του Αριστοφάνη επιστρέφει ξανά. Γραμμένη πριν από σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια, σε μια εποχή που ο πόλεμος είχε κουράσει ακόμη και τους νικητές του, εξακολουθεί να συνομιλεί με έναν πλανήτη που μοιάζει να ανακυκλώνει αδιάκοπα τις ίδιες συγκρούσεις, τις ίδιες βεβαιότητες και τους ίδιους φόβους. Η νέα σκηνική πρόταση του Νίκου Καραθάνου δεν αντιμετωπίζει την αριστοφανική κωμωδία ως μουσειακό έκθεμα. Την αφήνει να αναπνεύσει, να τραγουδήσει, να γελάσει δυνατά. Μαζί με τον Φοίβο Δεληβοριά και τον Άγγελο Τριανταφύλλου στήνει μια γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε, ένα λαϊκό πανηγύρι που γεννιέται μέσα από τους ίδιους τους καπνούς του πολέμου. Εκεί όπου η σάτιρα γίνεται καταφύγιο, η μουσική συνομιλεί με την ποίηση και το γέλιο αρνείται να παραδοθεί στη φρίκη. Μέσα σε αυτή τη μεγάλη, πολυφωνική παρέα συναντά και ο Πάνος Παπαδόπουλος, ένας ηθοποιός που τα τελευταία χρόνια διαγράφει μια διαδρομή αξιοσημείωτης συνέπειας.

Αριστούχος απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου και απόφοιτος της Γερμανικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχει αποδείξει ότι αντιμετωπίζει την υποκριτική ως μια διαρκή άσκηση αναζήτησης. Οι τρεις υποψηφιότητές του για το Βραβείο Χορν, από τον Φεντώ και τον Γκόγκολ μέχρι τον Μπέκετ, οι διακρίσεις για τον «Βλαδίμηρο» στο «Περιμένοντας τον Γκοντό», σκιαγραφούν έναν καλλιτέχνη που δεν φοβάται να μετακινείται συνεχώς και να δοκιμάζει τα όριά του. Ίσως γι' αυτό η συνάντησή του με τον κόσμο του Καραθάνου μοιάζει τόσο οργανική. Γιατί η «Ειρήνη» είναι μια υπενθύμιση ότι ακόμη και όταν η πραγματικότητα γίνεται ασφυκτική, το θέατρο μπορεί να στήσει ένα πανηγύρι απέναντι στον φόβο και να υπερασπιστεί το γέλιο ως πράξη αντίστασης.

Με αφορμή αυτή την παράσταση, μιλήσαμε μαζί του για τη συνάντηση με τον κόσμο του Νίκου Καραθάνου, τη δύναμη του αριστοφανικού λόγου, τις προκλήσεις ενός θιάσου που λειτουργεί σαν ζωντανός οργανισμός και τον τρόπο με τον οποίο ένα έργο που γράφτηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. εξακολουθεί να μας κοιτάζει κατάματα.

Ποια ήταν η πρώτη σου σκέψη όταν έγινε η πρόταση και είπες το ναι για να συμμετάσχεις σε αυτή την παραγωγή; Τι ωραία να περάσω το καλοκαίρι κοντά σε φίλους...

Ποιος είναι ο δικός σου ρόλος στην παράσταση; Κάνω τον Τάραχο, το γιο του Πολέμου. Στη δική μας παράσταση ο Τάραχος θυμίζει λίγο τρελό επιστήμονα. Έχει μια βασανιστική σχέση με τον πατέρα του και είναι σε διαρκή διαμάχη για το πως θα κάνουν τη δουλειά τους καλύτερα, που δεν είναι άλλη από το να "αφανίσουν την ανθρωπότητα".

Ποιο είναι το πιο απαιτητικό στοιχείο του έργου για έναν ηθοποιό; Ο λόγος, η σωματικότητα, ο ρυθμός ή κάτι άλλο; Η διαχείριση της αναπνοής συνδυάζοντας τα παραπάνω. Το να είσαι παρόν στη στιγμή. Αν το δούμε και πιο φιλοσοφικά δηλαδή η υπενθύμιση του ότι είμαστε ζωντανοί. 

Σε μια παράσταση που συνδυάζει μουσική, ποίηση και κωμωδία, πώς βρίσκει ο ηθοποιός την ισορροπία του; Στο βλέμμα των άλλων. Κάθε φορά που νιώθω πάνω στη σκηνή χαμένος βουλιάζω μέσα στο βλέμμα των άλλων και παίρνω ώθηση για να συνεχίσω. Η συγκέντρωση δηλαδή του ηθοποιού δεν γίνεται ποτέ μέσα από αυτόν, δεν είναι προϊόν αυτοπαραγωγής. Το ίδιο πιστεύω ισχύει με το κοινό, δεν είναι κάτι άψυχο που στέκεται απέναντι. Το λαμβάνω υπόψιν. Το εισπνέω και μετά ξεκινώ.

Τι σημαίνει να ανεβαίνεις στη σκηνή ενός τέτοιου αρχαίου θεάτρου; Κλισέ ερώτηση. Παραμένει όμως και κλισέ η απάντηση; Την πρώτη φορά είναι σα να σε πετάνε μέσα στο Κολοσσαίο. Πιστεύω όμως πάντα σημασία έχει με ποιον το μοιράζεσαι. Με ποιον δηλαδή αναπτύσσεις τη συνενοχή απέναντι στο μέγεθος που έχεις απέναντι σου. Για μένα φέτος αυτή θα είναι η τρίτη φορά και είμαι πραγματικά χαρούμενος που θα ναι δίπλα στο Νίκο. Με αυτό τον τρόπο κάνεις το καλύτερο που μπορείς πρωτίστως για να ευχαριστήσεις αυτόν που έχεις δίπλα σου.  

Η Επίδαυρος είναι ακόμη τόπος ελευθερίας ή έχει γίνει ένας χώρος όπου όλοι προσπαθούν να σταθούν "αντάξιοι" της ιστορίας της; Είναι ένα υπέροχο μέρος με μια τεράστια ιστορία. Ένας ωκεανός. Τώρα σε αυτό τον ωκεανό ο καθένας κολυμπάει όπως μπορεί με όπλο την αισθητική του, προσπαθώντας να βγει απέναντι σώος και αβλαβής.

Αν ο Αριστοφάνης βρισκόταν σήμερα στην πλατεία της, τι πιστεύεις ότι θα σχολίαζε πρώτα – πρώτα; Θα ήταν πιστεύω ενθουσιασμένος που παίζονται τα έργα του ακόμη και που λειτουργούν ως βατήρας, για να μιλήσουν οι δικοί μας για όσα θα 'πρεπε να ναι αλλιώς.

Η «Ειρήνη» είναι ένα έργο που πιστεύει ότι ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί. Εσείς το πιστεύετε ακόμα ή ο Αριστοφάνης ήταν πιο αισιόδοξος από εμάς τελικά; Όπως πολύ εύστοχα το έχει διατυπώσει κάπου η Δημουλά, "τη μεγαλύτερη κατανάλωση της ελπίδας την κάνει ο απαισιόδοξος". Πιστεύω συνεπώς, ότι ήταν φοβερά αισιόδοξο άτομο, για να έχει τη διάθεση, την υπομονή και την επιμονή να δημιουργήσει όλο αυτό το έργο και να μη σταθεί αδρανής.

Αν έγραφε σήμερα την "Ειρήνη", ποιον θα σατίριζε πρώτο πιστεύεις; Τους πολιτικούς, τα media ή εμάς; Από εμάς ξεκινούν τα πάντα και εννοώ την ανθρώπινη φύση.

Ο Νίκος Καραθάνος μιλά για μια «απάντηση στην τρέλα με την τρέλα». Πώς μεταφράζεται αυτό πάνω στη σκηνή; Όπως κάθε παράσταση του Νίκου. Σε ένα μεγάλο πάρτι. Μια γιορτή για την πολυπλοκότητα του μηχανισμού που λέγεται άνθρωπος.

Έχει το γέλιο έχει την ικανότητα να απογυμνώνει την εξουσία;  Και την απογυμνώνει και την αποκοιμίζει και την αναδεικνύει. Το γέλιο από μόνο του δεν σημαίνει τίποτα. Η πρόθεση αυτού που το παράγει είναι όλο το θέμα.

Έχεις συνεργαστεί ξανά με τον Καραθάνο. Τι είναι αυτό που κάνει τη σκηνοθετική του ματιά τόσο ξεχωριστή; Έχω παίξει πολύ με το Νίκο, νομίζω αυτή πρέπει να είναι η 6η φορά και τον έχω συναντήσει σα σκηνοθέτη στη "Νύχτα στην Επίδαυρο" στο Εθνικό. Ο Νίκος είναι από τους πιο χαρισματικούς ανθρώπους. Ανεξάντλητος, με λοξή ματιά υψηλής αισθητικής και ευαισθησίας, απρόβλεπτος... Πίσω από κάθε φράση οποιουδήποτε ρόλου, βρίσκει ένα μέγεθος τεράστιο ίσα με το μπόι της Επιδαύρου. 

Τι θα έλεγες ότι διαφοροποιεί αυτή τη διασκευή από μια πιο κλασική προσέγγιση της «Ειρήνης»; Όπως είναι κάθε φορά για μένα το ζητούμενο και ειδικά στον Αριστοφάνη που είναι κωμωδία, οι διασκευές γίνονται για να συνομιλήσει καλύτερα το έργο με την εποχή του, διαφορετικά θα έμεναν στις βιβλιοθήκες και θα τα διαβάζαμε εγκυκλοπαιδικά.

Οι πόλεμοι σήμερα μεταδίδονται σχεδόν σαν τηλεοπτικό πρόγραμμα. Μπορεί το θέατρο να ανταγωνιστεί αυτή την εικόνα; Το θέατρο με έχει εκπλήξει τρομερά τα τελευταία χρόνια. Κόντρα σε όλα τα δυσμενή παραμένει ενεργό και ο κόσμος το αποζητά. Είναι αν το σκεφτείς και ένα από τα ελάχιστα πράγματα που μας έχει απομείνει για το οποίο προαπαιτείται το "μαζί". Δεν μπορείς να κάτσεις σπίτι σου και να το δεις. Χρειάζεται η φυσική παρουσία όλων μας. 

Είσαι και σκηνοθέτης και σεναριογράφος. Όταν παίζεις ως ηθοποιός, καταφέρνεις να «σιγήσεις» τους άλλους δύο που υπάρχουν μέσα σου; Ναι φυσικά. Πολλές φορές βέβαια ζητείται και μια άλλη συμμετοχή από τους ηθοποιούς στο να προτείνουν κάτι στο κείμενο, να αλλάξουν λέξεις, να φανταστούν κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι γραμμένο και το απολαμβάνου εξίσου.

Υπάρχει κάποιος ρόλος που άλλαξε τον τρόπο που βλέπεις το θέατρο; Υπάρχει κάποιος ρόλος που ίσως σε άλλαξε ως άνθρωπο; Πάντα είχα μια αδυναμία στα πρόσωπα και στους χαρακτήρες που βρίσκονται σε τέλμα, αλλά έχουν μια ισχυρή πίστη ότι αυτό θα αλλάξει. Που δεν επιτρέπουν στον εαυτό τους την αυτολύπηση. Όμως την ίδια στιγμή το κοινό, γνωρίζει ότι αυτό τους το όνειρο δεν θα γίνει ποτέ πραγματικότητα. Χαίρομαι πολύ που έπαιξα τέτοιους χαρακτήρες, όπως είναι ο Βλαδίμηρος στο "Περιμένοντας τον Γκοντό", ο Χλεστιακώβ στον "Επιθεωρητή", η "Δεσποινίς Μαργαρίτα", οι Δούλες στα "Αντικείμενα" και ο Γέρος στις "Καρέκλες"...

Σε είχα δει στις Καρέκλες. Η φίλη μου που είχαμε έρθει μαζί, ακόμη μου μιλάει γι' αυτή την παράσταση. Πως νιώθεις όταν μια δημιουργία που συμμετέχεις ακουμπά στον κόσμο με μεγάλη ένταση; Υπάρχει μυστικό επιτυχίας τελικά;   Με εκπλήσσεις που μου το λες. Ευχαριστώ πολύ. Την αγαπήσαμε πραγματικά αυτή την παράσταση με τη Μαρία (Διακοπαναγιώτου). Δεν υπάρχει μυστικό δυστυχώς για να πετύχουμε το οτιδήποτε. Το μόνο που περνάει από το χέρι μας είναι να φτιάξουμε κάτι που θα αρέσει πολύ σε εμάς. Όσο πιο προσωπική υπόθεση είναι αυτό με το οποίο θα εμπλακούμε, τόσο πιθανότερο είναι αυτή μας την αγάπη και τη λαχτάρα να την μεταφέρουμε και σε έναν τρίτο...

Αν μπορούσε να κρατήσει το κοινό ένα συναίσθημα φεύγοντας από την «Ειρήνη», τι θα ήθελες να είναι; Πιστεύω το συναίσθημα που ταιριάζει μετά από αυτή την παράσταση είναι η αυτή αίσθηση της ανακούφισης που έχουμε βγαίνοντας από το νερό τη νύχτα μετά από καλοκαιρινή βουτιά.

Και αν έπρεπε να διαλέξεις μία μόνο φράση του Αριστοφάνη που αξίζει να μείνει και να μη χαθεί ποτέ, ποια θα ήταν; «[Δεν έχω] τίποτα εκτός από το πέος στο δεξί μου χέρι». Νεφέλες

Πληροφορίες κα εισιτήρια για την Ειρήνη σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου εδώ