Το παγωμένο αυτό θησαυροφυλάκιο δεν είναι κατασκευασμένο από ατσάλι ή μπετόν, ούτε υπάρχουν συστήματα ασφαλείας. Αντ' αυτού, το εν λόγω καταφύγιο είναι λαξευμένο απευθείας στο χιόνι της Ανταρκτικής, κοντά στον Ερευνητικό Σταθμό Κονκόρντια, έναν απομακρυσμένο γαλλο-ιταλικό σταθμό, περισσότερα από 1.000 χιλιόμετρα μακριά από την πλησιέστερη ακτογραμμή.
Μέσα στη σπηλιά των πάγων, οι επιστήμονες αποθηκεύουν κυλίνδρους αρχαίου πάγου που εξήχθησαν από μερικούς από τους πιο απειλούμενους παγετώνες του κόσμου. Μέσα στον πάγο βρίσκονται αρχεία της παλαιότερης κλιματικής ιστορίας — από ηφαιστειακές εκρήξεις και καπνό από πυρκαγιές, έως βιομηχανική ρύπανση και μεταβαλλόμενες ατμοσφαιρικές συνθήκες που εκτείνονται σε αιώνες, μερικές φορές χιλιετίες.
Το έργο, με επικεφαλής το Ίδρυμα Ice Memory, στοχεύει να διατηρήσει κομμάτια αυτών των παγετώνων, προτού τους εξαφανίσουν οι αυξανόμενες θερμοκρασίες.
«Είναι μια μοναδική τοποθεσία. Είναι μια μοναδική ιδέα. Είναι πραγματικά μια πρωτοπορία σε πολλές πτυχές», δήλωσε στο CNN ο Τόμας Στόκερ, πρόεδρος του ιδρύματος και καθηγητής κλιματικής και περιβαλλοντικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης στην Ελβετία.
«Δεν μπορούμε να σώσουμε ολόκληρο τον παγετώνα, αλλά μπορούμε να σώσουμε τις περιβαλλοντικές και κλιματικές πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες σε αυτούς τους παγετώνες».
Οι πληροφορίες αυτές διατηρούνται σε μικροσκοπικές φυσαλίδες αέρα που παγιδεύονται μέσα στον πάγο. «Αυτές οι φυσαλίδες είναι γεμάτες με ατμοσφαιρικό αέρα από την εποχή που σχηματίστηκε αυτή η φυσαλίδα — ίσως εκατό χρόνια, χίλια χρόνια, ένα εκατομμύριο χρόνια πίσω στον χρόνο», είπε.
Οι επιστήμονες μπορούν να αναλύσουν αυτές τις φυσαλίδες για να ανακατασκευάσουν τις ιστορικές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου κι άλλων αερίων του θερμοκηπίου. Ο Στόκερ δήλωσε ότι τα αρχεία από πυρήνες πάγου αποκάλυψαν ότι τα σημερινά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα είναι 30% έως 35% υψηλότερα από οποιαδήποτε στιγμή τα τελευταία 800.000 χρόνια.
«Ζω στην Ελβετία, οπότε παρατηρούμε εδώ και πολλές δεκαετίες ότι οι παγετώνες υποχωρούν με επιταχυνόμενο ρυθμό», είπε. «Τα τοπικά κλιματικά αρχεία, όπως σε παγετώνες των Άλπεων ή σε παγετώνες των Ιμαλαΐων ή των Άνδεων, εξαφανίζονται με ανησυχητικά επιταχυνόμενο ρυθμό».
Σε παγκόσμιο επίπεδο, χιλιάδες παγετώνες έχουν εξαφανιστεί τις τελευταίες δεκαετίες και μέχρι τα μέσα του αιώνα, έως και 4.000 παγετώνες θα μπορούσαν να εξαφανίζονται κάθε χρόνο εάν οι άνθρωποι συνεχίσουν να ενισχύουν την κλιματική κρίση, σύμφωνα με μελέτη του 2025. Περίπου πριν από μια δεκαετία, καθώς η κλίμακα της απώλειας παγετώνων γινόταν όλο και πιο σαφής, οι επιστήμονες ανέπτυξαν την ιδέα για το αρχείο Ice Memory. Έκτοτε, ομάδες έχουν ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο κάνοντας γεωτρήσεις και μεταφέροντας εύθραυστους πυρήνες στην Ανταρκτική, όπου το φυσικό κρύο της ηπείρου μπορεί να τους διατηρήσει για αιώνες.
Συλλογή των πυρήνων
Η συλλογή και μεταφορά των δειγμάτων στην Ανταρκτική, διατηρώντας τα παγωμένα και αμόλυντα, είναι μια πολύπλοκη εργασία που συχνά απαιτεί αποστολές σε μερικά από τα πιο σκληρά περιβάλλοντα της Γης.
Οι επιστήμονες μεταφέρουν σχεδόν 500 κιλά εξοπλισμό γεώτρησης σε εδάφη μεγάλου υψομέτρου. Στο Τατζικιστάν, μια πρόσφατη εκστρατεία γεώτρησης πραγματοποιήθηκε σε υψόμετρο 5.820 μέτρων.
«Μπορείτε να φανταστείτε πόσο δύσκολες πρέπει να ήταν οι συνθήκες εργασίας για τους γεωτρύπανους και τους επιστήμονες που πήγαν εκεί», δήλωσε ο Στόκερ.
Ένα κυλινδρικό τρυπάνι εξοπλισμένο με δακτυλιοειδείς κοπτήρες εισχωρεί στον παγετώνα, εξάγοντας έναν κατακόρυφο πυρήνα πάγου στρώμα-στρώμα. Όσο βαθύτερος είναι ο πυρήνας, τόσο παλαιότερη είναι η κλιματική ιστορία που περιέχει.
Αλλά πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε γεώτρηση, οι επιστήμονες περνούν μήνες χαρτογραφώντας παγετώνες. Χρησιμοποιούν ραντάρ διείσδυσης εδάφους για να εντοπίσουν τις πιο σταθερές τοποθεσίες, όπου τα εσωτερικά στρώματα πάγου παραμένουν ανενόχλητα.
«Όταν κάνουμε αυτή την έρευνα με ραντάρ, είναι βασικά σαν να κοιτάμε μια φωτογραφία ολόκληρης της εσωτερικής δομής του πάγου, από τα πόδια σας, μέχρι τη διεπαφή με το βραχώδες υπόστρωμα από κάτω», δήλωσε στο CNN η Άλισον Κρισσιτιέλο, διευθύντρια του Καναδικού Εργαστηρίου Πυρήνων Πάγου στο Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα, η οποία δεν συμμετέχει στο Ίδρυμα Ice Memory.
Ένα διεθνές δίκτυο επιστημόνων και ιδρυμάτων έχει αφιερώσει δεκαετίες στη συλλογή, αποθήκευση και μελέτη πυρήνων πάγου από παγετώνες και πολικές παγωμένες ασπίδες σε όλο τον κόσμο.
«Υπάρχουν μέρη στον πλανήτη με κρίσιμα κλιματικά αρχεία που χάνονται κάθε μέρα», δήλωσε. «Κάθε μέρα που περνάει και συμβαίνει τήξη σε τέτοια μέρη, περισσότερος χρόνος χάνεται από αυτό το κλιματικό αρχείο».
Οργανισμοί όπως το Εθνικό Κέντρο Δεδομένων Χιονιού και Πάγου στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Μπόλντερ στις ΗΠΑ, η Βρετανική Έρευνα Ανταρκτικής, το Ινστιτούτο Άλφρεντ Βέγκενερ στη Γερμανία και το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) διατηρούν τεράστια αρχεία παγωμένων δειγμάτων που έχουν εξορυχθεί από την Ανταρκτική, τη Γροιλανδία και ορεινούς παγετώνες. Διεθνείς συνεργασίες όπως το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα για Πυρήνες Πάγου στην Ανταρκτική (EPICA) και το Beyond EPICA έχουν χρησιμοποιήσει αυτούς τους πυρήνες για να ανακατασκευάσουν την κλιματική ιστορία της Γης που εκτείνεται εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πίσω.
Αλλά ενώ η περισσότερη έρευνα πυρήνων πάγου έχει επικεντρωθεί στην κατανόηση της παλαιότερης κλιματικής αλλαγής, το Ίδρυμα Ice Memory προσθέτει μια νέα διάσταση: τη διατήρηση ενός αρχείου απειλούμενων παγετώνων προτού εξαφανιστούν.
Η σπηλιά των πάγων
Οι επιστήμονες επέλεξαν την περιοχή κοντά στον Ερευνητικό Σταθμό Κονκόρντια ακριβώς επειδή οι θερμοκρασίες εκεί παραμένουν αρκετά χαμηλές, ώστε οι πυρήνες πάγου να διατηρούνται φυσικά, χωρίς την ανάγκη περίπλοκων συστημάτων ψύξης.
Χτισμένος ψηλά στο οροπέδιο της Ανταρκτικής, σε υψόμετρο άνω των 3.000 μέτρων, ο Κονκόρντια είναι ένας από τους ψυχρότερους και πιο απομονωμένους ερευνητικούς σταθμούς στη Γη. Κατά τη διάρκεια του ανταρκτικού χειμώνα, οι θερμοκρασίες μπορεί να πέσουν κάτω από τους μείον 80 βαθμούς Κελσίου, και ο σταθμός αποκόπτεται από τον έξω κόσμο για μήνες.
«Αυτό είναι πραγματικά ένα ασφαλές μέρος. Το κάνουμε ακόμα πιο ασφαλές λαξεύοντας μια σπηλιά 10 μέτρα κάτω από την επιφάνεια», δήλωσε ο Στόκερ. «Σε αυτή τη σπηλιά, σε αυτή την τοποθεσία, έχουμε αυτή τη σταθερή θερμοκρασία των μείον 52 βαθμών Κελσίου. Η σπηλιά προστατεύεται από μια χιονοκάλυψη· είναι ουσιαστικά ένας θησαυροφυλάκιο, αλλά κατασκευασμένο από συμπιεσμένο χιόνι».
Κατά την κατασκευή, ανορύχθηκε μια τάφρος και τοποθετήθηκε ένα φουσκωτό μπαλόνι στο εσωτερικό για να κρατήσει τον χώρο για τον θάλαμο, ενώ οι επιστήμονες συμπίεζαν το χιόνι γύρω του. Μόλις η κατασκευή ασφαλίστηκε, το μπαλόνι αφαιρέθηκε, αφήνοντας πίσω μια σπηλιά σε σχήμα σήραγγας μήκους 60 μέτρων και πλάτους 5 μέτρων.
Μέσα στον θάλαμο, οι κυλινδρικοί πυρήνες πάγου αποθηκεύονται σε λευκά μονωτικά δοχεία, στοιβαγμένα σε μακριές σειρές, με το καθένα προσεκτικά επισημασμένο.
Το ίδρυμα στοχεύει να διατηρήσει πυρήνες πάγου από 20 παγετώνες παγκοσμίως. Δέκα έχουν ήδη εξορυχθεί, συμπεριλαμβανομένων πυρήνων από τις Άλπεις, τις Άνδεις και τα βουνά Παμίρ στο Τατζικιστάν.
«Οι πυρήνες πάγου περιέχουν παγκόσμιες κλιματικές πληροφορίες, έτσι υπάρχουν ορισμένα πράγματα που θα περιέχει κάθε πυρήνας πάγου στη Γη», δήλωσε η Κρισσιτιέλο. «Αλλά οι πυρήνες πάγου περιέχουν επίσης έναν τεράστιο πλούτο πολύ τοπικών κλιματικών πληροφοριών».
Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνουν δεδομένα για δραστηριότητα πυρκαγιών, περιβαλλοντική ρύπανση, συστήματα μουσώνων και περιφερειακές υδάτινες προμήθειες. «Αυτά είναι κλιματικά αρχεία που δεν θα υπάρχουν πια», δήλωσε η Κρισσιτιέλο.
Οι μελλοντικές γενιές
Ο Στόκερ δήλωσε ότι οι παγετώνες της Ελβετίας έχουν ήδη χάσει περίπου το 35% του όγκου τους, με προβλέψεις ότι έως και το 90% των παγετώνων χαμηλού υψομέτρου θα μπορούσαν να εξαφανιστούν μέχρι το τέλος του αιώνα σε ένα σενάριο υψηλών εκπομπών.
Η αξία των πυρήνων πάγου που αρχειοθετούνται σήμερα θα συνεχίσει να αυξάνεται, καθώς οι μελλοντικές γενιές θα επεκτείνουν τα όρια της τρέχουσας τεχνολογίας, δήλωσε ο Στόκερ.
«Μπορούμε να μετρήσουμε σήμερα πράγματα που ποτέ δεν φανταζόμασταν πριν από 50 χρόνια», είπε. «Πιστεύουμε λοιπόν ότι σε περίπου 50 ή 100 χρόνια από τώρα, οι επόμενες γενιές επιστημόνων θα είναι σε θέση να εξάγουν εντελώς νέες πληροφορίες από αυτούς τους πυρήνες πάγου που διατηρούμε γι' αυτούς σήμερα».
Πηγή: CNN
