Η «Penny the Witch», κατά κόσμον Ισαβέλλα Φεράρι, επιστρατεύει τη μαγεία, την ενσώματη εμπειρία και αρχέγονα τελετουργικά με στόχο μια μεταμόρφωση που ξεκινά απ’ την καρδιά.
Σε ένα επιβλητικό παλαιό αρχοντικό στα δάση της Ιρλανδίας, μισή ώρα από το σημείο όπου πριν 700 χρόνια έκαψαν την υπηρέτρια Πετρονίλα ντε Μιθ, την πρώτη γυναίκα που καταδικάστηκε για μαγεία στη χώρα, η «Penny the Witch» διεξήγαγε το πιο πρόσφατο retreat της.
Οι επόμενες «μαζώξεις μαγισσών» που έχει προγραμματίσει σε Ιταλία, Σκωτία και Ιρλανδία είναι ήδη sold out. Σε αυτές, η «Penny the Witch», κατά κόσμον Ισαβέλλα Φεράρι, επιστρατεύει τη μαγεία, την ενσώματη εμπειρία και αρχέγονα τελετουργικά με στόχο μια μεταμόρφωση που ξεκινά απ’ την καρδιά.
Την τελευταία δεκαετία, οι «μαζώξεις μαγισσών» έχουν πολλαπλασιαστεί. Περίεργο, καθώς ακόμα και σήμερα ο χαρακτηρισμός «μάγισσα» αποδίδεται με αρνητική χροιά στις γυναίκες. Στο μακρινό παρελθόν έκαιγαν βέβαια ως «μάγισσες» τις γυναίκες που ήταν μπροστά από την εποχή τους· εκείνες που πήγαιναν κόντρα στην εξουσία – δηλαδή στους άντρες και την εκκλησία.
Είχα δει φωτογραφίες της Φεράρι, αλλά μπαίνοντας στο Zoom για να τη συναντήσω είχα αυξημένη περιέργεια. Η κοπέλα με το λεπτό πρόσωπο, τα μαύρα μαλλιά και τα ευδιάκριτα τατουάζ που εμφανίζεται στην άλλη άκρη της οθόνης, αποδεικνύεται γλυκιά και χαλαρή κατά τη διάρκεια της κουβέντας. Έτσι είναι οι μάγισσες σήμερα; Τι είναι τελικά μια σύγχρονη μάγισσα;
«Όταν λέμε “μαγεία”, πολλοί φαντάζονται περίπλοκες τελετουργίες ή τρομακτικά πράγματα που βλέπουμε στις ταινίες», μου απαντά. «Δεν έχει καμία σχέση, αυτή είναι μια παλιά αντίληψη για τη μαγεία. Η δική μας πρακτική είναι πολύ διαφορετική. Στα retreats μας εστιάζουμε στο πώς μπορούμε να απελευθερώσουμε παγιδευμένα συναισθήματα, τραύματα και μπλοκαρισμένη ενέργεια, μέσα από τη βουδιστική φιλοσοφία, τη φιλοσοφία της Kundalini, τη σωματική θεραπεία και τη βοτανολογία. Έπειτα προσθέτουμε λίγο witchcraft (σ.σ.: τέχνη της μαγείας), το οποίο στην ουσία είναι μια σύνδεση με τη φύση. Δουλεύουμε πολύ με την ενέργεια των φυτών και των βοτάνων, και με τη σύνδεση με τον εαυτό μας».
Οι «μάγισσες» της Φεράρι συχνά ξεχύνονται στο δάσος σε μια τελετουργία «ritual forest bathing» για να συνδεθούν με τα δέντρα. Στις φωτογραφίες που θα μου στείλει, εμφανίζονται να τα αγκαλιάζουν. «Η μόνη πραγματική τελετουργία που κάνουμε είναι να δημιουργούμε μικρές προσφορές προς τη γη και τη φύση ως δείγμα ευγνωμοσύνης για όσα μας προσφέρει κατά τη διάρκεια του retreat. Άλλες φορές βγαίνουμε για συλλογή βοτάνων που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αργότερα».
Μελετούν ιστορίες και θρύλους. «Έχουμε κύκλους στους οποίους συζητάμε για τη λαογραφία της χώρας στην οποία βρισκόμαστε. Για την ιστορία του τόπου, τις παραδόσεις, τη δράση των μαγισσών στην εκάστοτε περιοχή».
Οι περισσότερες γυναίκες στα retreats της Φεράρι έρχονται από τις ΗΠΑ. «Περίπου το 80% είναι μητέρες, με οικογένεια, δουλειά, απολύτως συνηθισμένη ζωή. Μεταξύ 35 και 45 ετών οι περισσότερες. Συμμετέχουν σε μικρότερο ποσοστό νεότεροι άνθρωποι που ακόμα σπουδάζουν». Έρχονται λοιπόν από την άλλη άκρη του ωκεανού γι’ αυτή την εμπειρία. Η «Penny the Witch» θυμάται χαρακτηριστικά την περίπτωση μιας 75χρονης γυναίκας. «Δεν είχε φύγει ποτέ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το γεγονός ότι πήρε αεροπλάνο και ταξίδεψε πρώτη φορά για να έρθει σε ένα retreat δικό μου, όπως μου είπε, με συγκίνησε πολύ».
Τι ψάχνουν όλοι αυτοί οι «κανονικοί» άνθρωποι με τις «κανονικές» ζωές από μια σύγχρονη μάγισσα σε έναν πύργο στη μέση του πουθενά στη Σκωτία, την Ιρλανδία ή την Ιταλία;
Η απάντηση έρχεται απλή: «Μια πιο αργή ζωή. Σήμερα έχουμε πολύ περισσότερη ελευθερία. Όταν πηγαίνουμε σε retreats δεν κινδυνεύουμε να μας κάψουν στην πυρά, κι αυτό είναι καλό», λέει γελώντας. «Οι περισσότεροι άνθρωποι που έρχονται αισθάνονται παγιδευμένοι σε μια ρουτίνα που επηρεάζει αρνητικά την υγεία και τη ζωή τους», συνεχίζει. «Αναζητούν μια πραγματικότητα όπου μπορούν απλώς να είναι ο εαυτός τους και να φροντίζουν το σώμα τους. Όταν ακούμε το σώμα μας, επιστρέφουμε στη φύση, σε μια πιο απλή ζωή. Επιστρέφουμε στην κοινότητα και την οικογένεια. Έχουμε απομακρυνθεί πολύ από αυτό γιατί είμαστε διαρκώς απασχολημένοι να κυνηγάμε το χρήμα και τη ζωή στις μεγάλες πόλεις… Κάθε πλευρά της ζωής μας διαμορφώνεται από τον καπιταλισμό και το κυνήγι του χρήματος».
Η Φεράρι μόλις έχει αποκάλυψε ότι διαθέτει το χαρακτηριστικό κάθε γνήσιας μάγισσας: αμφισβητεί το σύστημα.
Μάγισσες εναντίον συστήματος
Έχει παρατηρηθεί ότι συλλογικότητες που μετέρχονται τη μάγισσα ως σύμβολο εμφανίζονται πιο δυναμικά σε συνθήκες πολιτικού αυταρχισμού, ως αντίδραση σε αυτόν. Το 1968, για παράδειγμα, ενώ η Νέα Υόρκη γιόρταζε το Halloween, η Γουόλ Στριτ πλημμύρισε από τις W.I.T.C.H., γυναίκες που διαδήλωναν ντυμένες μάγισσες κι έριχναν ομαδικά ένα «ξόρκι» εν είδει κατάρας στη χρηματοπιστωτική καρδιά της Νέας Υόρκης. «Γουόλ Στριτ, Γουόλ Στριτ, κάτω η Γούολ Στριτ!». Την επόμενη μέρα, ο Dow Jones πράγματι έπεσε 13 μονάδες.
Το ακρωνύμιο W.I.T.C.H. αντιστοιχούσε στη φράση Women’s International Terrorist Conspiracy from Hell (Διεθνής Τρομοκρατική Συνωμοσία Γυναικών από την Κόλαση). W.I.T.C.H. είναι «θέατρο, επανάσταση, μαγεία, τρόμος, χαρά, άνθη σκόρδου, ξόρκια», έγραφαν στο μανιφέστο τους. «Είναι η συνείδηση ότι οι μάγισσες και οι τσιγγάνες υπήρξαν οι πρώτες αντάρτισσες και αγωνίστριες της αντίστασης απέναντι στην καταπίεση -ιδιαίτερα απέναντι στην καταπίεση των γυναικών- μέσα στους αιώνες». Ζύμωσαν λοιπόν το σύμβολο της μάγισσας, «σε σύμβολο θηλυκής δύναμης, γνώσης, ανεξαρτησίας και μαρτυρίου», έγραφε σε βιβλίο της η Σίνθια Έλερ.
Σχεδόν μισό αιώνα μετά, μετά την εκλογή Τραμπ στην πρώτη του προεδρική θητεία το 2016, εμφανίστηκε μια κίνηση που μετερχόταν τη μαγεία ως πολιτική αντίσταση. Μάλιστα, το 2017, αξιοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το hashtag #magicresistance («μαγική αντίσταση») πραγματοποίησαν μαζικό ξόρκι για να εμποδίσουν τον Τράμπ να κάνει κακό. Εδώ χρησιμοποιήθηκαν κλασικά τελετουργικά μαγείας, αφού οι συμμετέχουσες κλήθηκαν να χαράξουν το όνομα του προέδρου πάνω στο κερί με μια καρφίτσα, να απαγγείλουν συγκεκριμένα λόγια και στη συνέχεια να κάψουν τη φωτογραφία του στη φλόγα.
«Χρειαζόμαστε τη μαγεία για να ξαναβρούμε ό,τι μας έκλεψε ο καπιταλισμός»
Οι μάγισσες της Φεράρι εστιάζουν κυρίως σε αρχαίες λαϊκές παραδόσεις και πρακτικές ευεξίας – όπως μου λέει χαρακτηριστικά «το φαγητό που τρώμε είναι γεμάτο χημικά και η φαρμακοβιομηχανία σκοτώνει το σώμα μας». Δεν επιδίδονται δηλαδή σε πολιτικό ακτιβισμό. Ωστόσο, έχουν κάτι κοινό με τις φεμινίστριες του ’60 και το κίνημα κατά του Τραμπ: τις έχει απογοητεύσει το σύστημα, νιώθουν πως τις πνίγει. Αυτό που οδηγεί τις γυναίκες στα retreats της, λέει η Φεράρι, είναι ότι «έχουν χάσει την ικανότητα να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και απλώς να μιλούν».
Πρόκειται για τεράστιο ζήτημα. Στις μαζώξεις της δεν κάνουν μόνο διαλογισμό και γιόγκα, αλλά υπάρχουν και πολλοί κύκλοι όπου οι συμμετέχουσες μοιράζονται ιστορίες και συναισθήματα. «Σε αυτούς, πολλές γυναίκες συγκινούνται και ξεσπούν σε κλάματα γιατί δεν είναι συνηθισμένες να κάθονται και να μιλούν έχοντας απέναντί τους κάποιον που βρίσκεται εκεί αποκλειστικά για να τις ακούσει. Χωρίς περισπασμούς. Χωρίς να τις κρίνει. Απλώς για να ακούσει όσα έχουν να πουν. Αυτό δείχνει πώς είναι η ζωή μας στον έξω κόσμο. Δεν έχουμε χώρο να μοιραστούμε όσα κουβαλάμε μέσα μας. Υπάρχει πολλή θλίψη εξαιτίας αυτού». Το κυρίαρχο συναίσθημα δεν είναι ο θυμός. «Οι άνθρωποι είναι περισσότερο χαμένοι και λυπημένοι επειδή δεν έχουν τέτοιους χώρους στη ζωή τους».
Η Φεράρι έχει απόλυτη επίγνωση για τα αίτια του φαινομένου. «Πάντα ζούσαμε σε κοινότητες όπου βοηθούσαμε ο ένας τον άλλον. Αυτό το χάσαμε εξαιτίας πάλι του καπιταλισμού και της ζωής στις μεγάλες πόλεις. Τώρα συμβαίνει πιο δύσκολα. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τα retreats. Δεν θα έπρεπε να τα χρειαζόμαστε για να ξαναβρίσκουμε αυτή τη σύνδεση, αλλά έτσι έχουν σήμερα τα πράγματα».
Ο ατομικισμός είναι ο θεμέλιος λίθος του καπιταλισμού και ο θρίαμβός του, σκέφτομαι. Δεν είναι τυχαίο που οι περισσότερες πελάτισσες της συνομιλήτριάς μου είναι από τις μήτρα του, τις ΗΠΑ. Υπάρχει όμως γενικότερα αυξημένο ενδιαφέρον για το θέμα «μαγεία». Για παράδειγμα, για όσες και όσους ενδιαφέρονται να τη μετατρέψουν σε «επικερδή επιχείρηση», υπάρχει η WitchBiz Academy που προσφέρει τρίμηνο σεμινάριο, ενώ το βρετανικό Πανεπιστήμιο του Έξετερ προσφέρει διδακτορικό στη μαγεία.
Αυτό που φαίνεται να ψάχνουν πάντως όσες/οι καταφεύγουν σε οτιδήποτε χαρακτηρίζεται σήμερα ως μαγεία, μοιάζει να αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Υποφέρουμε από τέτοια απομάγευση στη σύγχρονη εποχή που αντιμετωπίζουμε ακόμα και την επιβράδυνση –εκείνη που γεννά τη φιλοσοφία και την απόλαυση– ως «χαμένο χρόνο». Το σύστημα εξυπηρετείται όταν μετατρέπουμε τη ζωή μας σε διεκπεραίωση - κι εμείς το κάνουμε.
Όταν ζητώ από την Ισαβέλλα Φεράρι μια συμβουλή για τους αναγνώστες μας, να μας πει ποιο είναι το πρώτο βήμα για να βάλουμε πάλι λίγη μαγεία στη ζωή μας, η απάντηση έρχεται αφοπλιστική:
«Βάλτε ένα ξυπνητήρι κάποια ώρα κάθε ημέρα και καθίστε 15 λεπτά σε ησυχία, σιωπηροί. Ακούστε τι χρειάζεστε. Κάθε μέρα. Φαίνεται πολύ απλό, οι περισσότεροι όμως λένε “όχι, όχι, δεν έχω χρόνο”. Τότε δεν έχεις χρόνο ούτε για θεραπεία, ούτε για σύνδεση. Σίγουρα ούτε για μαγεία. Δεν χρειάζεται να κάνετε πολλά. Δεκαπέντε λεπτά καθημερινά. Είναι το πρώτο βήμα».
