Σε μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς απειλές για την Ευρώπη εξελίσσεται ο ιός του Δυτικού Νείλου. Ο ιός κυκλοφορεί το 2026 σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, ενώ λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων εξελίσσεται στη σοβαρή νευροδιεισδυτική μορφή, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε νοσηλεία στη ΜΕΘ, μακροχρόνιες επιπλοκές ή θάνατο. Τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα παρουσιάζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ.
Οι περισσότερες λοιμώξεις δεν προκαλούν συμπτώματα
Η πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν εμφανίζει συμπτώματα. Σε ένα μικρό ποσοστό, η λοίμωξη εκδηλώνεται ως εμπύρετη νόσος, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από κεφαλαλγία και μυϊκούς πόνους. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, προσβάλλοντας το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Παρότι η πιθανότητα εμφάνισης της συγκεκριμένης μορφής είναι σχετικά χαμηλή, η κλινική της εικόνα μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρή. Οι ασθενείς ενδέχεται να χρειαστούν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ενώ καταγράφεται σημαντική θνητότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις παραμένουν μακροχρόνιες νευρολογικές και νευροψυχολογικές επιπλοκές ακόμη και μετά την υποχώρηση της οξείας νόσου.
Ο ιός κυκλοφορεί σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, ECDC, ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί το 2026 σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες. Μεταξύ των περιοχών και των χωρών όπου έχουν καταγραφεί περιστατικά περιλαμβάνονται τα Βαλκάνια, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία.
Όπως επισημαίνει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, ο ιός έχει απασχολήσει επανειλημμένα τα μεγάλα διεθνή επιστημονικά περιοδικά κατά την τελευταία διετία, καθώς τα δεδομένα δείχνουν ότι η απειλή αυξάνεται και επεκτείνεται γεωγραφικά στην Ευρώπη. Καθοριστικό ρόλο στην εξάπλωσή του διαδραματίζει η σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα στο κλίμα, στους ξενιστές και ιδιαίτερα στον πληθυσμό των κουνουπιών, στον άνθρωπο, αλλά και στο αστικό και οικολογικό περιβάλλον.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο να νοσήσουν βαριά
Μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «JAMA» το 2025 ανέλυσε δεδομένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την περίοδο 2013-2024, εξετάζοντας τους παράγοντες που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μεγαλύτερη πιθανότητα βαριάς νόσησης έχουν όσοι έχουν μολυνθεί από τον ιό και παράλληλα:
- Έχουν διαγνωστεί με σκλήρυνση κατά πλάκας.
- Παρουσιάζουν διαταραχές που σχετίζονται με το αλκοόλ.
- Λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.
Πρόσθετοι επιβαρυντικοί παράγοντες για την εμφάνιση μηνιγγοεγκεφαλίτιδας είναι:
- Το ανδρικό φύλο.
- Οι αιματολογικές κακοήθειες.
- Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.
- Η χρόνια νεφρική νόσος.
- Η αρτηριακή υπέρταση.
Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας κινδύνου είναι η ηλικία. Σύμφωνα με τα φετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι που καταγράφηκαν αφορούσαν ανθρώπους ηλικίας άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους ήταν τα 82 έτη, ενώ οι ηλικίες τους κυμαίνονταν από 66 έως 91 έτη.
Ποια είναι τα συμπτώματα της σοβαρής μορφής
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, η οποία δημοσιεύθηκε στο «Annals of Neurology» το 2025, κατέγραψε τα συχνότερα συμπτώματα της νευροδιεισδυτικής μορφής.
Συγκεκριμένα:
- Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών.
- Ναυτία ή έμετος καταγράφηκαν στο 58%.
- Κόπωση παρουσίασε το 50% των ασθενών.
- Κεφαλαλγία εμφανίστηκε περίπου στο 50%.
- Διαταραχή της νοητικής κατάστασης καταγράφηκε στο 39%.
- Εστιακή μυϊκή αδυναμία παρουσίασε το 32%.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε να νοσηλευτεί σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Η συνολική θνητότητα στη συγκεκριμένη μετα-ανάλυση υπολογίστηκε στο 9,2%.
Οι παθήσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο θανάτου
Η ίδια μετα-ανάλυση έδωσε σημαντικές πληροφορίες για την πρόγνωση των ασθενών. Η χρόνια νεφρική νόσος συνδέθηκε με σχεδόν εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου, με λόγο πιθανοτήτων OR 5,99.
Η υπέρταση συσχετίστηκε με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο, με OR 4,01, ενώ ο σακχαρώδης διαβήτης με υπερδιπλάσιο κίνδυνο, με OR 2,43. Τα συγκεκριμένα δεδομένα ενισχύουν τη διαπίστωση ότι τα συνοδά νοσήματα έχουν καθοριστική σημασία για την εκτίμηση του συνολικού κινδύνου ενός ανθρώπου που νοσεί από τον ιό του Δυτικού Νείλου.
Η θνητότητα μπορεί να φτάσει το 62% στους ασθενείς της ΜΕΘ
Μία ακόμη μετα-ανάλυση, η οποία δημοσιεύθηκε στο «International Journal of Infectious Diseases» το 2026, εξέτασε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 διαφορετικές μελέτες. Η συνολική θνητότητα μεταξύ των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε στο 6%.
Στους ασθενείς, όμως, που χρειάστηκε να εισαχθούν σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, η θνητότητα πλησίασε το 62%. Η μεγάλη αυτή διαφορά δείχνει πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η πρόγνωση ανάλογα με τη μορφή και τη βαρύτητα της νόσου.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο «JAMA» το 2025, η θνητότητα της σοβαρής μορφής υπολογίζεται γενικά περίπου στο 10%. Το ποσοστό φτάνει περίπου στο 20% για τους ασθενείς ηλικίας 70 ετών και άνω και κυμαίνεται από 30% έως 40% στους βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.
Ποια συμπτώματα μπορεί να παραμείνουν μετά τη νοσηλεία
Σε σημαντικό ποσοστό των ασθενών που νοσηλεύτηκαν καταγράφηκαν μακροχρόνια προβλήματα, όπως κόπωση, σωματική αδυναμία, μυαλγίες, απώλεια μνήμης και κατάθλιψη.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι:
- Επίμονη κόπωση ανέφερε το 37% έως 75% των επιζώντων.
- Προβλήματα μνήμης παρουσίασε το 11% έως 57%.
- Δυσκολίες συγκέντρωσης καταγράφηκαν στο 17% έως 48%.
- Συμπτώματα κατάθλιψης εμφάνισε το 17% έως 38%.
Όπως υπογραμμίζει η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, η πραγματική επιβάρυνση από τον ιό δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο στα ποσοστά νοσηρότητας και θνητότητας κατά την οξεία φάση.
Οι νευρολογικές, γνωστικές και ψυχολογικές επιπτώσεις μπορεί να συνεχίζονται για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την έξοδο του ασθενούς από το νοσοκομείο.
Δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ή ανθρώπινο εμβόλιο
Μία από τις πιο πρόσφατες επιστημονικές ανασκοπήσεις, η οποία δημοσιεύθηκε στο «Reviews in Medical Virology» το 2026, εξέτασε ειδικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο για τον ιό του Δυτικού Νείλου ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για ανθρώπους.
Η αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική και επικεντρώνεται:
- Στη διαχείριση της αναπνευστικής ανεπάρκειας.
- Στην αντιμετώπιση των επιληπτικών κρίσεων.
- Στη ρύθμιση των υγρών και των ηλεκτρολυτών.
- Στην αντιμετώπιση των υπόλοιπων επιπλοκών της εγκεφαλίτιδας.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αποδεικνύουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χορήγηση κορτικοστεροειδών. Η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται, καθώς δεν έχει τεκμηριωθεί επαρκής αποτελεσματικότητά της. Παράλληλα, πραγματοποιούνται έρευνες για την πιθανή χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων. Μέχρι να υπάρξουν ασφαλή και επαρκή επιστημονικά στοιχεία, η συμπτωματική και υποστηρικτική αγωγή παραμένει η καθιερωμένη αντιμετώπιση.
Η πρόληψη αποτελεί το σημαντικότερο μέσο προστασίας
Αφού δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο ή ανθρώπινο εμβόλιο, η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο μέτρο για τον περιορισμό της νόσησης. Η προσπάθεια πρέπει να αναπτύσσεται τόσο σε επίπεδο Πολιτείας όσο και ατομικά, με στόχο να αποτρέπεται η μετάδοση του ιού μέσω μολυσμένων κουνουπιών.
Η ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος είναι πλέον εμφανής. Η σύνθετη σχέση ανάμεσα στο κλίμα, στα κουνούπια, στους ανθρώπους και στο αστικό και φυσικό περιβάλλον κάνει την πρόληψη και την αντιμετώπιση ιδιαίτερα απαιτητική. Η αποτελεσματική μείωση των περιστατικών του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη αποτελεί, σύμφωνα με τη Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας που απαιτεί συλλογική αντιμετώπιση.
