Ο ήλιος είναι απαραίτητος για τον οργανισμό, αλλά η υπερβολική έκθεση μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Πόσα λεπτά αρκούν για τη βιταμίνη D, ποια ώρα είναι προτιμότερη και τι πρέπει να προσέχουν περισσότερο όσοι έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα;
Για δεκαετίες, το μαυρισμένο δέρμα θεωρούνταν συνώνυμο της υγείας, της ευεξίας και των διακοπών. Η εικόνα της Κοκό Σανέλ, που επέστρεψε μαυρισμένη από κρουαζιέρα στη Μεσόγειο το 1923, βοήθησε να γίνει η ηλιοθεραπεία μόδα και το μαύρισμα... παράσημο του καλοκαιριού.Στις αρχές του 20ού αιώνα, μάλιστα, η έκθεση στον ήλιο χρησιμοποιούνταν ακόμη και ως θεραπεία. Η λεγόμενη ηλιοθεραπεία εφαρμοζόταν σε σανατόρια για παθήσεις όπως η ραχίτιδα και η φυματίωση, ενώ το «υγιές μαύρισμα» ενθαρρυνόταν.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει. Η αύξηση των περιστατικών καρκίνου του δέρματος έχει οδηγήσει τους ειδικούς να δίνουν πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία.Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουμε εντελώς τον ήλιο.Έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν ότι η σύντομη και ελεγχόμενη έκθεση μπορεί να προσφέρει οφέλη για την υγεία, από την παραγωγή βιταμίνης D και τη ρύθμιση του ύπνου μέχρι τη διάθεση και την καρδιαγγειακή λειτουργία.Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι «ήλιος ή καθόλου ήλιος», αλλά πόσο, πότε και με ποιον τρόπο.
Τι μας προσφέρει ο ήλιος
Ο βασικότερος λόγος για τον οποίο χρειαζόμαστε την ηλιακή ακτινοβολία είναι η βιταμίνη D, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία των οστών και στη λειτουργία των μυών.Η έκθεση στον ήλιο φαίνεται επίσης να επηρεάζει την αρτηριακή πίεση. Οι ακτίνες UVA ενεργοποιούν την απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου στο δέρμα, προκαλώντας διαστολή των αιμοφόρων αγγείων.Παράλληλα, η βιταμίνη D έχει συνδεθεί σε μελέτες με καλύτερη λειτουργία του ανοσοποιητικού και χαμηλότερο κίνδυνο ορισμένων παθήσεων.Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα σχετικά με τη διάθεση και τον ύπνο.
Το φυσικό φως, ιδιαίτερα το πρωί, βοηθά το βιολογικό μας ρολόι να αντιληφθεί ότι ξεκίνησε η ημέρα. Επηρεάζει την παραγωγή κορτιζόλης και μελατονίνης, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε πιο ξύπνιοι την ημέρα και να κοιμόμαστε καλύτερα τη νύχτα.Η έκθεση στο φως της ημέρας έχει συνδεθεί επίσης με καλύτερη μνήμη, ταχύτερους χρόνους αντίδρασης και καλύτερες γνωστικές επιδόσεις.Ακόμη και η διάθεση φαίνεται να επηρεάζεται, καθώς το φυσικό φως ενισχύει την παραγωγή σεροτονίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που συνδέεται με την καλή διάθεση και την ηρεμία.
Πόσο ήλιο χρειαζόμαστε;
Εδώ δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους.Ο χρόνος που χρειάζεται κάθε άνθρωπος εξαρτάται από το χρώμα του δέρματος, την ηλικία, την εποχή, τη γεωγραφική θέση και την ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας.Οι ειδικοί πάντως συμφωνούν σε ένα βασικό σημείο: δεν χρειάζονται ώρες κάτω από τον ήλιο.
Αντίθετα, προτείνεται σύντομη και τακτική έκθεση, με ιδιαίτερη έμφαση στο διάστημα γύρω από το μέσο της ημέρας, όταν η UVB ακτινοβολία είναι αρκετά ισχυρή ώστε να συμβάλλει στην παραγωγή βιταμίνης D.Για ανθρώπους με ανοιχτόχρωμο δέρμα, λίγα λεπτά έκθεσης σε χέρια, μπράτσα ή πόδια, αρκετές ημέρες την εβδομάδα, μπορεί να είναι αρκετά.Όταν όμως ο δείκτης UV είναι πολύ υψηλός, η έκθεση θα πρέπει να περιορίζεται ακόμη περισσότερο.
Και όσοι έχουν σκούρο δέρμα;
Εδώ τα πράγματα αλλάζουν.Η μελανίνη λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο απέναντι στην υπεριώδη ακτινοβολία. Αυτό σημαίνει ότι τα άτομα με πιο σκούρο δέρμα μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο έκθεσης για να παραγάγουν την ίδια ποσότητα βιταμίνης D.Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Βρετανία έδειξε ότι άνθρωποι με πολύ σκούρο δέρμα μπορεί να χρειάζονται περίπου 25 λεπτά έκθεσης στον μεσημεριανό ήλιο την άνοιξη και το καλοκαίρι για επαρκή παραγωγή βιταμίνης D.
Ο δείκτης UV είναι ο «οδηγός»
Πριν βγούμε στον ήλιο, δεν αρκεί να κοιτάξουμε το θερμόμετρο.Σημασία έχει ο δείκτης UV, ο οποίος δείχνει την ένταση της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια της Γης. Όσο ανεβαίνει ο δείκτης, τόσο μειώνεται ο χρόνος που χρειάζεται για να προκληθεί βλάβη στο δέρμα.Ιδιαίτερα προσεκτικοί πρέπει να είναι όσοι έχουν πολύ ανοιχτόχρωμο δέρμα, πολλούς σπίλους, προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, καθώς και όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η προστασία από τον ήλιο είναι ακόμη πιο σημαντική.
Το μεγάλο λάθος: «περισσότερος ήλιος σημαίνει περισσότερη βιταμίνη D»
Μετά από ένα σημείο, η περισσότερη έκθεση στον ήλιο δεν αυξάνει αντίστοιχα την παραγωγή βιταμίνης D. Αυξάνει όμως τον κίνδυνο εγκαύματος, φωτογήρανσης, δυσχρωμιών και κυρίως καρκίνου του δέρματος. Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του δέρματος. Στη Βρετανία, τα περιστατικά μελανώματος έχουν ξεπεράσει για πρώτη φορά τις 20.000 ετησίως. Σύμφωνα με το Cancer Research UK, περίπου εννέα στα δέκα περιστατικά καρκίνου του δέρματος θεωρείται ότι θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί. Η υπερβολική έκθεση μπορεί επίσης να προκαλέσει καταρράκτη, γι' αυτό και οι ειδικοί συστήνουν γυαλιά ηλίου με προστασία UV400.
Ιδιαίτερη προσοχή στα παιδιά
Η προστασία από τον ήλιο δεν αφορά μόνο το σήμερα. Η ηλιακή έκθεση κατά την παιδική και εφηβική ηλικία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας που δέχεται ένα άτομο κατά τα πρώτα 20 χρόνια της ζωής του επηρεάζει σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του δέρματος. Καπέλο, γυαλιά ηλίου, ρούχα που καλύπτουν το σώμα και αντηλιακό αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας, ιδιαίτερα τις ημέρες με υψηλό δείκτη UV.
Τι γίνεται τον χειμώνα;
Η ανάγκη για έκθεση στον ήλιο αλλάζει ανάλογα με την εποχή και την περιοχή. Σε βόρειες χώρες, κατά τους χειμερινούς μήνες η UVB ακτινοβολία μπορεί να είναι τόσο χαμηλή ώστε ο οργανισμός να μην μπορεί να παράγει επαρκή βιταμίνη D από τον ήλιο. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν διατροφικές πηγές ή συμπληρώματα, ανάλογα πάντα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου και τις οδηγίες των ειδικών. Η έλλειψη βιταμίνης D, όταν παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να επηρεάσει τα οστά και να οδηγήσει σε παθήσεις όπως η ραχίτιδα και η οστεομαλακία.
Προσοχή και στη βιταμίνη D
Το γεγονός ότι η βιταμίνη D είναι απαραίτητη δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματα πρέπει να λαμβάνονται ανεξέλεγκτα. Η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε υπερασβεστιαιμία, η οποία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα οστά, τα νεφρά και την καρδιά. Οι ειδικοί θεωρούν γενικά ότι πρόσληψη πάνω από 4.000 IU, δηλαδή 100 μικρογραμμάρια την ημέρα, μπορεί να γίνει επιβλαβής.
Τελικά, πόσο ήλιο είναι αρκετός;
Η απάντηση βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην υπερβολή και την πλήρη αποφυγή. Δεν χρειάζεται να «ψήνεται» κανείς στον ήλιο για να πάρει τα οφέλη του. Μικρές, τακτικές περίοδοι έκθεσης μπορούν να συμβάλουν στην παραγωγή βιταμίνης D και να βοηθήσουν στη ρύθμιση της διάθεσης και του ύπνου. Από την άλλη, η παρατεταμένη έκθεση χωρίς προστασία δεν προσφέρει επιπλέον οφέλη και αυξάνει τους κινδύνους. Το καλοκαίρι, λοιπόν, ο κανόνας είναι απλός: λίγος ήλιος με μέτρο, προστασία όταν η ακτινοβολία είναι έντονη και ποτέ παρατεταμένη έκθεση χωρίς αντηλιακό και κάλυψη.
Πηγή: BBC
