Οι ψηφοφόροι στη Σαξονία-Άνχαλτ προσέρχονται σήμερα στις κάλπες σε μια εκλογική αναμέτρηση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός κρατιδίου της ανατολικής Γερμανίας. Η AfD του Ούλριχ Ζίγκμουντ προηγείται με μεγάλη διαφορά και διεκδικεί μια νίκη που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την πρώτη κυβέρνηση γερμανικού κρατιδίου υπό την ακροδεξιά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι τελευταίες προβολές του ZDF δίνουν στην AfD 41%, στην CDU 23%, στην Αριστερά 11,5%, στους Σοσιαλδημοκράτες 8,5%, στους Πράσινους 6%, στη Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ 4% και στους Φιλελεύθερους 3%. Άλλη τελευταία μέτρηση της ARD έδινε στην AfD ακόμη και 42% και στην CDU 22%.
Ένα κρατίδιο που ακόμη κουβαλά το βάρος της γερμανικής διαίρεσης
Η Σαξονία-Άνχαλτ βρίσκεται στην καρδιά της πρώην Ανατολικής Γερμανίας και η διαδρομή από το Βερολίνο προς το Μαγδεμβούργο ή το Χάλε αποτυπώνει ακόμη πολλές από τις αντιθέσεις που ακολούθησαν την επανένωση.
Αγροτικές εκτάσεις, παλαιά βιομηχανικά συγκροτήματα, αραιοκατοικημένες περιοχές και ανεμογεννήτριες συνθέτουν το τοπίο ενός κρατιδίου που βρίσκεται γεωγραφικά κοντά στη δυτική Γερμανία, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαφορετικές κοινωνικές, δημογραφικές και οικονομικές συνθήκες.
Στο τέλος του 2025 η Σαξονία-Άνχαλτ είχε περίπου 2,12 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ ο πληθυσμός της εξακολουθεί να μειώνεται. Οι επίσημες προβολές δείχνουν επίσης συνεχιζόμενη γήρανση, με το ποσοστό των άνω των 67 ετών να αναμένεται να αυξηθεί αισθητά τις επόμενες δεκαετίες.
Η αποχώρηση νεότερων και μορφωμένων κατοίκων προς άλλες περιοχές, οι χαμηλότερες εισοδηματικές προοπτικές και η αίσθηση ότι η οικονομική σύγκλιση με τη δυτική Γερμανία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ έχουν αποτελέσει πρόσφορο έδαφος για την άνοδο της AfD. Αναλύσεις για την ανατολική Γερμανία συνδέουν την εκλογική της δύναμη ιδιαίτερα με τη δημογραφική συρρίκνωση, τη φυγή νέων και την οικονομική ανασφάλεια.
Από τα σύμβολα της DDR στα συνθήματα του νέου εθνικισμού
Το παρελθόν της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας παραμένει ορατό σε αρκετά σημεία του Μαγδεμβούργου και του Χάλε, μέσα από αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και σύμβολα μιας άλλης εποχής.
Το Χάλε είναι η πόλη που συνδέεται με τον μεγάλο μπαρόκ συνθέτη Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ, αλλά και η γενέτειρα του Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, μιας από τις σημαντικότερες μορφές της μεταπολεμικής γερμανικής διπλωματίας και της διαδικασίας επανένωσης.
Σήμερα, όμως, εκεί όπου η μνήμη της Ανατολικής Γερμανίας παραμένει έντονη, η πολιτική συζήτηση κυριαρχείται από τα συνθήματα της AfD. «Όλα είναι πιθανά», «Να πάρουμε πίσω τη χώρα μας», «Πρώτα η Γερμανία» και παραλλαγές του «Make Germany Great Again» χρησιμοποιούνται για να συνδέσουν τη δυσαρέσκεια με μια νέα, έντονα εθνικιστική πολιτική ταυτότητα.
Η AfD της Σαξονίας-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική»
Στη Σαξονία-Άνχαλτ η AfD δεν αντιμετωπίζεται από τις κρατικές υπηρεσίες ως ένα συνηθισμένο κόμμα διαμαρτυρίας.
Η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος του κρατιδίου έχει κατατάξει επίσημα την τοπική οργάνωση της AfD ως «αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική επιδίωξη», κρίνοντας ότι η πολιτική της δράση στρέφεται κατά βασικών αρχών της ελεύθερης δημοκρατικής συνταγματικής τάξης και ειδικότερα κατά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της δημοκρατικής αρχής.
Το κόμμα αμφισβητεί τέτοιους χαρακτηρισμούς, ωστόσο το μεταναστευτικό, η εθνική ταυτότητα, η αντίθεση σε πολιτικές για τη διαφορετικότητα και οι αλλαγές στην εκπαίδευση βρίσκονται στον πυρήνα του προγράμματός του.
Η αντίθεση είναι ιδιαίτερα έντονη σε ένα κρατίδιο όπου ο αριθμός των μεταναστών παραμένει σχετικά περιορισμένος σε σύγκριση με άλλα μέρη της Γερμανίας, αλλά το ζήτημα της μετανάστευσης έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα θέματα της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο «αρωματοποιός» που θέλει να γίνει πρωθυπουργός
Η εκλογική άνοδος της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει ταυτιστεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο με τον Ούλριχ Ζίγκμουντ.
Ο 35χρονος πολιτικός γεννήθηκε το 1990, σπούδασε Οικονομική Ψυχολογία και Διοίκηση Επιχειρήσεων και πριν αφοσιωθεί στην πολιτική δραστηριοποιήθηκε επιχειρηματικά στον χώρο του μάρκετινγκ.
Η επαγγελματική του δραστηριότητα είχε μάλιστα άμεση σχέση με τις μυρωδιές. Είχε δημιουργήσει επιχείρηση με συστήματα διάχυσης αρωμάτων για καταστήματα και άλλους χώρους, έχοντας μελετήσει πώς οι αισθήσεις μπορούν να επηρεάζουν τη διάθεση και τη συμπεριφορά των καταναλωτών.
Αυτή την εμπειρία φαίνεται να έχει μεταφέρει και στην πολιτική επικοινωνία. Ο Ζίγκμουντ προβάλλει ένα χαμογελαστό, προσιτό και περισσότερο «γειτονικό» προφίλ από εκείνο που παραδοσιακά συνδέεται με στελέχη της γερμανικής ακροδεξιάς. Έχει μεγάλη παρουσία στα social media και ιδιαίτερη απήχηση σε νεότερους ψηφοφόρους.
Στην κάλπη με ένα γαλάζιο Simson
Το πρωί της Κυριακής ο Ζίγκμουντ πήγε να ψηφίσει στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Τάνγκερμιντε, μαζί με τη σύζυγό του Τζούλια.
Οι δύο έφτασαν στο εκλογικό τμήμα πάνω σε ένα γαλάζιο Simson, το χαρακτηριστικό μοτοποδήλατο που κατασκευαζόταν στην πρώην Ανατολική Γερμανία και το οποίο ο υποψήφιος της AfD έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα στην προεκλογική του εκστρατεία.
Η επιλογή του συγκεκριμένου οχήματος εντάσσεται στη στρατηγική του να αξιοποιήσει την «Ostalgie», τη νοσταλγία για στοιχεία της ζωής στην παλιά Ανατολική Γερμανία, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα την AfD ως δύναμη που εκφράζει μια ιδιαίτερη ανατολικογερμανική ταυτότητα.
Η φιλική εικόνα και το σκληρό πολιτικό πρόγραμμα
Πίσω από τη χαμηλών τόνων δημόσια εικόνα του βρίσκεται ένα πρόγραμμα που προβλέπει σημαντικές αλλαγές σε μετανάστευση, εκπαίδευση, δημόσια ραδιοτηλεόραση, πολιτισμό και εθνική ταυτότητα.
Η AfD σχεδιάζει αυστηρότερες απελάσεις και περιορισμό της μετανάστευσης, αλλαγές στη δημόσια εκπαίδευση, μεγαλύτερη έμφαση στην εθνική και παραδοσιακή ταυτότητα και περιορισμό χρηματοδοτήσεων προς ορισμένους πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς. Προτείνει επίσης αλλαγές στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα και απαγόρευση συμβόλων όπως η σημαία του ουράνιου τόξου στα σχολεία.
Ο Ζίγκμουντ έχει επίσης ταχθεί υπέρ μιας αναμόρφωσης της σημερινής υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης, ώστε να μετατραπεί σε ευρύτερη «υποχρέωση εκπαίδευσης», ανοίγοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τον δρόμο και για homeschooling.
Παράλληλα, έχει επιτεθεί στο σημερινό σύστημα χρηματοδότησης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ενώ η AfD θέλει να ανατρέψει σειρά πολιτικών που θεωρεί ότι συνδέονται με «πράσινη» ή φιλελεύθερη ιδεολογία.
Η μάχη για τη γερμανική ιστορική μνήμη
Ένα από τα πιο ευαίσθητα πεδία της αντιπαράθεσης αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Γερμανία αντιμετωπίζει το παρελθόν της.
Η AfD της Σαξονίας-Άνχαλτ επιδιώκει μεγαλύτερη έμφαση σε μια θετική, «πατριωτική» αφήγηση της γερμανικής ιστορίας και αλλαγές στα σχολικά προγράμματα, με τους επικριτές της να προειδοποιούν ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αναθεωρητική προσέγγιση της ιστορικής μνήμης και του ναζιστικού παρελθόντος.
Για τους υποστηρικτές του Ζίγκμουντ, η πρόταση αφορά την αποκατάσταση της εθνικής αυτοπεποίθησης. Για τους αντιπάλους του, αποτελεί προσπάθεια αποδυνάμωσης μιας από τις θεμελιώδεις αρχές της μεταπολεμικής γερμανικής πολιτικής κουλτούρας: της διαρκούς και κριτικής αναμέτρησης με τα εγκλήματα του ναζισμού.
Οι συνεργάτες με παρελθόν σε απαγορευμένη νεοναζιστική οργάνωση
Ιδιαίτερη κριτική έχει προκαλέσει και το περιβάλλον του Ζίγκμουντ.
Έρευνες γερμανικών μέσων έχουν καταγράψει ότι στενοί συνεργάτες και στελέχη της τοπικής AfD υπήρξαν στο παρελθόν μέλη της Heimattreue Deutsche Jugend (HDJ), μιας νεοναζιστικής οργάνωσης νεολαίας που απαγορεύθηκε το 2009.
Μεταξύ αυτών αναφέρονται ο εκπρόσωπος Τύπου και διευθυντικό στέλεχος της κοινοβουλευτικής ομάδας Patrick Harr και ο νομικός Laurens Nothdurft. Η HDJ διοργάνωνε στρατόπεδα με στρατιωτικού τύπου δραστηριότητες και είχε απαγορευθεί λόγω της ιδεολογικής συγγένειάς της με τον εθνικοσοσιαλισμό.
Ο Ζίγκμουντ έχει υπερασπιστεί συνεργάτες του απέναντι σε αυτές τις επικρίσεις, ενώ οι αντίπαλοί του θεωρούν ότι οι συγκεκριμένες διασυνδέσεις έρχονται σε αντίθεση με τη μετριοπαθή εικόνα που ο ίδιος επιχειρεί να προβάλλει.
Η AfD στο 41% και η CDU πολύ πίσω
Η τελευταία εικόνα πριν ανοίξουν οι κάλπες άφηνε ελάχιστη αμφιβολία για το ποιο κόμμα θα τερματίσει πρώτο.
Το Politbarometer του ZDF έδινε:
- AfD 41%
- CDU 23%
- Die Linke 11,5%
- SPD 8,5%
- Πράσινοι 6%
- BSW 4%
- FDP 3%
Η έρευνα της ARD έδινε ακόμη μεγαλύτερο προβάδισμα, με AfD 42% και CDU 22%.
Ο Ζίγκμουντ έχει θέσει ως πολιτικό στόχο το «45% συν Χ», ωστόσο δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο ποσοστό ψήφων που να εγγυάται την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι πόσα κόμματα θα ξεπεράσουν το όριο εισόδου του 5%. Αν σημαντικό ποσοστό ψήφων μείνει εκτός κοινοβουλίου, η AfD θα μπορούσε θεωρητικά να αποκτήσει πλειοψηφία εδρών ακόμη και με ποσοστό κάτω από 50%, αν και το τελευταίο Politbarometer θεωρούσε την απόλυτη πλειοψηφία μάλλον απίθανη.
Το δύσκολο παζλ της επόμενης ημέρας
Ακόμη και αν η AfD τερματίσει με μεγάλη διαφορά πρώτη, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα κυβερνήσει.
Ο ίδιος ο Ζίγκμουντ έχει δηλώσει ότι θέλει να διεκδικήσει την πρωθυπουργία μόνο εφόσον το κόμμα του διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία και μπορεί να κυβερνήσει μόνο του.
Τα υπόλοιπα μεγάλα κόμματα έχουν αποκλείσει συνεργασία με την AfD, ενώ η CDU αποκλείει ταυτόχρονα επίσημη κυβερνητική συμμαχία και με την Αριστερά.
Ένα πιθανό σενάριο, αν η AfD δεν εξασφαλίσει πλειοψηφία, είναι μια κυβέρνηση υπό την CDU του σημερινού πρωθυπουργού Σβεν Σούλτσε, η οποία θα χρειάζεται ανοχή ή επιλεκτική υποστήριξη της Die Linke. Στελέχη της Αριστεράς έχουν ήδη αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός τέτοιου μοντέλου.
Ρυθμιστικό ρόλο θα μπορούσε να παίξει και η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ εφόσον ξεπεράσει το 5%, καθώς έχει αφήσει μεγαλύτερα περιθώρια συνεννόησης από τα υπόλοιπα κόμματα.
Ανοιχτό ακόμη και το σενάριο κυβέρνησης μειοψηφίας
Στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο κυβέρνησης μειοψηφίας.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, στους δύο πρώτους γύρους εκλογής πρωθυπουργού απαιτείται η απόλυτη πλειοψηφία των μελών του κοινοβουλίου. Στον τρίτο γύρο, όμως, αρκεί η πλειοψηφία των ψήφων που έχουν πράγματι κατατεθεί.
Αυτό αφήνει ανοιχτές διαφορετικές κοινοβουλευτικές εκδοχές, ανάλογα με τις αποχές και τις επιλογές μικρότερων κομμάτων.
Παράλληλα, μετά τη μεταρρύθμιση του τοπικού κοινοβουλίου δεν υπάρχει πλέον η παλαιότερη αυστηρή προθεσμία των 14 ημερών για την εκλογή πρωθυπουργού, γεγονός που μπορεί να επιτρέψει παρατεταμένες διαπραγματεύσεις μετά τις κάλπες.
Η κάλπη που παρακολουθεί ο Φρίντριχ Μερτς
Η αναμέτρηση αποτελεί κρίσιμο τεστ και για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.
Ο ίδιος έχει προειδοποιήσει ότι μια κυβέρνηση της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε να πλήξει την εικόνα του κρατιδίου και να αποθαρρύνει διεθνείς επενδύσεις.
Πολιτικά, όμως, το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Μια σαρωτική νίκη της AfD θα εντείνει την πίεση στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και στην CDU και θα δώσει νέα ώθηση στην προσπάθεια της ακροδεξιάς να εμφανιστεί όχι πλέον ως κόμμα διαμαρτυρίας, αλλά ως δύναμη ικανή να κυβερνήσει.
Περίπου 1,7 εκατομμύρια ψηφοφόροι έχουν δικαίωμα συμμετοχής στη σημερινή αναμέτρηση και οι πρώτες προβολές αναμένονται με το κλείσιμο των καλπών στις 18:00 ώρα Γερμανίας.
Ό,τι προκύψει απόψε στο Μαγδεμβούργο θα έχει άμεσες πολιτικές αντανακλάσεις στο Βερολίνο. Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν ψηφίζει απλώς για την επόμενη τοπική κυβέρνησή της· δοκιμάζει τα όρια του μεταπολεμικού γερμανικού πολιτικού συστήματος και δείχνει πόσο βαθιά έχει πλέον διεισδύσει η AfD στην εκλογική βάση της ανατολικής Γερμανίας.
