Οι τρεις σκηνές είναι στημένες κατά μήκος μιας πολυσύχναστης και ανεμόδαρτης λωρίδας άμμου, με τα ανοικτά τους παράθυρα να βλέπουν στα κύματα της Μεσογείου που σκάνε στην ακτή. Από μέσα ακούγονται τραγούδια, ο ήχος μιας κιθάρας, ενός βιολιού και στη συνέχεια ενός φλάουτου.
Αν και η μουσική αποπνέει ηρεμία και αρμονία, το σκηνικό γύρω τους είναι εντελώς διαφορετικό. Σειρές από πρόχειρα και ασφυκτικά γεμάτα καταλύματα ψήνονται κάτω από τον καλοκαιρινό ήλιο της Γάζας, μικρά παιδιά περπατούν ανάμεσα στα ερείπια, ενώ κατεστραμμένα αυτοκίνητα και κάρα που τα σέρνουν πόνι μπλοκάρουν έναν γεμάτο λακκούβες δρόμο. Πάνω από τα κεφάλια τους, ισραηλινά στρατιωτικά drones βουίζουν ασταμάτητα.
Οι σκηνές αυτές αποτελούν τη νέα έδρα του παραρτήματος της Εθνικής Μουσικής Ακαδημίας της Παλαιστίνης στη Γάζα, ενός ιδρύματος αφιερωμένου στη διδασκαλία της κλασικής, της σύγχρονης και της παραδοσιακής μουσικής. Το ωδείο, που ιδρύθηκε το 1993, διέθετε κάποτε πλήρως εξοπλισμένες εγκαταστάσεις στην Πόλη της Γάζας, τρία πιάνα και αποθήκες γεμάτες μουσικά όργανα και παρτιτούρες. Απόφοιτοί του είχαν ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο δίνοντας συναυλίες.
Όλα αυτά ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Οι αίθουσες διδασκαλίας, οι χώροι για πρόβες και το αμφιθέατρο καταστράφηκαν ολοσχερώς από τη συνεχιζόμενη ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση, η οποία ισοπέδωσε μεγάλο μέρος της Γάζας μεταξύ Οκτωβρίου 2023 και Οκτωβρίου 2025. Μαζί τους χάθηκαν και τα μουσικά όργανα, καθώς και το πολύτιμο αρχείο του ωδείου.
Photograph: Amjad Tantesh/The Guardian
Μαζί με μια μικρή ομάδα πρώην εργαζομένων, ο μουσικός και καθηγητής του ωδείου Άχμεντ Αμπού Άμσα προσπαθεί να αναβιώσει τα εκπαιδευτικά του προγράμματα. Ο ίδιος κατάγεται από την Μπέιτ Χανούν, στη βόρεια Γάζα, περιοχή που σήμερα βρίσκεται υπό ισραηλινό έλεγχο. Πλέον συντονίζει τις δραστηριότητες του ωδείου στην κεντρική Γάζα, διδάσκοντας κιθάρα και επιβλέποντας τις χορωδίες.
«Πριν από τον πόλεμο, η μουσική ήταν για πολλούς μια μορφή ψυχαγωγίας και προσωπικής εξέλιξης. Σήμερα, όμως, έχει μετατραπεί σε ένα πολύτιμο μέσο ψυχολογικής ανακούφισης. Εργαζόμαστε με πολλά παιδιά που έχουν υποστεί τραύματα και αντιμετωπίζουν σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση εξαιτίας του πολέμου», δήλωσε ο Άμσα.
Περισσότεροι από 72.000 Παλαιστίνιοι, στην πλειονότητά τους γυναίκες και παιδιά, σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης, ενώ ακόμη περίπου 1.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από ισραηλινά πλήγματα μετά την εκεχειρία που τέθηκε σε ισχύ πριν από εννέα μήνες.
Ο πόλεμος ξέσπασε έπειτα από την αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς από τη Γάζα στο Ισραήλ, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι, ενώ άλλοι 250 απήχθησαν και κρατήθηκαν ως όμηροι.
Η Λωρίδα της Γάζας παραμένει διαιρεμένη, με περίπου 2,3 εκατομμύρια Παλαιστινίους να ζουν υπό τη διοίκηση της ισλαμιστικής οργάνωσης Χαμάς στο περίπου 40% της περιοχής που βρίσκεται εκτός ισραηλινού ελέγχου. Ελάχιστοι διαθέτουν πλέον κατοικία.
Σχεδόν όλοι οι καθηγητές και οι μαθητές του ωδείου εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, πολλοί από αυτούς επανειλημμένα, ενώ ορισμένοι τραυματίστηκαν ή έχασαν τη ζωή τους.
«Μία από τις πιο οδυνηρές στιγμές ήταν η απώλεια ενός από τους μαθητές μου, του Γιούσεφ Σαλμάν. Ήταν από τους πιο πειθαρχημένους, ευγενικούς και ταλαντούχους μαθητές. Έκανε μαζί μου μαθήματα κιθάρας και σκοτώθηκε όταν βομβαρδίστηκε ένα καφέ. Ήταν μια εξαιρετικά επώδυνη απώλεια», δήλωσε ο Αμπού Άμσα.
Μέχρι σήμερα, σχεδόν καμία προσπάθεια ανοικοδόμησης δεν έχει προχωρήσει, καθώς εξακολουθούν να ισχύουν οι ισραηλινοί περιορισμοί για τα αγαθά που εισέρχονται στη Γάζα. Παράλληλα, η εφαρμογή της δεύτερης φάσης της εκεχειρίας παραμένει σε αδιέξοδο, ενώ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για τον αφοπλισμό της Χαμάς.
Πολλοί κάτοικοι της Γάζας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων, ενώ η πρόσβαση σε καθαρό νερό, καύσιμα και ιατρικό υλικό παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Οι καθηγητές του ωδείου αναγκάζονται να διασχίζουν επί ώρες δρόμους γεμάτους ερείπια για να φτάσουν στους μαθητές τους, όπως ο 17χρονος Μοχάμεντ Χάντερ, ο οποίος ξεκίνησε να μαθαίνει ούτι το παραδοσιακό αραβικό έγχορδο που θεωρείται πρόγονος της κιθάρας– στο ωδείο πριν από δέκα χρόνια.
Έχοντας εκτοπιστεί από το σπίτι του στη βόρεια Γάζα, ο Χάντερ ζει σήμερα μαζί με την οικογένειά του σε μια σκηνή κοντά στην πόλη Ντέιρ αλ Μπάλαχ, στο κεντρικό τμήμα της Λωρίδας της Γάζας.
«Κάθε φορά που νιώθω άγχος ή στενοχώρια, στρέφομαι στη μουσική γιατί με ηρεμεί και μου χαρίζει μια αίσθηση γαλήνης. Νιώθω ότι ανήκω στη μουσική, όπως κι εκείνη ανήκει σε μένα, ιδιαίτερα σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της ζωής μας», λέει ο 17χρονος.
Η ζήτηση για μαθήματα μουσικής είναι τόσο μεγάλη και οι διαθέσιμοι καθηγητές τόσο λίγοι, ώστε ο ίδιος διδάσκει πλέον τους νεότερους μαθητές.
«Πριν από τον πόλεμο, η εκπαίδευση στο ωδείο ήταν πολύ πιο ολοκληρωμένη και οργανωμένη. Μελετούσαμε βιβλία και μουσική σημειογραφία, ενώ παρακολουθούσαμε τόσο πρακτικά όσο και θεωρητικά μαθήματα. Τώρα, όμως, οι διαθέσιμοι πόροι είναι ελάχιστοι και οι δραστηριότητες περιορίζονται κυρίως στις χορωδίες και στην πρακτική εξάσκηση στα μουσικά όργανα», εξηγεί.
Το ωδείο, που φέρει το όνομα του Έντουαρντ Σαΐντ, του Παλαιστίνιου-Αμερικανού ακαδημαϊκού, διανοούμενου και ακτιβιστή, ο οποίος υπήρξε και διακεκριμένος πιανίστας κλασικής μουσικής, έχει την κεντρική του έδρα στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Το παράρτημά του στη Γάζα αποτελεί εδώ και χρόνια σημαντικό σημείο αναφοράς για την πολιτιστική ζωή της περιοχής.
Πριν από τον πόλεμο, το Ισραήλ χορηγούσε κατά καιρούς άδειες εξόδου στους πιο ταλαντούχους μαθητές, ώστε να μπορούν να ταξιδεύουν εκτός Γάζας και να συμμετέχουν στην Ορχήστρα Νέων της Παλαιστίνης, το περιοδεύον μουσικό σύνολο του ωδείου. Άλλοι μαθητές έδιναν συναυλίες μέσα στη Γάζα, παρουσιάζοντας έργα τόσο της αραβικής όσο και της δυτικής μουσικής παράδοσης.
Ο Οσάμα Τζαχτζούχ, καθηγητής φλάουτου στο ωδείο από το 2012, έχασε όλα τα μουσικά του όργανα στη διάρκεια του πολέμου.
Photograph: Amjad Tantesh/The Guardian
«Όταν εκτοπίστηκα μετά την καταστροφή του σπιτιού μου, έχασα τρεις τσάντες γεμάτες φλάουτα και βρέθηκα χωρίς κανένα μουσικό όργανο. Όμως αρνήθηκα να τα παρατήσω. Επέστρεψα στην ιδέα να κατασκευάσω ένα φλάουτο από πλαστικό σωλήνα, όπως έκανα όταν ήμουν παιδί. Ήταν δύσκολο, γιατί η κατασκευή ενός φλάουτου απαιτεί απόλυτη ακρίβεια στις αποστάσεις και στη θέση των οπών για να αποδίδει σωστά τις νότες. Παρ' όλα αυτά, κατάφερα να φτιάξω ένα όργανο που μπορούσε να παιχτεί», δήλωσε ο Τζαχτζούχ.
Στη μεγαλύτερη από τις τρεις σκηνές που χρησιμοποιεί το ωδείο, περίπου δώδεκα παιδιά και νέοι έχουν συγκεντρωθεί για να τραγουδήσουν, να παίξουν μουσική και να ακούσουν ο ένας τον άλλον. Οι ήχοι από μια σειρά μακάμ τις παραδοσιακές αραβικές μουσικές κλίμακες και τρόπους απλώνονται στις γύρω σκηνές του καταυλισμού. Κάποια από τα κομμάτια εκτελούνται με τα αυτοσχέδια φλάουτα από πλαστικούς σωλήνες, ενώ άλλα με μουσικά όργανα που διασώθηκαν ή επισκευάστηκαν.
Η Γιάρα Αμπού Άμσα μαθαίνει βιολί από τότε που εγκαταστάθηκε στην περιοχή αλ Μαουάσι πριν από περίπου οκτώ μήνες.
«Διάλεξα το βιολί γιατί ένιωσα ότι ταιριάζει περισσότερο στην προσωπικότητά μου και εκφράζει καλύτερα τα συναισθήματά μου. Είναι ένα βαθιά συναισθηματικό όργανο, με ήχο ήρεμο και όμορφο, που έχει τη μοναδική ικανότητα να μεταφέρει συναισθήματα», λέει η 15χρονη.
«Η μουσική σημαίνει πάρα πολλά για μένα. Πριν από τον πόλεμο δεν την έβλεπα έτσι, όμως στη διάρκειά του ανακάλυψα ότι έχει γίνει ένα πραγματικό καταφύγιο για όλους μας. Έστω και για λίγο, η μουσική μάς δίνει τη δυνατότητα να ξεφεύγουμε από την πραγματικότητα.»
Πηγή: The Guardian
