Η πρώτη ΔΕΘ άνοιξε τις πύλες της στις 3 Οκτωβρίου του 1926. Ήταν μια εμπορική έκθεση, αλλά πίσω από αυτήν υπήρχε κάτι περισσότερο: η διεκδίκηση ενός ρόλου για τη Θεσσαλονίκη. Και, υπό μία έννοια, μια πρώιμη απάντηση στον αθηνοκεντρισμό του ελληνικού κράτους.
Στην πορεία, η ΔΕΘ από εμπορική έκθεση μετατράπηκε και σε πολιτικό γεγονός. Συνέχισε όμως να εκφράζει, με διαφορετικό τρόπο, την ίδια ανάγκη: να αποκτήσει η πόλη ένα αντίβαρο απέναντι σε ένα κράτος που οργανώθηκε γύρω από την Αθήνα.
Για τους Θεσσαλονικείς, οι ημέρες της Έκθεσης είναι παραδοσιακά το ορόσημο για το τέλος της καλοκαιρινής ραστώνης και την έναρξη της νέας σεζόν. Περίπου το ίδιο ισχύει και για το σύστημα εξουσίας. Γιατί κάθε Σεπτέμβριο η πόλη δεν υποδέχεται απλώς μια διεθνή έκθεση. Υποδέχεται μια μικρή, προσωρινή μετατόπιση του αθηναϊκού συστήματος εξουσίας προς Βορρά.
Υπουργοί, υφυπουργοί, βουλευτές, κομματικά στελέχη, σύμβουλοι, επιχειρηματίες, δημοσιογράφοι και διάφοροι άνθρωποι που δεν είναι πάντοτε απολύτως σαφές με ποια ιδιότητα βρίσκονται εκεί, ανεβαίνουν στη Θεσσαλονίκη για να κάνουν αυτό που στην Ελλάδα ονομάζουμε «επαφές».
Και οι επαφές είναι σημαντικό πράγμα. Γίνονται στα περίπτερα, στα λόμπι των ξενοδοχείων, στα τραπέζια και, ενίοτε, συνεχίζονται και μετά το πέρας του επίσημου προγράμματος. Η Θεσσαλονίκη, άλλωστε, υπήρξε για δεκαετίες η αδιαμφισβήτητη πρωτεύουσα της ελληνικής νύχτας. Θα ήταν σχεδόν αγένεια απέναντι στην ιστορία της να ανέβει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα στην πόλη και να μην τιμήσει και αυτή την πλευρά της.
Κάπως έτσι, οι δημόσιες σχέσεις λειτουργούν σχεδόν παράλληλα με το πρόγραμμα της διοργάνωσης. Υπάρχει το επίσημο: συνέδρια, επιχειρηματικές συναντήσεις, πολιτικές ομιλίες. Και υπάρχει και το ανεπίσημο: ποιος πέρασε από πού, ποιος κάθισε δίπλα σε ποιον, ποιος συναντήθηκε με τον τάδε υπουργό και, φυσικά, ποιος πρόλαβε να φωτογραφηθεί μαζί του πριν από τον επόμενο. Γιατί στη ΔΕΘ δεν αρκεί να είσαι εκεί. Καλό είναι να φαίνεται ότι είσαι εκεί και, ει δυνατόν, με τους σωστούς ανθρώπους.
Προφανώς, πολιτική και οικονομία λειτουργούν και μέσα από δίκτυα, προσωπικές επαφές και συναντήσεις που διαφορετικά θα ήταν δυσκολότερο να γίνουν. Η ΔΕΘ συμπυκνώνει μέσα σε λίγες ημέρες ένα πραγματικό δίκτυο πολιτικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Απλώς στην ελληνική εκδοχή του networking η γραμμή που χωρίζει τη δικτύωση από τον παραγοντισμό έχει την τάση να γίνεται κάπως δυσδιάκριτη.
Ένα ιδιότυπο ελληνικό Νταβός, λοιπόν. Χωρίς τις Άλπεις και με πολύ μεγαλύτερη αγωνία για το περίφημο «καλάθι» της ΔΕΘ. Πόσο μεγάλο θα είναι φέτος; Τι χωράει; Ποιοι κερδίζουν και ποιοι μένουν απ’ έξω; Συνταξιούχοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, αγρότες; Τα τελευταία χρόνια στο μενού έχει προστεθεί και η κοστολόγηση των μέτρων, οπότε η ετήσια άσκηση προβλέψεων έχει αποκτήσει και αριθμητική ακρίβεια.
Ειδικά φέτος, που πάνω από τη ΔΕΘ πλανάται το άρωμα των εκλογών, οι πρωθυπουργικές εξαγγελίες αναμένονται με το καλάθι ελαφρώς πιο.. γενναιόδωρο.
Η πόλη, πάντως, δεν περνάει άσχημα. Τα ξενοδοχεία γεμίζουν, η εστίαση δουλεύει, η τοπική οικονομία κερδίζει και η Θεσσαλονίκη βρίσκεται εκεί όπου δικαιούται να βρίσκεται πολύ συχνότερα: στο κέντρο της οικονομικής και πολιτικής συζήτησης.
Το οικονομικό αποτύπωμα της ΔΕΘ είναι υπαρκτό και θα ήταν άδικο να το αγνοήσει κανείς. Γιατί η διοργάνωση δεν είναι μόνο το πολιτικό της τελετουργικό. Παραμένει ένας θεσμός με πραγματική οικονομική σημασία για τη Θεσσαλονίκη, με διεθνείς συμμετοχές, επιχειρηματικές συναντήσεις και δραστηριότητα που ξεπερνά κατά πολύ το Σαββατοκύριακο της πρωθυπουργικής παρουσίας.
Το ενδιαφέρον, επομένως, δεν είναι μόνο τι συμβαίνει αυτές τις εννιά, δέκα ημέρες. Είναι κυρίως τι μένει την ενδέκατη.
Πόσες από τις επενδύσεις που συζητούνται γίνονται πραγματικότητα; Πόσες από τις υποσχέσεις για τη Βόρεια Ελλάδα επιβιώνουν όταν σβήσουν τα φώτα του Βελλιδείου; Και πόσο ισχυρότερη βγαίνει τελικά η Θεσσαλονίκη ως επιχειρηματικό, τεχνολογικό και βαλκανικό κέντρο μετά από αυτή την τεράστια ετήσια κινητοποίηση;
Γιατί, εκατό χρόνια μετά την πρώτη ΔΕΘ, υπάρχει μια μικρή ειρωνεία που δύσκολα αγνοείται: η πόλη που δημιούργησε την Έκθεση για να διεκδικήσει τον ρόλο της απέναντι στον αθηνοκεντρισμό εξακολουθεί να περιμένει κάθε Σεπτέμβριο τη μαζική κάθοδο -ή μάλλον άνοδο- της Αθήνας για να βρεθεί για λίγες ημέρες στο κέντρο της πολιτικής ζωής της χώρας.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πραγματικό στοίχημα της ΔΕΘ: όχι πόσοι ανέβηκαν και φέτος στη Θεσσαλονίκη, αλλά όταν κατέβουν ξανά στην Αθήνα, να έχει μείνει κάτι πίσω. Κάτι περισσότερο από γεμάτα ξενοδοχεία, λογαριασμούς στα εστιατόρια και μερικές χιλιάδες φωτογραφίες από χειραψίες.
