Για χρόνια τα social media μας έπεισαν ότι υπάρχει ένα σχεδόν «σωστό» πρόσωπο: συμμετρικό, λείο, φωτογενές και παράξενα οικείο, ακόμη κι όταν το βλέπαμε για πρώτη φορά. Τώρα, όμως, κάτι αλλάζει. Οι ατέλειες, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τα πρόσωπα που δεν μοιάζουν με κανένα άλλο επιστρέφουν στο προσκήνιο. Ίσως γιατί, έπειτα από τόση τελειότητα, αρχίσαμε να νοσταλγούμε αυτό που δεν μπορεί να αντιγραφεί: την προσωπικότητα.
Υπήρχε κάποτε μια εποχή που μπορούσες να κοιτάξεις μια φωτογραφία και, πριν ακόμη αναγνωρίσεις τη γυναίκα που απεικόνιζε, να αναγνωρίσεις τη δεκαετία. Τα πολύ λεπτά φρύδια μπορούσαν να σε μεταφέρουν κατευθείαν στα ’90s, το έντονο eyeliner στα ’60s, τα κόκκινα χείλη και τα αυστηρά κύματα στα χρόνια του παλιού Hollywood. Η ομορφιά άλλαζε μαζί με τον χρόνο, αλλά υπήρχε κάτι που παρέμενε σταθερό: τα πρόσωπα είχαν χαρακτήρα. Δεν χρειαζόταν να είναι τέλεια για να γίνουν αξέχαστα. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές γίνονταν αξέχαστα ακριβώς επειδή δεν ήταν.
Κι ύστερα ήρθε το Instagram.
Δεν συνέβη από τη μία ημέρα στην άλλη και ασφαλώς δεν ευθύνεται μία εφαρμογή για ολόκληρη την εξέλιξη των σύγχρονων προτύπων ομορφιάς. Ήταν περισσότερο μια αργή, σχεδόν ανεπαίσθητη μετατόπιση. Τα φίλτρα έγιναν καλύτερα, οι κάμερες των κινητών πιο αμείλικτες, οι selfies περισσότερες και η εικόνα μας άρχισε να μας επιστρέφεται δεκάδες φορές μέσα στην ημέρα. Για πρώτη ίσως φορά στην ιστορία, ο άνθρωπος δεν έβλεπε απλώς το πρόσωπό του στον καθρέφτη το πρωί και το ξεχνούσε. Το φωτογράφιζε, το μεγέθυνε, το διόρθωνε, το συνέκρινε, το δημοσίευε και ύστερα περίμενε την αντίδραση των άλλων.
Κάπου εκεί γεννήθηκε αυτό που ονομάστηκε «Instagram Face».
Όταν η ομορφιά απέκτησε template
Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να καταλάβει κανείς τι περιγράφει ο όρος. Αρκεί να θυμηθεί πόσες φορές τα τελευταία χρόνια σκρόλαρε στην οθόνη του και αισθάνθηκε ότι είχε ήδη δει το ίδιο πρόσωπο λίγα δευτερόλεπτα νωρίτερα.
Λεία επιδερμίδα χωρίς πόρους, έντονα ζυγωματικά, γεμάτα χείλη, μεγάλα μάτια, μικρή μύτη, συμμετρικά φρύδια, γωνίες που φωτογραφίζονται άψογα. Δεν επρόκειτο απαραίτητα για ένα πρόσωπο που υπήρχε αυτούσιο στην πραγματικότητα. Ήταν περισσότερο ένα ψηφιακό ιδεώδες, ένα πρόσωπο σχεδιασμένο για να λειτουργεί καλά μέσα σε ένα τετράγωνο στην οθόνη.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας: για πρώτη φορά δεν προσπαθούσαμε απλώς να μοιάσουμε σε μια διάσημη γυναίκα. Προσπαθούσαμε να μοιάσουμε σε μια αισθητική.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα παράδοξο. Είχαμε περισσότερους τρόπους από ποτέ να εκφράσουμε την ατομικότητά μας και, παρ’ όλα αυτά, αρχίσαμε να μοιάζουμε περισσότερο μεταξύ μας.
Το ίδιο συνέβη στα μαλλιά, στο μακιγιάζ, στα φρύδια, στις πόζες, ακόμη και στις εκφράσεις. Δημιουργήθηκε μια παγκόσμια οπτική γλώσσα που μπορούσε να ταξιδέψει από το Λος Άντζελες μέχρι το Λονδίνο, την Αθήνα ή τη Σεούλ χωρίς μετάφραση. Το πρόσωπο έγινε κατά κάποιον τρόπο μέρος του προσωπικού branding μας.
Μόνο που κάθε αισθητική, όταν επαναλαμβάνεται αρκετά, κάποτε κουράζει.
Η τελειότητα έχει ένα πρόβλημα: τη συνηθίζεις
Το τέλειο είναι εντυπωσιακό όταν είναι σπάνιο. Όταν όμως βρίσκεται παντού, παύει να εκπλήσσει.
Ίσως γι’ αυτό σήμερα ένα πρόσωπο με μια μικρή απόσταση ανάμεσα στα μπροστινά δόντια, μια έντονη μύτη, φακίδες, λεπτά χείλη ή φρύδια που δεν μοιάζουν να σχεδιάστηκαν με χάρακα μπορεί ξαφνικά να μας τραβήξει περισσότερο το βλέμμα από μια εικόνα άψογης συμμετρίας. Όχι επειδή άλλαξαν μαγικά τα κριτήριά μας ούτε επειδή σταματήσαμε να αγαπάμε την ομορφιά, αλλά επειδή αρχίσαμε να αναζητούμε ξανά κάτι που η ψηφιακή τελειότητα δυσκολεύεται να παράγει: αναγνωρισιμότητα.
Ένα πρόσωπο που θυμάσαι.
Και η μόδα, η οποία έχει πάντοτε μια σχεδόν ενστικτώδη ικανότητα να αντιλαμβάνεται πότε μια αισθητική έχει εξαντληθεί, μοιάζει να το καταλαβαίνει ήδη. Το ενδιαφέρον μετακινείται σταδιακά από το απολύτως polished προς το ιδιαίτερο, από την ομοιομορφία προς την προσωπικότητα, από το «πώς μπορώ να διορθώσω αυτό το χαρακτηριστικό;» προς το «μήπως αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό είναι που με κάνει ενδιαφέρουσα;».
Δεν πρόκειται για επιστροφή στην αδιαφορία για την εμφάνιση. Κάθε άλλο. Η βιομηχανία της ομορφιάς παραμένει τεράστια και η επιθυμία να φροντίζουμε τον εαυτό μας δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Αυτό που αλλάζει είναι περισσότερο η ιδέα του τελικού αποτελέσματος.
Η νέα φιλοδοξία δεν είναι απαραίτητα να φτάσουμε όλες στο ίδιο πρόσωπο.
Είναι να κάνουμε καλύτερο το δικό μας.
Για χρόνια μάθαμε να διορθώνουμε ό,τι μας έκανε διαφορετικούς
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της σύγχρονης beauty κουλτούρας. Πολλά από τα χαρακτηριστικά που κάποτε θεωρούνταν «προβλήματα» είναι ακριβώς εκείνα που έκαναν μερικά από τα πιο διάσημα πρόσωπα της ιστορίας αδύνατον να ξεχαστούν.
Σκεφτείτε τα φρύδια της Frida Kahlo. Το κενό ανάμεσα στα δόντια της Lauren Hutton. Την έντονη φυσιογνωμία της Anjelica Huston. Την ανεπιτήδευτη ιδιαιτερότητα τόσων γυναικών που δεν έμοιαζαν με μια γενική ιδέα περί τελειότητας, αλλά έγιναν οι ίδιες σημείο αναφοράς.
Αν περνούσαμε τα πρόσωπα αυτά μέσα από τα σημερινά φίλτρα, ίσως το λογισμικό να επιχειρούσε να «διορθώσει» ακριβώς όσα τα έκαναν μοναδικά.
Και εδώ υπάρχει κάτι σχεδόν ποιητικό.
Περάσαμε χρόνια προσπαθώντας να αφαιρέσουμε από τα πρόσωπά μας ό,τι θεωρούσαμε ατέλεια, για να ανακαλύψουμε τελικά ότι μαζί με τις ατέλειες υπήρχε κίνδυνος να αφαιρέσουμε και κάτι από την ιστορία τους.
Γιατί ένα πρόσωπο δεν είναι απλώς γεωμετρία. Είναι οικογένεια, ηλικία, καταγωγή, γέλιο, κούραση, εμπειρίες. Είναι ο τρόπος που σηκώνεται το ένα φρύδι όταν αμφιβάλλουμε, οι μικρές γραμμές γύρω από τα μάτια όταν γελάμε πραγματικά, η έκφραση που αποκτήσαμε χωρίς ποτέ να το καταλάβουμε.
Κανένα από αυτά δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε έναν αλγόριθμο που αναζητά συμμετρία. Είναι όμως εξαιρετικά χρήσιμο αν αυτό που αναζητούμε είναι άνθρωπος.
Από το «pretty» στο «interesting»
Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη να κρύβεται ακριβώς σε αυτές τις δύο λέξεις.
Για πολλά χρόνια η ψηφιακή αισθητική επιδίωξε το «pretty». Τώρα η μόδα μοιάζει να ξαναθυμάται το «interesting».
Και τα δύο μπορούν φυσικά να συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Ένα όμορφο πρόσωπο μπορεί να σε κάνει να σταματήσεις για ένα δευτερόλεπτο. Ένα ενδιαφέρον πρόσωπο μπορεί να σε κάνει να αναρωτηθείς ποιος είναι ο άνθρωπος πίσω από αυτό. Και σε μια εποχή όπου βλέπουμε εκατοντάδες εικόνες την ημέρα, αυτή η δεύτερη ιδιότητα αποκτά τεράστια αξία.
Το ίδιο εξηγεί ίσως και γιατί βλέπουμε μια γενικότερη επιστροφή στην ατομικότητα στη μόδα. Μετά από χρόνια «aesthetics» που έρχονταν σχεδόν έτοιμες προς κατανάλωση —clean girl, old money, quiet luxury και δεκάδες άλλες μικρές διαδικτυακές ταυτότητες— αρχίζει να εμφανίζεται μια κόπωση απέναντι στην ιδέα ότι πρέπει να επιλέξουμε ένα έτοιμο πακέτο για να εξηγήσουμε ποιοι είμαστε.
Το πραγματικά σύγχρονο αρχίζει ξανά να μοιάζει με κάτι πολύ παλιό: προσωπικό γούστο.
Και οι αλγόριθμοι;
Υπάρχει βέβαια μια ειρωνεία. Η ίδια τεχνολογία που βοήθησε να δημιουργηθεί η ομοιομορφία μπορεί τώρα να βοηθήσει να διαδοθεί η αντίδραση εναντίον της.
Τα social media αγαπούν τις τάσεις, αλλά αγαπούν εξίσου γρήγορα και την ανατροπή τους. Όταν όλοι κάνουν κάτι, το επόμενο ενδιαφέρον πράγμα είναι κάποιος που δεν το κάνει. Όταν όλα τα πρόσωπα είναι τέλεια φωτισμένα, μια φωτογραφία με κόκκο και ατέλειες μοιάζει ξαφνικά φρέσκια. Όταν όλα είναι προσεκτικά επιμελημένα, το αυθόρμητο αποκτά αξία.
Ακόμη και η «αυθεντικότητα», φυσικά, μπορεί πολύ εύκολα να γίνει trend και να αποκτήσει τους δικούς της κανόνες. Αυτό είναι ίσως αναπόφευκτο. Το διαδίκτυο έχει την παράξενη ικανότητα να μετατρέπει ακόμη και την απόρριψη μιας αισθητικής σε καινούργια αισθητική.
Όμως κάτι έχει ήδη μετακινηθεί.
Αρχίζουμε τουλάχιστον να συζητάμε ξανά για το πρόσωπο όχι ως project που πρέπει να ολοκληρωθεί, αλλά ως ταυτότητα που μπορεί να εξελιχθεί.
Ίσως το επόμενο beauty trend να είναι να μη μοιάζουμε με trend
Δεν χρειάζεται να δαιμονοποιήσουμε το Instagram, τα φίλτρα ή την επιθυμία κάποιου να αλλάξει την εμφάνισή του για να παραδεχτούμε κάτι πολύ απλούστερο: η ομορφιά γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα όταν αφήνει χώρο στη διαφορά.
Ίσως γι’ αυτό η επιστροφή της προσωπικότητας έχει κάτι περισσότερο από αισθητική σημασία. Είναι μια μικρή διεκδίκηση απέναντι σε έναν κόσμο που μας προσφέρει ασταμάτητα templates για το πώς πρέπει να ντυνόμαστε, να ζούμε, να φωτογραφιζόμαστε, να μεγαλώνουμε και, τελικά, να υπάρχουμε.
Γιατί το πρόβλημα με το τέλειο πρόσωπο δεν ήταν ποτέ ότι ήταν πολύ όμορφο.
Ήταν ότι κάποια στιγμή έγινε προβλέψιμο.
Και ίσως η πραγματική αλλαγή στην ομορφιά να ξεκινά ακριβώς από εκεί: από τη στιγμή που κοιτάζουμε ένα χαρακτηριστικό που κάποτε θα θέλαμε να κρύψουμε και αναρωτιόμαστε αν τελικά αυτό είναι το πρώτο πράγμα που θα θυμηθεί κάποιος από εμάς.
Μπορεί λοιπόν το «Instagram Face» να μην εξαφανιστεί ποτέ εντελώς. Οι τάσεις σπάνια πεθαίνουν τόσο καθαρά. Υποχωρούν, μεταμορφώνονται και κάποτε επιστρέφουν με διαφορετικό όνομα. Όμως η εποχή κατά την οποία ένα και μοναδικό ψηφιακό πρόσωπο έμοιαζε να αποτελεί τον τελικό προορισμό της ομορφιάς δείχνει να χάνει κάτι από τη δύναμή της.
Και αυτό ίσως είναι το ωραιότερο beauty νέο εδώ και πολύ καιρό.
Όχι επειδή μας λέει ότι πρέπει να σταματήσουμε να βαφόμαστε, να περιποιούμαστε τον εαυτό μας ή να θέλουμε να δείχνουμε όμορφοι. Αλλά επειδή μας θυμίζει κάτι που, μέσα σε εκατομμύρια selfies, φίλτρα και tutorials, καταφέραμε για λίγο να ξεχάσουμε:
η ομορφιά δεν ήταν ποτέ πραγματικά ενδιαφέρουσα όταν μπορούσε να αντιγραφεί.
Ήταν ενδιαφέρουσα όταν είχε όνομα, ιστορία και πρόσωπο.
