Σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια και την εποπτεία των πειραματικών θεραπειών στην Κίνα προκαλεί η υπόθεση του θανάτου ενός μικρού κοριτσιού, το οποίο έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια κλινικής δοκιμής γονιδιακής επεξεργασίας σε κορυφαίο νοσοκομείο της Σαγκάης.
Το Πανεπιστήμιο Τζιαοτόνγκ της Σαγκάης ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε επίσημη έρευνα για την πειραματική θεραπεία που πραγματοποιήθηκε στο συνεργαζόμενο Νοσοκομείο Σινχουά, καθώς και για την επιστημονική δημοσίευση που συνδέεται με την έρευνα.
Η εξέλιξη ήρθε μετά από αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του περιοδικού Science και της πλατφόρμας Retraction Watch, σύμφωνα με το οποίο, η δοκιμή είχε σοβαρές αστοχίες και ο θάνατος του παιδιού δεν είχε γίνει ποτέ δημόσια γνωστός.
Οι γονείς του κοριτσιού, που συμμετείχαν οικονομικά στην ανάπτυξη της θεραπείας, υποστηρίζουν ότι κατέβαλαν περίπου 860.000 δολάρια, έχοντας την ελπίδα ότι η πρωτοποριακή μέθοδος θα μπορούσε να διορθώσει τη γενετική ανωμαλία που προκαλούσε αναπτυξιακά προβλήματα στην κόρη τους.
Όπως ανέφεραν, οι γιατροί δεν τους είχαν ενημερώσει ότι η θεραπεία θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στον θάνατο του παιδιού.
Η επιτροπή δεοντολογίας του νοσοκομείου φέρεται να κατέληξε ότι ο θάνατος «σχετιζόταν άμεσα» με τη θεραπεία, ωστόσο οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν ήταν περιορισμένες, ενώ ούτε το νοσοκομείο ούτε οι υπεύθυνοι επιστήμονες ανακοίνωσαν δημόσια το περιστατικό.
Η υπόθεση επανέφερε στο προσκήνιο τη μεγάλη συζήτηση για τα όρια της γονιδιακής τεχνολογίας στην Κίνα, μια χώρα που έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια δύναμη στον τομέα της βιοτεχνολογίας, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια και την αυστηρότητα των ελέγχων.
Η νέα κρίση έρχεται λίγα χρόνια μετά το διεθνές σκάνδαλο του 2018, όταν ο Κινέζος επιστήμονας Χε Τζιανκούι ανακοίνωσε τη δημιουργία των πρώτων γενετικά τροποποιημένων μωρών στον κόσμο. Η υπόθεση είχε προκαλέσει παγκόσμια κατακραυγή και οδήγησε τον ίδιο στη φυλάκιση για τρία χρόνια.
Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η τωρινή υπόθεση είναι διαφορετική και ίσως ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς αφορά μια θεραπεία που εφαρμόστηκε σε άνθρωπο από αναγνωρισμένους ερευνητές και όχι ένα αμφιλεγόμενο πείραμα σε έμβρυα.
«Το ανησυχητικό στοιχείο εδώ είναι ότι δεν μιλάμε για έναν άγνωστο ερευνητή, αλλά για καταξιωμένους επιστήμονες σε ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστήμια της Κίνας», δήλωσε η Τζόι Ζανγκ, διευθύντρια του Centre for Global Science and Epistemic Justice στο Πανεπιστήμιο του Κεντ.
Μια αποτυχημένη κλινική δοκιμή με πολλά ερωτήματα
Η γονιδιακή θεραπεία, ένας τομέας που περιλαμβάνει και τις τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της ταχύτατα αναπτυσσόμενης κινεζικής βιοτεχνολογίας. Ερευνητικά κέντρα στη χώρα ανταγωνίζονται πλέον τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες μεγάλες δυνάμεις στην προσπάθεια ανάπτυξης νέων θεραπειών για σοβαρές και σπάνιες ασθένειες.
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η ταχύτητα με την οποία προχωρούν ορισμένες δοκιμές μπορεί να δημιουργεί κενά στην εποπτεία και στην προστασία των ασθενών.
Η συγκεκριμένη περίπτωση ξεκίνησε όταν ένα ζευγάρι από τη Σαγκάη αναζήτησε θεραπεία για τη μικρή του κόρη, η οποία είχε διαγνωστεί με μια σπάνια γενετική διαταραχή, το σύνδρομο Snijders Blok-Campeau, μια πάθηση που μπορεί να προκαλέσει αναπτυξιακές δυσκολίες και σοβαρά σωματικά συμπτώματα.
Παρότι τα συμπτώματα του κοριτσιού ήταν ηπιότερα σε σχέση με άλλες περιπτώσεις, οι γονείς αποφάσισαν να αναζητήσουν μια πρωτοποριακή θεραπεία που θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τη γενετική αιτία της ασθένειας.
Η οικογένεια ήρθε σε επαφή με τον Τσιού Ζιλόνγκ, νευροεπιστήμονα του Ιατρικού Πανεπιστημίου Τζιαοτόνγκ της Σαγκάης, ο οποίος είχε αποκτήσει φήμη για την έρευνά του πάνω σε μια προηγμένη τεχνική γονιδιακής επεξεργασίας, γνωστή ως base editing.
Η μέθοδος αυτή επιτρέπει στους επιστήμονες να τροποποιούν συγκεκριμένα τμήματα του DNA χωρίς να αλλάζουν ολόκληρες αλληλουχίες του γονιδιώματος και θεωρείται μία από τις πιο υποσχόμενες τεχνολογίες στη σύγχρονη γενετική ιατρική.
Σύμφωνα με το Science, το σχέδιο θεραπείας που παρουσιάστηκε στην οικογένεια προέβλεπε ότι το κορίτσι θα γινόταν ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο που θα λάμβανε γονιδιακή θεραπεία με στόχο τον εγκέφαλο. Οι γονείς υποστηρίζουν ότι ο ερευνητής τούς διαβεβαίωσε πως δεν υπήρχε κίνδυνος «καταστροφικής εξέλιξης» της θεραπείας.
Πριν από την εφαρμογή σε άνθρωπο πραγματοποιήθηκαν δοκιμές σε ποντίκια και πιθήκους, τις οποίες ο ερευνητής παρουσίασε ως ενδείξεις ότι η θεραπεία μπορούσε να προχωρήσει σε κλινικό στάδιο. Ωστόσο, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Science, η επιτροπή δεοντολογίας του νοσοκομείου ενέκρινε τη δοκιμή στις αρχές του 2025, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η αξιολόγηση όλων των αποτελεσμάτων από τα πειράματα σε ζώα.
Ορισμένα από τα διαθέσιμα δεδομένα χαρακτηρίστηκαν από ανεξάρτητο επιστήμονα που τα εξέτασε ως «μη πειστικά». Λίγες ημέρες μετά τη χορήγηση της θεραπείας, τον Μάρτιο του 2025, το παιδί εμφάνισε υψηλό πυρετό και σημάδια νεφρικής βλάβης. Μεταφέρθηκε σε μονάδα εντατικής θεραπείας, όμως τελικά κατέληξε. Το CNN σημειώνει ότι δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα όλες τις λεπτομέρειες της υπόθεσης. Η καταχώριση της κλινικής δοκιμής δεν έχει ενημερωθεί από πέρυσι, ενώ ο ένας από τους επικεφαλής γιατρούς της έρευνας αρνήθηκε να σχολιάσει την υπόθεση. Ο βασικός ερευνητής δεν απάντησε σε αίτημα για συνέντευξη.
Περιορισμένες κυρώσεις και ερωτήματα για τη διαφάνεια
Τον Σεπτέμβριο του 2025, υγειονομική υπηρεσία της Σαγκάης επέβαλε στο νοσοκομείο πρόστιμο περίπου 3.600 δολαρίων για ανεπαρκή εποπτεία της δοκιμής και για την αποτυχία καταχώρισής της ως εμπορικά χρηματοδοτούμενης έρευνας στην εθνική βάση δεδομένων.
Ένας από τους γιατρούς έλαβε επίσης προφορική επίπληξη από το νοσοκομείο, σύμφωνα με την οικογένεια.Η υπόθεση πήρε νέα διάσταση όταν οι γονείς πληροφορήθηκαν τον Φεβρουάριο ότι το περιοδικό Nature είχε δημοσιεύσει εργασία του ερευνητή σχετικά με τη δυνατότητα χρήσης γονιδιακής επεξεργασίας για τη διόρθωση της ίδιας μετάλλαξης που προκαλούσε την ασθένεια της κόρης τους.
Η δημοσίευση, ωστόσο, δεν ανέφερε ούτε την ανθρώπινη δοκιμή, ούτε τον θάνατο του παιδιού.Οι γονείς ζήτησαν έρευνα και ανάκληση της επιστημονικής εργασίας, εκφράζοντας φόβους ότι η δημοσίευση θα μπορούσε να δημιουργήσει ψεύτικες ελπίδες σε άλλες οικογένειες.
Το Πανεπιστήμιο απέρριψε το αίτημα, ενώ το Nature ανακοίνωσε ότι ξεκίνησε εσωτερική διερεύνηση.«Δεν μας είχε γνωστοποιηθεί ποτέ ότι σχεδιαζόταν ή βρισκόταν σε εξέλιξη δοκιμή σε ανθρώπους, ούτε μας είχαν δοθεί δεδομένα που αφορούσαν ανθρώπινη θεραπεία», δήλωσε η αναπληρώτρια διευθύντρια σύνταξης του περιοδικού, Βικτόρια Αράντα.Μετά τις αποκαλύψεις, το περιοδικό πρόσθεσε ειδική σημείωση στη δημοσίευση, ενώ ανακοίνωση στην κινεζική γλώσσα για την αρχική δημοσίευση αφαιρέθηκε από την ιστοσελίδα του Νοσοκομείου Σινχουά.
Νέα κρίση εμπιστοσύνης για τη βιοϊατρική βιομηχανία της Κίνας
Το περιστατικό έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση για τα όρια της γονιδιακής επεξεργασίας στην Κίνα, ιδιαίτερα μετά το μεγάλο σκάνδαλο του 2018, όταν ο Κινέζος επιστήμονας Χε Τζιανκούι ανακοίνωσε τη γέννηση μωρών με γενετικά τροποποιημένα έμβρυα. Η υπόθεση εκείνη είχε προκαλέσει παγκόσμια κατακραυγή και οδήγησε τον ερευνητή στη φυλακή για τρία χρόνια.
Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η νέα υπόθεση είναι διαφορετική, καθώς αφορά γονιδιακή θεραπεία σε παιδί και όχι αλλαγές σε έμβρυα που θα μπορούσαν να κληροδοτηθούν στις επόμενες γενιές. Παρ’ όλα αυτά, χαρακτηρίζουν το περιστατικό ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς εμπλέκονται αναγνωρισμένοι επιστήμονες και ένα από τα σημαντικότερα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας.
«Η περίπτωση αυτή είναι ακόμα πιο ανησυχητική, επειδή αφορά καταξιωμένους επιστήμονες σε ένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια της Κίνας», δήλωσε η Τζόι Ζανγκ, διευθύντρια του Centre for Global Science and Epistemic Justice του Πανεπιστημίου του Κεντ.
Ο ειδικός σε θέματα παγκόσμιας υγείας Γιάνζονγκ Χουάνγκ υπογράμμισε ότι η υπόθεση δείχνει πως εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στη διαφάνεια, την ασφάλεια και τη λογοδοσία στον ταχύτατα αναπτυσσόμενο κλάδο της κινεζικής βιοτεχνολογίας.
Η αποτυχημένη θεραπεία που στόχευε μια σπάνια γενετική πάθηση
Το κορίτσι έπασχε από το σύνδρομο Snijders Blok-Campeau, μια σπάνια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που προκαλεί προβλήματα στην πνευματική ανάπτυξη και σοβαρές σωματικές επιπλοκές. Οι γονείς της απευθύνθηκαν στον Κιού Ζιλόνγκ, γνωστό νευροεπιστήμονα του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Σαγκάης, ο οποίος εργαζόταν πάνω σε μια προηγμένη τεχνική γονιδιακής επεξεργασίας, γνωστή ως base editing. Στόχος της θεραπείας ήταν η διόρθωση της γενετικής μετάλλαξης που προκαλούσε την ασθένεια, με το κορίτσι να γίνεται σύμφωνα με τους ερευνητές ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο που θα υποβαλλόταν σε γονιδιακή θεραπεία με στόχο τον εγκέφαλο. Οι γιατροί φέρεται να είχαν διαβεβαιώσει την οικογένεια ότι δεν υπήρχε κίνδυνος «καταστροφικής παρενέργειας», ενώ είχαν προηγηθεί δοκιμές σε ποντίκια και πιθήκους. Ωστόσο, λίγες ημέρες μετά τη θεραπεία, τον Μάρτιο του 2025, το παιδί εμφάνισε υψηλό πυρετό και σημάδια νεφρικής βλάβης. Μεταφέρθηκε σε μονάδα εντατικής θεραπείας, όπου τελικά κατέληξε.
Ελλιπής εποπτεία και νέοι κανόνες
Η υπόθεση προκάλεσε ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο εγκρίνονται τέτοιες πειραματικές θεραπείες στην Κίνα. Τα τελευταία χρόνια η χώρα έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις στη βιοτεχνολογία, με χιλιάδες κλινικές δοκιμές να βρίσκονται σε εξέλιξη.
Οι λεγόμενες «δοκιμές με πρωτοβουλία ερευνητών» επιτρέπουν την ταχύτερη εφαρμογή νέων θεραπειών σε ανθρώπους, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μπορεί να δημιουργήσουν κενά στην εποπτεία.Τον Μάιο, το Πεκίνο ανακοίνωσε νέο πλαίσιο κανόνων για τις προηγμένες βιοϊατρικές τεχνολογίες, με στόχο αυστηρότερο έλεγχο, καλύτερη καταγραφή των ανεπιθύμητων ενεργειών και μεγαλύτερη διαφάνεια στις κλινικές δοκιμές.Παρά τις προσπάθειες ενίσχυσης της εποπτείας, αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία: από τη μία πλευρά θέλει να παραμείνει πρωτοπόρος στην παγκόσμια κούρσα της βιοτεχνολογίας και από την άλλη καλείται να διασφαλίσει ότι η ταχύτητα της καινοτομίας δεν θα ξεπερνά τα όρια της επιστημονικής δεοντολογίας.
Η υπόθεση έχει ανοίξει ξανά τη συζήτηση για το κατά πόσο η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα διαθέτει επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου για τις πιο ριψοκίνδυνες εφαρμογές της γονιδιακής τεχνολογίας, σε μια εποχή όπου ο ανταγωνισμός για την επόμενη μεγάλη ιατρική ανακάλυψη εντείνεται.
Πηγή: CNN
