Ένα διαφορετικό πρόσωπο αποκτά ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν περιορίζονται πλέον στα χαρακώματα και στις κατεστραμμένες πόλεις, αλλά επεκτείνονται σε ένα εκτεταμένο δίκτυο αγωγών κάτω από το έδαφος. Στενοί μεταλλικοί σωλήνες, ορισμένοι με διάμετρο μόλις ενός ή δύο μέτρων, χρησιμοποιούνται ως διαδρομές διείσδυσης στρατιωτών, οι οποίοι επιχειρούν να βρεθούν πίσω από τις εχθρικές γραμμές χωρίς να εντοπιστούν από τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Οι αγωγοί αυτοί είχαν κατασκευαστεί για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τη Ρωσία προς την Ουκρανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μετά τη διακοπή της συγκεκριμένης εμπορικής δραστηριότητας, το δίκτυο έμεινε ανενεργό. Ωστόσο, η στρατιωτική πραγματικότητα δημιούργησε μια νέα χρήση για τις υπόγειες διαδρομές, μετατρέποντάς τες σε ένα από τα πιο ασυνήθιστα και επικίνδυνα πεδία συγκρούσεων του πολέμου.
Τα drones αλλάζουν τους κανόνες του πολέμου
Η συνεχής παρουσία drones πάνω από το μέτωπο έχει περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα των δύο πλευρών να προωθηθούν στο ανοιχτό πεδίο. Μια περιοχή που εκτείνεται σε δεκάδες χιλιόμετρα γύρω από τις γραμμές των συγκρούσεων έχει μετατραπεί σε ζώνη υψηλού κινδύνου, όπου ακόμη και ένας μεμονωμένος στρατιώτης μπορεί να εντοπιστεί και να δεχθεί επίθεση.
Ο ταξίαρχος Ιχόρ Ομπολένσκι, διοικητής του ουκρανικού στρατιωτικού σχηματισμού Χαρτία, εκτιμά ότι η επικράτηση των drones καθιστά αναγκαία την αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων μετακίνησης. «Μέρα με τη μέρα, η ζώνη θανάτου διευρύνεται, γίνεται όλο και μεγαλύτερη και πιο θανατηφόρα. Ποια είναι, λοιπόν, η απάντηση; Να κινηθείς κάτω από το έδαφος», ανέφερε, εξηγώντας ότι οι υπόγειες διαδρομές προσφέρουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: οι στρατιώτες μπορούν να κινηθούν χωρίς να είναι ορατοί από τα drones. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ρωσικές δυνάμεις αξιοποίησαν πρώτες αυτή την τακτική, αναγκάζοντας τους Ουκρανούς να προσαρμοστούν σε μια νέα μορφή πολέμου.
Πώς οι Ρώσοι εμφανίζονταν πίσω από τις ουκρανικές γραμμές
Η ουκρανική πλευρά αντιλήφθηκε τη σημασία του υπόγειου δικτύου την άνοιξη του 2025, όταν ρωσικές μονάδες άρχισαν να χρησιμοποιούν τους αγωγούς για να διεισδύουν σε περιοχές που ελέγχονταν από το Κίεβο.
Οι αιφνιδιαστικές εμφανίσεις Ρώσων στρατιωτών πίσω από τις ουκρανικές θέσεις προκαλούσαν σοβαρά προβλήματα στην άμυνα. Μικρές ομάδες έβγαιναν από το έδαφος, αναζητούσαν καταφύγιο σε εγκαταλελειμμένα κτίρια ή πρόχειρα ορύγματα και περίμεναν ενισχύσεις προτού εξαπολύσουν επιθέσεις. «Συνέχιζαν να βγαίνουν από τη γη σαν διάβολοι», είπε χαρακτηριστικά ο Ομπολένσκι, περιγράφοντας την έκπληξη των στρατιωτών του.
Αρχικά, οι Ουκρανοί προσπάθησαν να εντοπίσουν τα σημεία εξόδου των αντιπάλων τους και να τους εξουδετερώσουν μόλις εμφανίζονταν στην επιφάνεια. Η τακτική, ωστόσο, αποδείχθηκε ανεπαρκής, καθώς οι ρωσικές ομάδες μπορούσαν να αναδυθούν αρκετά χιλιόμετρα πίσω από τις ουκρανικές θέσεις.
Για να εκτιμήσει την έκταση του προβλήματος, ο Ομπολένσκι ζήτησε από την κρατική ενεργειακή εταιρεία της Ουκρανίας τους χάρτες του δικτύου. Τα στοιχεία αποκάλυψαν την ύπαρξη τουλάχιστον 57 χαλύβδινων αγωγών κάτω από την ευρύτερη εμπόλεμη περιοχή, δημιουργώντας ένα περίπλοκο σύστημα υπόγειων διαδρομών.
Από τη μάχη για το Σούντζα στις συγκρούσεις στο Κουπιάνσκ
Η αξιοποίηση υπογείων περασμάτων δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο ουκρανικό έδαφος. Οι ρωσικές δυνάμεις είχαν ήδη χρησιμοποιήσει υπονόμους και σήραγγες κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων για την ανακατάληψη της περιοχής του Σούντζα, στη ρωσική περιφέρεια του Κουρσκ.
Η πόλη είχε περάσει υπό ουκρανικό έλεγχο τον Αύγουστο του 2024, σε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη συμβολική σημασία για το Κίεβο. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ωστόσο, επιδίωξε την ανακατάληψη της ευρύτερης περιοχής, με τη συνδρομή και χιλιάδων στρατιωτών από τη Βόρεια Κορέα, σύμφωνα με το δημοσίευμα. Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, οι ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν εκτεταμένα υπόγειες διαδρομές για να προωθηθούν μέσα στην πόλη και να ανακτήσουν σταδιακά τον έλεγχο των δρόμων.
Στις αρχές του 2025, παρόμοιες τακτικές άρχισαν να καταγράφονται και σε ουκρανικές περιοχές, μεταξύ των οποίων το Ποκρόφσκ και το Κουπιάνσκ, στην περιφέρεια του Χαρκόβου, κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία. Εκεί, οι ουκρανικές δυνάμεις προσπαθούν να διατηρήσουν τις θέσεις τους απέναντι σε έναν αντίπαλο που αξιοποιεί το υπόγειο δίκτυο για να παρακάμπτει την άμυνα και να οργανώνει αιφνιδιαστικές επιθέσεις.
Εβδομάδες μέσα σε αγωγούς με τοξικά κατάλοιπα και εκρήξεις
Οι συνθήκες για τους στρατιώτες που επιχειρούν κάτω από το έδαφος είναι εξαιρετικά δύσκολες. Μέλη του ουκρανικού σχηματισμού Χαρτία περνούν εβδομάδες μέσα στους αγωγούς, μετακινούμενα με αυτοσχέδια ηλεκτρικά οχήματα και βαγονέτα που έχουν προσαρμοστεί για χρήση σε στενούς χώρους.
Η ατμόσφαιρα στο εσωτερικό των σωλήνων είναι επιβαρυμένη από υπολείμματα φυσικού αερίου και άλλες χημικές ουσίες. Όταν οι αντίπαλες μονάδες συναντώνται, οι συγκρούσεις εξελίσσονται σε ελάχιστη απόσταση, με πυρά από όπλα μεγάλου διαμετρήματος και εκτοξεύσεις ρουκετοβομβίδων. Ο περιορισμένος χώρος κάνει τις εκρήξεις ακόμη πιο επικίνδυνες. Τα ωστικά κύματα και τα θραύσματα αναπηδούν στα μεταλλικά τοιχώματα, ενώ η πίεση και η έλλειψη αέρα μπορούν να δυσκολέψουν την αναπνοή. Οι στρατιώτες χρησιμοποιούν μάσκες αερίων και φιάλες οξυγόνου, προσπαθώντας να προστατευθούν από τις επικίνδυνες συνθήκες.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ουκρανικές μονάδες χρειάζεται να περάσουν μέσα από οδοφράγματα από σάκους με άμμο που έχουν τοποθετήσει οι Ρώσοι, ενώ δέχονται πυρά κατά την προώθησή τους. Ο Ομπολένσκι επισκέφθηκε για πρώτη φορά το δίκτυο στα τέλη Ιουλίου. Η εμπειρία τον συγκλόνισε, όπως φαίνεται και σε βίντεο που κατέγραψε ο ίδιος μετά την έξοδό του από τους αγωγούς. «Οι άνδρες που επιχειρούν αυτή τη στιγμή μέσα σε αυτούς τους αγωγούς είναι ήρωες, διαφορετικοί από κάθε άλλον πολεμιστή που έχω δει», δήλωσε.
Η ουκρανική αντεπίθεση και η μάχη για τον έλεγχο του δικτύου
Έπειτα από περίπου έξι μήνες υπόγειων επιχειρήσεων, το ουκρανικό σώμα Χαρτία ανακοίνωσε ότι είχε ανακτήσει τον έλεγχο περίπου εννέα μιλίων αγωγών, δηλαδή σχεδόν 14,5 χιλιομέτρων, στη βορειοανατολική Ουκρανία. Η επιχείρηση έφερε την κωδική ονομασία «Veles», από τον σλαβικό θεό του κάτω κόσμου. Ο Ομπολένσκι την περιέγραψε ως την πρώτη επιτυχημένη αντεπίθεση που πραγματοποιήθηκε σε τέτοιες συνθήκες. Η επιτυχία, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η απειλή έχει εξαλειφθεί. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ουκρανική πλευρά έχει ανακτήσει μέχρι στιγμής τον έλεγχο δύο αγωγών, ενώ δεκάδες άλλοι παραμένουν στα χέρια των ρωσικών δυνάμεων. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των χειμερινών επιχειρήσεων. Ουκρανοί αξιωματικοί και ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι εκφράζουν φόβους ότι η Ρωσία προετοιμάζεται για νέα επίθεση με στόχο να διασπάσει τις ουκρανικές γραμμές και να επεκτείνει τον έλεγχό της στην ανατολική χώρα.
Ο έλεγχος του δικτύου αγωγών στην περιοχή του Ντονμπάς θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα, επιτρέποντας στις ρωσικές δυνάμεις να παρακάμπτουν τις θέσεις άμυνας και να αιφνιδιάζουν τον αντίπαλο. Καθώς τα drones εξακολουθούν να κυριαρχούν στον ουρανό, ο πόλεμος στην Ουκρανία αποκτά ένα ολοένα πιο σύνθετο πρόσωπο. Η μάχη για τον έλεγχο του εδάφους διεξάγεται πλέον και κάτω από αυτό, σε στενούς μεταλλικούς διαδρόμους όπου η ορατότητα είναι ελάχιστη, οι δυνατότητες διαφυγής περιορισμένες και κάθε συνάντηση με τον εχθρό μπορεί να αποβεί μοιραία.
Πηγή: The Atlantic
