Η Gen Z, η γενιά που έκανε το wellness τρόπο ζωής, περιόρισε το αλκοόλ, εγκατέλειψε το κάπνισμα και αντιμετωπίζει το clubbing περίπου σαν αγγαρεία, φαίνεται πως βάζει όρια και σε κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε σχεδόν αυτονόητο κομμάτι της νεότητας, το φιλί.
Κάποιοι από εμάς έχουμε ζήσει αυτή την κοινωνική τελετουργία που δεν χρειαζόταν ούτε dating apps, ούτε ατελείωτο texting, ούτε να ανταλλάξεις τραυματικές ιστορίες και απόψεις περί attachment styles πριν αποφασίσεις αν σου αρέσει κάποιος. Έβγαινες, γνώριζες έναν άνθρωπο, υπήρχε μια κάποια χημεία, κοιταζόσασταν λίγο περισσότερο απ’ όσο επέτρεπε η απλή ευγένεια και, κάποια στιγμή, φιλιόσασταν. Μπορεί να ήταν υπέροχο, μπορεί και αηδία. Μπορεί την επόμενη μέρα να άρχιζε ένας μεγάλος έρωτας ή απλώς να απέφευγες αμήχανα τον συγκεκριμένο άνθρωπο για τους επόμενους έξι μήνες, αλλά όλο αυτό ήταν μέρος του παιχνιδιού.
Η Gen Z λοιπόν (ναι αυτή η εκνευριστική, σόρι, ε;) έρχεται να μας τρελάνει, για ακόμη μία φορά, υπενθυμίζοντάς μας ότι πολλά από όσα θεωρούσαμε αυτονόητα δεν είναι καθόλου αυτονόητα για εκείνη.
Τις τελευταίες εβδομάδες η συζήτηση γύρω από τον θάνατο του φιλιού έχει πάρει διαστάσεις, με αφορμή μεταξύ άλλων viral βίντεο ζευγαριών που φιλιούνται δημόσια και αντιμετωπίζονται στα σόσιαλ όχι με τη γνώριμη χαριτωμένη αμηχανία, αλλά περίπου σαν να έχουν παραβιάσει κάποιον άγραφο κανόνα κοινωνικής συμπεριφοράς. Το PDA (δηλαδή οι δημόσιες εκδηλώσεις τρυφερότητας) μοιάζει ξαφνικά υπερβολικό και cringe. Ο Guardian και οι Times αφιέρωσαν πρόσφατα άρθρα με ολόκληρη ανάλυση για το αν βρισκόμαστε μπροστά στον θάνατο του φιλιού, μιλώντας με νέους ανθρώπους για τους οποίους η σωματική προσέγγιση ενός σχεδόν αγνώστου προκαλεί περισσότερο άγχος παρά ενθουσιασμό. Δεν μιλάμε για ένα ακόμη κείμενο μεγαλύτερων ανθρώπων που γκρινιάζουν ότι οι νέοι σήμερα δεν ξέρουν να ζουν (καλή ώρα σαν και μένα). Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι κάτι πραγματικά έχει αλλάξει.
Έρευνες για τη σεξουαλική συμπεριφορά εφήβων και νεαρών ενηλίκων καταγράφουν εντυπωσιακή υποχώρηση ακόμη και στο πρώτο φιλί. Το 2019, το 53% των 14χρονων δήλωνε ότι είχε ήδη εμπειρία φιλιού, ενώ πιο πρόσφατα το ποσοστό έχει πέσει στο 33%. Στα 15, περίπου οι μισοί έχουν πλέον φιληθεί, επίσης αισθητά λιγότεροι από το 2019. Η ίδια τάση εμφανίζεται και σε πιο προχωρημένες μορφές σωματικής επαφής. Ακόμα και σε πορνό που βλέπουν στο διαδίκτυο, δεν επιλέγουν πλέον συχνά βιντεάκια με φιλιά.
Το φιλί, φυσικά, δεν εξαφανίστηκε εντελώς, μην τρελαθούμε. Ούτε η Gen Z μεταμορφώθηκε ξαφνικά σε μια στρατιά από ασκητές που ανταλλάσσουν συνταγές για κεφίρ αντί για σάλιο. Υπάρχει όμως μια μετατόπιση και το φιλί είναι ίσως το πιο παράξενο σύμπτωμά της. Για πολλές προηγούμενες γενιές, το φιλί ήταν ο γρηγορότερος και απλούστερος τρόπος να καταλάβεις αν υπάρχει ερωτική χημεία, σαν μία οντισιόν χωρίς συμβόλαιο. Δεν χρειαζόταν να γνωρίζεις αν ο άλλος θέλει παιδιά, ποια είναι η γλώσσα της αγάπης του ή αν αποφεύγει τις σχέσεις επειδή είδε τρία TikTok για το πως να γλυτώσει από επίμονους συντρόφους. Ένα φιλί μπορούσε να σου πει αρκετά μέσα σε 30 δευτερόλεπτα.
Σήμερα, αντίθετα, η ερωτική γνωριμία περνά όλο και περισσότερο μέσα από μια μακρά διαδικασία ψηφιακού ελέγχου. Βλέπεις Instagram, ανταλλάσσεις μηνύματα, ψάχνεις red flags, εξετάζεις πολιτικές απόψεις, φίλους, πρώην, μουσικά γούστα, τρόπο ζωής και η σχέση έχει αρχίσει να αξιολογείται πριν καν ξεκινήσει. Δεν είναι τυχαίο ότι η διαδικτυακή επικοινωνία έχει γίνει τόσο κεντρικό κομμάτι της ερωτικής ζωής των νέων. Έρευνες έχουν δείξει εδώ και χρόνια ότι το φλερτ και η δημιουργία ερωτικών σχέσεων μεταφέρονται συστηματικά στα σόσιαλ και στις εφαρμογές, με το ψηφιακό περιβάλλον να λειτουργεί ταυτόχρονα ως τόπος γνωριμίας και ως μηχανισμός ελέγχου του υποψήφιου συντρόφου.
Υπάρχει επίσης η εμπειρία της πανδημίας. Για ένα σημαντικό κομμάτι της Gen Z, τα χρόνια κατά τα οποία οι προηγούμενες γενιές μάθαιναν να φλερτάρουν, να κάνουν βλακείες, να τρώνε χυλόπιτες και να δοκιμάζουν τα όρια της κοινωνικότητάς τους, συνέπεσαν με lockdown, μάσκες, αποστάσεις και μια σχεδόν παθολογική συνειδητοποίηση του πόσα μικρόβια μπορεί να κουβαλάει ο άνθρωπος απέναντί σου. Πολλοί νέοι περιγράφουν ακριβώς αυτή τη δυσκολία. Λιγότερη αυτοπεποίθηση, λιγότερες εξόδους, λιγότερες αυθόρμητες συναντήσεις και, τελικά, λιγότερες περιστάσεις στις οποίες ένα φιλί μπορεί απλώς να προκύψει αυθόρμητα.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο, η Gen Z φαίνεται να έχει μια πολύ διαφορετική σχέση με το ρίσκο. Είναι μια γενιά που μεγάλωσε γνωρίζοντας ότι σχεδόν κάθε αμήχανη στιγμή μπορεί να καταγραφεί, να ανέβει στο TikTok και να γίνει δημόσιο θέαμα. Το παλιό φλερτ βασιζόταν αναγκαστικά στην πιθανότητα της απόρριψης, πλησίαζες κάποιον χωρίς να ξέρεις με βεβαιότητα αν ενδιαφέρεται. Σήμερα η αβεβαιότητα μοιάζει όλο και λιγότερο ανεκτή, πριν γίνει οτιδήποτε, θέλουμε επιβεβαίωση. Να έχει προηγηθεί μήνυμα, reaction, match, emoji, κάποια ψηφιακή απόδειξη ότι το έδαφος είναι ασφαλές.
Να πούμε και του στραβού το δίκιο όμως, αυτή η αλλαγή έχει και μια πολύ θετική πλευρά. Η μεγαλύτερη συζήτηση γύρω από τη συναίνεση, τα προσωπικά όρια και την ασφάλεια είναι μια πραγματική κοινωνική πρόοδος. Το παλιό μοντέλο του «ορμάω και βλέπουμε» δεν ήταν πάντοτε τόσο χαριτωμένο. Για πολλούς ανθρώπους και ιδιαίτερα για πολλές γυναίκες μπορούσε να σημαίνει ανεπιθύμητη πίεση, αμηχανία ή παραβίαση ορίων. Το ερώτημα όμως είναι αν, προσπαθώντας δικαιολογημένα να απαλλαγούμε από αυτά, αρχίσαμε παράλληλα να φοβόμαστε και κάθε μορφή αυθορμητισμού.
Γιατί το φιλί είναι από τη φύση του λίγο… weird. Δύο άνθρωποι πλησιάζουν υπερβολικά ο ένας τον άλλον, κλείνουν τα μάτια και ανταλλάσσουν σάλιο. Αν το παρατηρήσεις ψυχρά, ασφαλώς και είναι περίεργο, όπως είναι περίεργο να χορεύεις ιδρωμένος ανάμεσα σε εκατοντάδες αγνώστους στις τέσσερις το πρωί, όπως είναι περίεργο να ερωτεύεσαι κάποιον και να μην μπορείς να φας επειδή δεν απάντησε σε ένα μήνυμα. Το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ερωτικής συμπεριφοράς δεν αντέχει ιδιαίτερα καλά στη λογική ανάλυση, έλα όμως που αυτό ακριβώς είναι και το ωραίο της.
Μπορεί να είναι πιο ώριμο, πιο ασφαλές και σε αρκετές περιπτώσεις πιο υγιές, αλλά υπάρχει κάτι ελαφρώς θλιβερό στην ιδέα ότι πριν φιλήσεις κάποιον πρέπει πρώτα να έχεις εξακριβώσει ότι είστε συμβατοί σε 20 διαφορετικά επίπεδα. Μερικές από τις καλύτερες ιστορίες της ζωής μας ξεκίνησαν ακριβώς επειδή δεν είχαμε ιδέα αν ήμασταν συμβατοί και αρκετές τελείωσαν την επόμενη ημέρα επειδή ανακαλύψαμε ότι δεν ήμασταν. Αυτό ήταν και το νόημα της εμπειρίας.
Ανάμεσα σε όλα όσα μπορεί δικαίως να εγκαταλείψει μια νέα γενιά από τις συνήθειες των προηγούμενων, όπως το κάπνισμα, τα μεθύσια μέχρι λιποθυμίας, την πίεση για σεξ ή τα τοξικά πρότυπα σχέσεων, θα ήταν κρίμα να συμπεριλάβει και εκείνο το αδέξιο, αυθόρμητο, ενίοτε αποτυχημένο φιλί που προέκυπτε χωρίς στρατηγική, χωρίς αλγόριθμους και χωρίς να ξέρεις από πριν πού ακριβώς θα οδηγήσει. Γιατί καμιά φορά δεν οδηγούσε πουθενά και είχε και αυτό τη γοητεία του.
