Τα φάρμακα GLP-1, με πιο γνωστό το Ozempic, έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερα δημοφιλή για την αντιμετώπιση του διαβήτη και της παχυσαρκίας. Τώρα, όμως, βρίσκονται στο επίκεντρο και για έναν ακόμη λόγο. Οι επιστήμονες εξετάζουν αν μπορεί να συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Οι σχετικές μελέτες είναι πολλές και έχουν συμπεριλάβει εκατομμύρια ανθρώπους. Τα αποτελέσματα έχουν προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να βιαστούμε να χαρακτηρίσουμε τα GLP-1 «αντικαρκινικά» φάρμακα.
Η αρχική ανησυχία ήταν διαφορετική
Η σχέση των GLP-1 με τον καρκίνο είχε απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα και στο παρελθόν, αλλά για τον ακριβώς αντίθετο λόγο. Σε πειράματα που έγιναν σε τρωκτικά παρατηρήθηκε εμφάνιση όγκων σε κύτταρα του θυρεοειδούς. Αυτό δημιούργησε ανησυχίες για πιθανό κίνδυνο και οδήγησε τις αμερικανικές αρχές να συμπεριλάβουν σχετική προειδοποίηση για τη χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων. Όταν, όμως, εξετάστηκε το θέμα στους ανθρώπους, η εικόνα ήταν διαφορετική. Μελέτες δεν έχουν μέχρι σήμερα βρει ξεκάθαρη αύξηση στον κίνδυνο καρκίνου του θυρεοειδούς, ενώ αντίστοιχα δεν έχει προκύψει σταθερή σύνδεση των GLP-1 με τον καρκίνο του παγκρέατος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το θέμα έχει λυθεί οριστικά. Τα φάρμακα αυτά είναι σχετικά καινούργια και ο καρκίνος δεν εμφανίζεται από τη μία μέρα στην άλλη. Για να φανεί μια πιθανή επίδραση χρειάζεται παρακολούθηση ασθενών για πολλά χρόνια.
Τα νέα ευρήματα που έχουν προκαλέσει ενδιαφέρον
Τα τελευταία χρόνια, αρκετές μελέτες άρχισαν να δείχνουν ότι όσοι λαμβάνουν GLP-1 μπορεί να εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά σε ορισμένους καρκίνους. Σε μεγάλη μελέτη του 2024, με περισσότερα από 1,6 εκατομμύρια άτομα με διαβήτη τύπου 2, οι ασθενείς που λάμβαναν GLP-1 παρουσίασαν χαμηλότερα ποσοστά σε 10 από τους 13 καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία, σε σύγκριση με όσους λάμβαναν ινσουλίνη. Μια ακόμη μελέτη του 2025, παρακολούθησε περίπου 87.000 ανθρώπους και βρήκε συνολικά περίπου 17% χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου μεταξύ όσων ξεκίνησαν θεραπεία με GLP-1. Η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε σε καρκίνους όπως του ενδομητρίου και των ωοθηκών. Ταυτόχρονα, όμως, δεν ήταν όλα τα ευρήματα προς την ίδια κατεύθυνση. Στην ίδια έρευνα καταγράφηκε υψηλότερος κίνδυνος καρκίνου των νεφρών στους ασθενείς που έπαιρναν GLP-1. Το εύρημα αυτό χρειάζεται περαιτέρω μελέτη πριν θεωρηθεί ότι υπάρχει πραγματική σχέση. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και νεότερα στοιχεία για τον καρκίνο του μαστού. Μελέτη του 2026, στην οποία συμμετείχαν περισσότερες από 110.000 γυναίκες, έδειξε περίπου 30% μικρότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού στις γυναίκες που χρησιμοποιούσαν GLP-1.
Μπορεί να βοηθούν και όσους έχουν ήδη καρκίνο;
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον όχι μόνο το αν τα GLP-1 μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου, αλλά και το αν επηρεάζουν την πορεία της νόσου. Σε έρευνα του 2024 με περισσότερους από 6.800 ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου, το ποσοστό θανάτων μέσα σε πέντε χρόνια ήταν χαμηλότερο μεταξύ εκείνων που έπαιρναν GLP-1. Παράλληλα, δεδομένα που παρουσιάστηκαν το 2026 έδειξαν μικρότερο κίνδυνο θανάτου σε ασθενείς με έξι διαφορετικούς τύπους καρκίνου που λάμβαναν τέτοια φάρμακα. Τα αποτελέσματα είναι σίγουρα ενδιαφέροντα, όμως δεν αποδεικνύουν ότι το GLP-1 ήταν αυτό που βελτίωσε την έκβαση των ασθενών.
Γιατί χρειάζεται προσοχή
Εδώ βρίσκεται και το βασικό πρόβλημα με πολλές από αυτές τις μελέτες. Οι ερευνητές συχνά συγκρίνουν ανθρώπους που παίρνουν GLP-1 με ανθρώπους που δεν παίρνουν. Οι δύο ομάδες, όμως, δεν είναι απαραίτητα ίδιες. Κάποιος που μπορεί να πάρει Ozempic έχει ίσως καλύτερη πρόσβαση σε γιατρούς, συχνότερη παρακολούθηση της υγείας του και μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα. Όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν τον κίνδυνο καρκίνου, ανεξάρτητα από το ίδιο το φάρμακο. Ρόλο παίζει και το με ποιο φάρμακο γίνεται η σύγκριση. Για παράδειγμα, όταν τα GLP-1 συγκρίθηκαν με ινσουλίνη, τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική μείωση του κινδύνου καρκίνου. Όταν όμως η σύγκριση έγινε με μετφορμίνη, η διαφορά δεν ήταν ξεκάθαρη. Υπάρχει επίσης το ζήτημα του χρόνου. Οι περισσότεροι καρκίνοι χρειάζονται χρόνια για να αναπτυχθούν. Επομένως, μια σημαντική μείωση του κινδύνου μέσα σε λίγους μήνες από την έναρξη μιας θεραπείας χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία της.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
Οι πιο αυστηρές μελέτες δεν έχουν δείξει μέχρι στιγμής ότι τα GLP-1 αυξάνουν συνολικά τον κίνδυνο καρκίνου. Αυτό είναι το πιο καθησυχαστικό συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί σήμερα. Το αν, αντίθετα, μπορούν να προστατεύσουν από τον καρκίνο ή να βοηθήσουν ανθρώπους που έχουν ήδη νοσήσει είναι ένα διαφορετικό ερώτημα και παραμένει αναπάντητο. Πιθανόν η απάντηση να σχετίζεται με περισσότερους από έναν παράγοντες: την απώλεια βάρους, τη βελτίωση του μεταβολισμού, τη μείωση της φλεγμονής ή ακόμη και άλλες επιδράσεις των φαρμάκων στον οργανισμό. Με τα σημερινά δεδομένα, λοιπόν, το Ozempic δεν μπορεί να θεωρηθεί φάρμακο πρόληψης του καρκίνου. Οι πρώτες ενδείξεις είναι ενδιαφέρουσες, αλλά οι επιστήμονες χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες και πολύχρονη παρακολούθηση πριν μπορέσουν να πουν με βεβαιότητα αν υπάρχει πραγματικό αντικαρκινικό όφελος.
Πηγή: Theconversation
